Nicolaus Vernulaeus: Ottocarus Bohemiae rex. Leuven, 1626.

Ceneton090471 — Facsimile bij Ursicula — google.books
Zie ook de editie-1656.
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk.
Continue
[fol. *1r]

NICOLAI VERNULAEI

OTTOCARUS

BOHEMIAE REX

SEU REBELLIO
Contrà RUDOLPHUM I.
IMPERATOREM,
AUSTRIACAE FAMILIAE
Conditorem

TRAGOEDIA,

Exhibita Ludis Encenialibus
Lovanij in Collegio
PORCENSI.

[Typografisch ornament]

LOVANII.
Typis Philippi Dormalij.
M. DC. XXVI,
Cum Privilegio.


[fol. *1v: blanco]
[fol. *2r]

ILLUSTRI
ET GENEROSO
HEROI
IOANNI CAROLO
TOPARCHAE DEMONTIGNY,
Monte-quintino, Chinery,
Sauley, &c.
Caesareae & Catholicae
Maiestatis
CONSILIARIO ET CUBICULARIO.
Praefecto Gubernatorique Ur-
bis & Marchionatus
ARLUNENSIS.
DOMINO SUO
Dedicat Consecratque
NICOLAUS VERNULAEUS.

[fol. *2v]

ILLUSTRIS & GENE-
ROSE DOMINE,

TRAGOEDIAM cum Morali Civilique philosophia cognatione quadam sociari prudentissimi Veteres iudicaverunt. Quod nimirum quos illa humanae vitae mores & Rerumpublicarum mutationes apertè explicat, has Tragoedia quibusdam personarum involucris & scenico apparatu proponat, oculisque subijciat. Complectitur enim ipsa acerbam omne fortunae mutationem, varios Principum virorum casus, ac pericula, rerum arduarum eventa, & consilio- [fol. *3r] rum in summa re dubiorum exitus. Quod dum facit, prudentiam, temperantiam, moderationem, clementiam, ac summas virtutes alias Regibus ac Principibus ostendit, omnesque in subblimi illo rerum humanarum fastigio collocatos, ne qua corruant aut prolabantur, alieno ad. monet exemplo. Quam ob causam non immerito Tragoediam prisci illi homines prudentiae magistram appellaverunt. Ac propterea etiam, qui à naturâ aut disciplinâ hoc habent, ut ad virtutis studium veramque gloriam contendant, mirum quantum legendis tragedijs afficiantur, cum se procul ab ijs malis abesse ani- [fol. *3v] madvertunt, quibus alios tantopere vexatos cognoscunt. Cum autem plurimae terrarum orbis provinciae scribendis tragoedijs materiam sane luctuosam omni fere aetate suppeditarint, tum Germania, illa olim verae virtutis alumna, & Romanorum armorum meta, eiusmodi aliquando in quibusdam Principibus suis facinus non sine gemitu vidit, quod Orchestram furioso ac simul funesto cothurno posset commovere. Atque ea est, quae hoc mihi nuper argumentum, cum Enceniales Lovanij feriae Scenam postularent, inx OTTOCARO Bohemiae Rege, suis ex Annalibus obtulit. Magnus profecto- [fol. *4r] fecto Rex ille fuisset, si non immaniter arrogans; potens, si non foeminae uni obsequens. Hic dum superbiâ suâ elatus & uxorijs stimulis incitatus, Caesareo culmini submittere caput turpe arbitratur, & per conculcata fidei iura fortunam lacessit, auxit Rudolphi primi Imperatoris gloriam, & per suum sanguinem triumphum illi paravit. Documentum istud ingens est posteritati; & utinam nostrorum temporum malè sana quorundam consilia mutaret, qui aut supremam Imperij Maiestatem non ferunt, aut illam Serenissimae Austriacorum Familiae inuident. Sed nimirum (ut hic censorium [fol. *4v] supercilium ponam) hoc fatum est potentissimae illius domus, ut crescere sua virtute sine magno livore non possit. Ex infelicitate felicitatem suam struit, & periculis omnibus maior, dum causâ non laborat, suis armis triumphat. Eius vero Familiae Augustissimi Heroes cum pro sua humanitate, quam tua merita excitant, propensissimo in te sint affectu, ILLUSTRIS & GENEROSE DOMINE, debui cothurnatum hunc Regem tragico respersum pulvere tibi consecrare, ut eorum Principum, quibus tam gratus es, primum parentem Rudolphum, in ipso Imperij limine tam gloriosè victo- [fol. *5r] rem, etiam in hac scena, venereris. Et fortassis si ab illo in Ferdinandum secundum hodie Imperatorem, atque eius post alios undecim Caesares Austriacos successorem oculos animumque revoces, nescio an non victoriosam illius fortunam in hoc invenies. Ambo enim circumseptum armis imperij solium invenerunt, ut dignissimos se primae maiestatis throno ostenderent, qui tam feliciter de Caesareae Aquilae Rebellibus triumpharent. Quibus dum hoc scripto libenter applaudo, tum fortunae tuae gratulor, & insignem illam prudentiam tuam admiror; cui quia fidem tam sinceram adiungis, ideo summo- [fol. *5v] rum Principum singularem desiderium existis. Novit illam tui animi & ingenij praestantiam IIlustrissimus Princeps Elector Ioannes Suicardus Archiepiscopus Moguntinus, qui quemadmodum suos omnes labores ac vigilias conservando Imperio dedicat, ita tuâ industriâ, labore, prudentiaque tot annis usus te velut novum quendam Cyneam est expertus. Novit eandem Augustissimus Imperator, qui ut non paucorum Imperij negotiorum felicem exitum videret, toties hactenus ad ea tractanda perficiendaque te evocavit. Noverunt quoque Catholicus Hispaniarum Rex, & Serenissima Isabella, Cla- [fol. *6r] ra, Eugenia, qui cum legatum te suum nuper ad Daniae Regem misissent, tuae prudentiae quodvis, quantumvis arduum, committi negotium posse sunt fassi. Fatentur & quotidie, qui in dies ad gravissimorum negotiorum tractationem te vocant, & ex multis unum deligunt. Quo quidem in muncre sic te geris, ut quid prudentia cum fide coniuncta & eloquentia adiuta possit, facile omnes intelligant. Audeo dicere, felices illi, qui tuâ istâ tam singulari fide virtuteque fruuntur. Ego illam ut venerer Tragoediam hanc Illustri Nomini tuo inscriptam publicae do luci. Sit illa eius animi mei testis, [fol. *6v] qui sicut est Illustris Tuae Dignitatis observantissimus, ita Deum Optimum Max. precatur, ut quae maxima in dies munera ad Reipublicae Christianae utilitatem subis, felici exitu tuâ summâ cum laude terminentur. Lovanij Idibus Iulij M. DC. XXVI.



CENSURA.

    Haec Nicolai Vernulaei Tragoedia erudita atque elegans est, nihil continens quod fidei aut bonis moribus quoquo modo repugnet.

    GUIL. FABRICIUS Apostolicus
        ac Regius Librorum Censor.


[fol. *7r]

Ad Lectorem.

Argumentum Tragoediae.

OTtocarus Bohemiae Rex cum ad Imperij culmen aspiraret, & Septemviros varijs artibus sollicitaret, anno M. CC. LXXIII, III. Calend. Octob. Rudolphus Comes Hasburgicus Rex & Imperator Romanorum est renunciatus. Id cum Rex ille, ut erat superbissimus, ferre aequo animo non posset, vocaretur etiam, ut Imperatorem electum approbaret, eique fidem iuraret, venire recusavit. Accen- [fol. *7v] debat Regis animum Kunegundis Regina Rege superbior, & impotentis animi foemina, idcirco potissimum, quod non ita pridem Rudolphus Hasburgicus Palatij Praefectus apud Ottocarum fuisset. Igitur bellum paratur, quo superior futurus Rudolphus Imperator, cum Regem fortuna destituere videretur, facile cum ad exhibendum debitum sibi cultum fidemque iurandam coegit. Accidit hoc anno M. CC. LXXVII. cumque Ottocarus sub tentorio inter utramque aciem in pacis conditiones & verba Caesaris iuraret, concidit tentorium, & abiectum ad Rudolphi pedes Regem suum non sine fremitu Bo- [fol. *8r] hemi viderunt, Displicuit hoc factum Reginae, Regem maritum revertentem increpat, & ut violata fide arma resumat, cogit. Violatur fides, ad arma reditur, pugnatur, haeret in poena Rex, & violatae fidei reus ad oppidum Laam amissis suorum quatuordecim millibus, ipse octodecim vulneribus confossus occumbit, anno M. CC. LXXVIII. Kal. Octobris. Triumphat Rudolphus & filio Ottocari Venceslao supplici*pacem Regnumque concedit. Ex Annalibus Austriacae Familiae Gerardi de Roo, Cuspiniano & alijs.


[fol. *8v]

Personae Tragoediae.

Ottocarus Rex Bohemiae.
Kunegundis Regina.
Venceslaus Regis filius.
Milotas Praefectus.
Waldricus Senator.
Senex Astrologus.
Bernardus Seccoviensis Episcopus
Rudolphus Hasburgicus Imperator.
Wernerus Archiepiscopus Moguntinus.
Ludovicus Palatinus.
Albertus Saxo.
Otto Bavarus.
Bruno Episcopus Olomuciensis.
Fredericus Burgravius Norimbergensis.
Albertus Imperatoris filius.
Bernardus Volckendor. Austriorum Legat.
Fredericus Petovius Styriorum Legatus.
Milites varij Caesareani & Bohemi.
Item Nuntij.
Chori duo Virginum Bohemicarum.
Chori duo militum.
Continue
[fol. A1r]

OTTOCARUS

BOHEMIAE REX

TRAGOEDIA.
___________________

ACTUS PRIMUS

SCENA I.

Ottocarus Bohemiae Rex,
Senex Astrologus.

Ottocarus.
ERgo benigno dum favet coelo Tonans,
Dum prona nostri verticis culmen colit
Germana Tellus, dum meas horret manus
Quisquis trophaeis invidet tantum meis,
(5) Fortuna nostra est. Anime, quâ Genius vocat
Et quâ potenti gloria amplexu rapit,
Spectante mundo, perge; qui terras suis
Cogit sub armis, fraenat & nutu Duces,
Et pedibus imum subijcit vulgus suis,
(10) Rex est coruscos aeteris magni globos
[fol. A1v]
Fraenare dignus, Regiae mentis vigor
Nescit morari, stimulat incensus calor
Animum manusque: ruere quâ ferrum vocat,
Iuvat potentes.*Ferreo Reges decet
(15) Tonare nimbo, dumque confusus tremit,
Qua fusus Orbis, dextera horrendum suae
Vibrare fulmen, & novas semper comis
Parare lauros. Senex. Caeca sic tumidae fluunt
Consilia mentis; ebrius quisquis suâ
(20) Se sorte tollit, sortis oblitus ruit.
Ottoca. Meis sub armis Austriae Tellus gemit,
Et me Croatae, dum furor belli tonat,
Et me Corinthij, arma dum late sonant,
Regem tremiscunt. Hungari nostras petunt
(25) Iam fracti habenas; Sarmata implorant fidem.
Sic cuncta nostrum territat nomen loca.
Et Ottocarus Gentium appellor Deus.
Senex. Sic vana tumidos aura delectat Duces.
Inane nomen, & leves umbras sequi
(30) Animi est superbi. Nil sibi magni putant
Difficile Reges dextra cum gladium rotat,
Et cum tumente suscitat motu calor
Mentem impotentem, Fallitur quisquis suos*
Numerat triumphos ante, quam partos ferat.
Ottoca. (35) O me Bohemi Rege felices mei!
Vestrum per astra nomen, & vestras supra
Gemmata lauros sydera attollam potens.
Demissa genibus colla cernetis meis
Et Austriorum, & Pannonum, Quaqua patet
[fol. A2r]
(40) Teutonica Tellus, frendeat Caesar licet,
Colet Bohemos. & meam Pragam tremet.
Hinc fulmen Orbis flammeo armorum globo
Involvet, armis quicquid obstabit meis.
Fortuna nostrà est, gloria albentem parat
(45) Iam nostra currum. Rege me solo Tonans
Terras tenebit, & Deo tantum minor
Spargam invidendas fortis augustae faces.
Senex. Sic nutrit ignem ventus, & crescit suo
Superba flatu gloria Exitio solet
(50) Vicinus esse, qui sui oblitus tumet.
Consilia Regum tumida corrumpit Tonans,
Ruina quando proxima est. Nunquam exitu
Laeto triumphat, quisquis exultat nimis.


SCENA II.

Ottocarus, Praefectus, Milotas,
Waldricus Senator, Senex.

Ottocarus.
AGedum, Milota, quem capit nostri statum
(55) Fortuna Regis? Mil. Magne Rex laeta est tui
Fortuna Regni; te tuus prono colit
Collo Bohemus; quod iubes, lex est tuis,
Nutuque quicquid imperas, fatum est grave.
Ottoca. Waldrice quid plebs nostra? Wal. quod mandas probat.
(60) Tonantis esse iussa, quae Regis, putat.
Iube per altos ire flammarum globos,
[fol. A2v]
Iube per imas ire terrarum vias,
Haurire fluctus aequoris, stricto caput
Subijcere ferro, pectus obiectu cavae
(65) Ferire rupis, Regis imperium sequi
Plebem iuvabit. Ot. noster est populus potens.
Wal. Potentiore cuncta, Rex dextrâ premis
Vitae necisque dominus. Actutúm iube,
In te trementes omnium effundent opes.
(70) Habes quod omnes possident, servat bona
Privata nullus, Regis est quod omnium est.
Ot. Timeant amentque subditi, hoc Regum est decus.
Wal. Amant benignum, dexterâ invictum timent.
Una est amoris causa, dum clemens Regis;
(75) Una est amoris causa, dum sontes premis.
Quatiat coruscas aetheris magni plagas
Beatus ille conditor rerum Tonans;
Etiam rubenti terreat nimbo solum
Et aestuantes pulset Oceani specus
(80) Feliciore vincitur Regni statu.
Ott. Haec est voluptas nostra, quod solo minor
Tonante regno. Dic Milota, quae mei est
Iam fama belli? Mil. Fama quae quondam fuit
Moritura nunquam Caesaris. Ferro tonas,
(85) Et cuncta ferro subjicis tonans tuo.
Tuus ille miles impigro assultu quatit
Styrij arva Regni. Quâ tuas turmas traho,
Qua fulminantes machinae eructant globos,
Certa est ruina. Sarmatae ingentes pavent,
(90) Daci tremiscunt, Austrij occlusas prius
[fol. A3r]
Portas revellent,* & tuam expectant iugum.
Iam cuncta latè miles exertit loca,
Urbes sequuntur, legibus parent tuis,
Quicunque nostra sentiunt fulmen manus,
Ot. (95) Quid ergo restat? Mil. restat imperium tuis
Donetur armis & novus Caesar regas.
Wal. Honoris istud debitum est culmen tibi,
Virtus meretur, arma deposcunt tua,
Et ille celsus cordis invictiti vigor
(100) Quo cuncta vincis. Principes septem favent,
Ultro supremum deferent sceptrum tibi.
Ot. Haec est voluptas, Caesar ut factus regam,
Nostrumque cuncti nomen augustum colant.
Septemvirorum si mihi accedat favor,
(105) Sceptrumque donent, mitis imperium regam,
Et sola nostrum gloria ornabit caput.
Mil. Debent quod optas, nemo praeferri potest.
Tu prima laus es Principum, cedunt tibi
Ambire quotquot imperii possunt decus.
Wal. (110) Etiam timeris; imperI fasces tibi
Nunquam negabunt: qui timent, si non ament,
Cogentur.*Ultro, Saxo vicinum volet,
Bavarus potentem, Praesules Sacri, pium,
Vidi favore caeteri fient tui.
Ot. (115) Nota est voluntas nostra, vel sceptrum dabunt.
Vel rapere certum est; Caesarem faciet favor,
Vel horror unum. Moesta quid lentum trahit
Regina gressum: debilem exanimat dolor.
Sen. Decrevit Aether aliud, & fati ruit
[fol. A3v]
(120) Ignarus ille, quisquis est mentis furor.
Sic Aulicorum decipit Reges dolus.
Et blandientes melleo affatu trahunt
Certam in ruinam. Caesarem coelum dabit.


SCENA III.

Ottocarus, Kunegundis Regina,
Venceslaus Filius, Senex.

Ottocarus

REgina, moesto cur madent fletu gena?
(125) Ut pallet oris splendor? ut vultus iubar,
Sub nube caecâ languet? ut perdis decus?
Kune. Trepidos per artus frigidum inserpit gelu,
Er horror animum stringit, & mentem pavor.
Noctis labores cernis; hos dum nox suis
(130) Sublata bigis syderum accendit faces,
Et astra toto cuncta collucent polo,
Sum passa, Coniux. Ottoc. Territam spectro geris
Fortasse mentem; vana somnorum est fides.
Horrere tenebras Regiam haud mentem decet.
(135) Pallore pulso splendidi rursum Iubar
Resume vultus, & tuos Regi metus,
Mihi crede Coniux. Kune. Sunt mei pro te metus,
Otto. Pro me? quid horres? ipse fortunam rege,
Alijsque tristes ipse diffundo metus.
Kune. (140) Decipere noctu spectra non semper solent.
Ott. Quae visa tandem? Ku. testor hoc Phoebi iubar,
[fol. A4r]*
Istas quadrigas Solis, & mundi diem.
Utrumque vixdum clauserat lumen sopor,
Silente nocte, nubibus ruptis poli,
(145) A parte dextra praepete in terras ruit
Ales volatu; nec mora, ut multis erat
Instructa flammis, & suo fulmen gerens
Immane rostro per tuas lapsu plagas,
Penetravit audax: Aquila, nec fallor, fuit,
Otto. (150) Quid omen horres? alite hac sperem licet;
Regina volucrum regna portendit mihi,
Senex. Vel fata potius; fulmen excutiet suum.
Otto. Quid iste rursus obsidet pallor genas?
Quid lacrymosus polluit vultum liquor?
(155) Age fare, & aegrum libera pectus metu,
Secura trepidas. Kune. Faxit aeternus Tonans.
At ominosus corda pervasit sopor,
Succubuit animus, corpore exangui iacens
Sensi evolantem concito mentem metu.
(160) Vix Aquila duro strinxerat lapsu plagas.
Insurgit in te, & vertici incumbens tuo
Distrinxit ungue fulmen. O Tonans, Tonans!
Acclamo; plura dum volo, occlusae tacent
Timore fauces, poplites trepidi labant,
(165) Gelidusque toto corpore exundat liquor.
Ot. Fraus ista noctis: pallidum excutias metum
Generosa Coniux; vertici incubuit meo
Coelestis Aquila, Caesarem mundo suum
Ostendit illa. Crede, non est haec meae
(170) Data meta sorti, sceptra debentur meis
[fol. A4v]
Maiora manibus, Aureas testor faces
Flammantis Aethra, sanguinem hunc testor meum,
Dabo iura; plura tu mei cordis vigor
Reconde Ku. tota sed tamen semper tremam.
(175) Ceu turbat undas arbiter Ponti notus,
Vulsumque ab imis aequor assurgit vadis,
Terramque fluctus tangit. & tanget polum,
Sic tota metuo: fluctibus iactor novus
Inter timores; incubat pernox genis
(180) Cura atra noctis. Omnia horresco, & nihil,
Bene vertat Aether. Ot. ImperI fasces mihi
Iam debet Aether; tutus est Coniux dolor.
Spes ecce nostra Natus. Wen. Actutùm dabo
Specimen parentum; degener nunquam meos
(185) Arguerit annos fervor, aut languens vigor.
Sen. Decreta nullum fata commutat metus,
Vibravit aquila fulmen, & Regis caput
Tanget Bohemi; debet hic terrae caput,
Ot. Nihil vereri qui potest cuncta efficit.
(190) Sit somniorum fluxa cunctorum fides.
Wen. At ecce Regem nuntius tristis petit.
Sen. Novi doloris nuntius Regem petit,
Superbus iste iam cadat tandem tumor.


SCENA IV.

Ottocarus, Nuntius, Kunegungis, Senex.

Ottocarus.
Age miles. unde? quo rapis gressum celer?
(195) Quae laeta portas? Nu.*Francofurto Rex tibi
[fol. A5r]
Festinus adsum, nuntius forsan mali.
Comitia vide Principum, iam sit satis,
Spes nulla restat Ot. Fare quid portas mali?
Ku. Renunciatus Caesar est. Ot. Caesar novus?
(200) Quis iste Caesar? ô scelus! Caesar novus?
Quis est? Ku. Rudolphus: Ot. Caesar imperium capit?
Rudolphus? ille Hasburgicus? Nun. Sceptrum tenet,
Septemvirorum calculo imperium tenet,
Iam sacra sacri verba iurarunt Patres,
(205) Iuravit ipse; festa solemni dies
Peracta ritu est, gaudio explete novo
Patres recedunt. Ku. Haec mei est somni fides,
Ignara vidi quicquid extimeas licet.
Ot. Caesar Rudolphus? Sen. Caesarem coelum dedit,
(210) Frustra tumentes evomis saevus minas.
Ot. Et Caesar ille Hasburgicus? Sen. Fulmen tibi
Haec aquila portat, Caesarem nosces tuum,
Invitus eriam. Nu. purpuram; & sceptrum, & thronum,
Et istud alti capitis accepit decus.
(215) Plebs prona honorat Caesarem, Duces colunt,
Arma ipse iunctis tam potens turmis trahit.
Ot. O sacra rabies! Principes ergo mea
Tempsêre dona? prô scelus! Caesar novus?
Et me relicto? Hasburgicus Caesar novus,
(220) Et me relicto Ku. Sero confundis tuum
Dolore pectus; omnia immutet pudor.
Non te pudebit? Ot. vah pudet! nimium pudet!
Ku. Languebis etiam? Ot. Sanguis hic bullit meus.
Ku. Patieris? Ot. Istud non potest fervor pati.
[fol. A5v]
Ku. (225) Servire disces? Ot. Prô nefas! nunquam; iugi
Ignarus in me est cordis augusti vigor.
Ku. I nunc, adora Caesarem. Ot. Servum meum
Ut Rex adorem? Sen. qui tibi servus fuit
Nunc imperabit dominus, & legem dabit.
Ku. (230) Non incalesces? Ot. igneae hic habitat Deus
Virtutis author, sentio ignescunt fibrae;
Ku. Non te movebis? Ot. Ibo qua ferrum vocat,
Stat cunda ferro vertere, aut Caesar mihi
Cedet coronam. Rapere qui imperium potest,
(235) Sit Caesar Ku. Euge dum tibi ignescit calor,
Et servitutem dum fugis, ferrum rape.
Fies minando Caesar, Imperium est sacri
Merces laboris; iure, qui invadit, tenet.
Neglecta virtus est tua. O mihi si Tonans
(240) Virile pectus donet! Est animus tamen
Plusquam virilis; faeminam cernes virum,
Si pectus istud inspicis; latet hic vigor
Qui ferre maiorem nequit. Nondum tibi
Assurgis ipse? rapiet Imperium tuus,
(245) Et te relicto, servus? hoc rapiat quoque
Sceptrum & coronam. Lege non altâ tibi
Regina nupsi, quam tuum ut ferret caput
Diadema primum. Vilis est quisquis suâ
Contentus haeret sorte. Ot. Sit Coniux satis,
(250) Ut iste nostris imperet Caesar plagis?
Ku. Sperasse satis est hactenus; quod spes negat,
Fortuna donet. Ot. Caesarem nunquam feram.
Ku. Si ferre debes, irrue in mortem ferox.
[fol. A6r]
Servire fortis non potest. mori potest.
(255) Ot. Consilia quaeram. Ku. Consilia ferrum dabit,
Ignavus animus consulit, fortis rapit.
Rex es, quid ergo lenta conslia expetis?
Deliberare qui porest ferro porens,
Ignavus iste est. Ot. Certa mens, Coniux, mihi et
(260) Turbare cuncta; bella successu carent,
Cum lenta fiunt, turbidis rebus redit
Spes saepe melior Ku. Perge, consilium dedi.


SCENA V.

Ottocarus, Milotas, Waldricus.*

Ottocarus.
EXcidimus ergo, spes meum frustra diu
Lactavit animum, Principum nulla est fides;
(265) Sprevere nostras (si tamen fas est) manus.
At restat iste cordis invicti calor,
Animusque nulli serviens, nullum timens.
Mil. Iniuriae sis, magne Rex, ultor tuae
Imbellis iste Caesar est, cedet tuis
(270) Oppressus armis. Wal. ne moras longas trahe,
Principia belli fausta diffundunt metum.
Ot. Agedum, Milota, coge, qua Regnum patet,
Novas cohortes; Austriam bello excute,
Si quid supersit; impigro assultu quate
(275) Quicquid resistit, inijce & flammam, & necem,
Venale nostrâ fiat Imperium manu.
Wal. Regnantis ars est, velle*quod populus cupit;
[fol. A6v]
Fac iura noscat, quae tuis armis petis:
Tibi iunge fidos nobiles, plebem alleva,
(280) Vis nulla Regem deprimit, quando suâ
Se plebe munit. Ot. tu meos cives doce,
Tibi nota belli est causa; non bellum furor,
Sed iura poscunt; debitas terras peto;
Si Caesar instet, Caesaris fasces manu
(285) Asserere certum est. ImperI Sceptrum mihi
Germana Tellus debet; indignum favor.
Malesanus alium praetulit, non ius dedit.
At tu Milota, Milite armato mea
Exequere iussa: vis dabit, quod ius negat.
Mil. (290) Praeibo, ferro quicquid obstabit tuo
Vis saeva sternet; utar armis, non minis.


SCENA VI.

Venceslaus. Senex.

Venceslaus.
QUo fata vergant trepidus ignorat calor,
Ventura metuo: caecus est patris furor,
Et impotenti mater arcescit face,
Sen. (295) Consilia quando cacus exclusit furor,
Ruina presto est. Rapere qui moto cupit
Aliena bello saepius perdit sua.
Ven. At esse Caesar debuit pridem parens.
Sen. Fortasse voluit Sceptra concedit Tonans,
(300) Hunc tollis, illum deprimit: frustra furor
Fatis resistit. Syderum observo vias
Certosque cursus, fallere haud unquam solent,
[fol. A7r]
Sceptrum*Rudolphus asseret, Caesar suum.
Ven. Fata ista credis? Sen. Credo. Ven. discutiet parens
(305) Fata ista bello. Sen. Saepe fortunam trahunt
Principia belli, metuere at eventum decet.
Ven. Unquam quietas num manus Regum putas?
Sen. Plus saepe Reges, bella quam, iuvat quies.
Ven. Pro laude tantum strenui bellant Duces.
(310) Est ille Regum ludus. Sen. At ludus gravis
Et saepe tristis: gloriam bellum parit
Cum iusta causa est; nomini quisquis studet,
Rem saepe perdit. Tu tuum flectas Patrem,
Nulla arma Regum, fata commutant poli.
Ven. (315) Decernat Aether, gloriam eventus dabit,
Vel Caesari, vel, si volet coelum, patri.


CHORUS

Virginum Bohemicarum cum Sene.

Chorus Virginum.
O qui Regum sceptra*minaci
Numine frenas, qui consilia
Facili mutas improba nutu,
(320) Rex aetherei maxime coeli,
Igitur rursum bella redibunt,
Et raucarum mille tubarum,
Veniet pavidas clangor ad aures?
Va tibi nimium terra Bohema
(325) Semper varijs acta periclis;
Venient spatijs agmina brevibus
Et tibi celsum caput abijcient;
[fol. A7v]
Plebis propriam exhausta ruinam,
Sen. Delicta Regum patriae semper luunt,
(330) Errare cum Reges solent populus luit.
Chorus. Scilicet isto genitae fato
Vivimus, ut dum fatui ludunt
Rabido belli fulmine Reges.
Miserum immerico funere vulgus
(335) Certa luamus crimina Regum.
Felix Regio est, quando quietus
Non arma petit, iura sed optat,
Dictatque suis iura Monarcha,
Sen. Decere iura nemo iam Regem putat,
(340) Qui nulla praestat bella vix Rex creditur.
Chorus Felix animi, qui bellorum
Strepitus vitat, Dominusque sui,
Imperat alijs, iuraque dicit.
Non bella truci milite curat,
(345) Irrequietas non movet Urbes;
Regitur placidis legibus Orbis,
Et sua curant rura coloni,
Cessant festâ luce labores,
Redeunt aliâ luce labores.
Sen. (350) Haec vota tantum, Lachryma parum monent,
Cum se coruscis induunt armis Duces.
Chorus Patria lachrymis prolue vultus,
Flebile surgit iam tibi bellum.
Lacera innocuis pectora palmis,
(355) Metuenda tonant classica Martem,
Iam per medios equitat campos
[fol. A8r]
Animans Princeps ad bella suos.
Cernes campis undare viros,
Et strage cadent corpora foedâ,
(360) In sanguineo flumine vitas
Innumera vomet turba natantes.
Hac sunt rigidi munera belli,
Deseret agros turba colonum
Grex virgineus stupra pavebit,
(365) Et flamma patrum populata lares
Rapiet lapsis funera tectis.
Querulis populi templa sonabunt
Vocibus, & turpata nitorem
Usque requirent. Alea Martis
(370) Dubijs semper casibus errat,
Et premit obscura nocte Tonans
Ferrea fortis fata futurae.
Sen. Aequâ ipse solus temperat lance omnis,
Timete cuncta, vanus haud erit timor
Chorus. (375) Timidis semper plangere restat,
Solvite sociae luctibus animos,
Restat nostras flere ruinas.
Continue
[fol. A8v]

ACTUS SECUNDUS

SCENA I.

Rudolphus Imperator, Moguntinus Archiepiscopus, Ludovicus Palatinus,
Albertus Saxo, Otto Bavarus, Bruno Olomuciensis Episcopus, Fredericus
Burgravius Norimbergensis

Rudolphus.
DUm Caesar ergo rebus humanis Deo
Favente praesum, dum ImperI faces gero,
(380) Sceptrumque dextram decorat, & celsum caput
Diadema cingit, semper intentum decet
Versare curas, laesa ne populi salus
Capiat ruinam. Quisquis augusto potens
Honore regnat, qui datus mundi est pater
(385) Authorque Iuris, sustinet partes Dei,
Orbique pacem debet, & certam suis
Populis salutem. Vester, O Proceres favor
Summum hunc honorem detulit; faustum precor
Sit onus, honorque; faveat aethereae potens
(390) Regnator Aulae, Caesarem & iustum & bonum,
Seu bella surgant, laeta seu pax sit, dabo.
[fol. B1r]
Iurata mens est. Interim dum iam licet,
Consulere fractis rebus Imperij est opus.
Opem reposcunt Patriae; Vos hic meis
(395) Consilia curis iungite. Afflictis*gemunt
Tot rebus urbes; vis rapit quicquid potest
Armata ferro, debilem fortis premit,
Potens egenum; pulsa iustitia est loco,
Et dum recedit, sancta libertas perit.
(400) Istis mederi nos decet, Proceres, malis.
Mog. Cura ista prima est Caesaris, pacem dare,
Populos tueri subditos, vitia improbo
Enata luxu tollere, & summo sacras
Perferre leges iure. Fortunet tuum,
(405) Auguste Caesar, magnus imperium Tonans,
Tua ista cura est. Teutonum Tellus tuum
Implorat omen, fracta quae bellis gemit,
Exhausta plorat, scissa per partes perit.
Tenuere nuper Caesares sceptrum duo,
(410) Neglecta utrique patria est; vicit nefas,
Et dum remittunt Caesares curam, sacra
Periere iura. Sentio ut leges feras
Firmetur istis imperI lapsi status.
Ru. Sunt fulcra leges imperI, sentis bene.
(415) Sit ergo sceptri prima vobiscum mei
Perferre leges cura fraenentus nefas.
Lud. Est vile Regnum, subditi quando suum
Temnunt Monarcham, legis imperium iacet
Authoritatis cum perit primae vigor.
(420) Parere debent subditi, seu sint Duces,
[fol. B1v]
Seu sint coloni. Nullus imperij est status
Cum non timetur sceptra qui imperij tenet.
Iurare qui praesunt solent, iurent quoque
Quicunque subsunt; vinculo astringi decet
(425) Regem & regendos. Hactenus nondum tua
In verba iurat Rex Bohemus, & suos
Iactans Bohemos impiae assultu manus
Vicina turbat. Caesarem agnoscat suum,
In verba iure: Caesaris, Dominum colat.
Ru. (430) Tunc certa regnorum est salus, quando suum
Colunt Monarcham subditi: mens haec rata est,
Iurare cunctos. Alb. Audiat Caesar sui
Populi querelas, auris existat Ducum
Patiens oportet, liberum affatum dabit,
(435) Seu forsan Urbes, regna seu mittant suos,
Qui postulata perferant, & qui tuam
Opem requirant. Nota cum fiunt mala
Promptum est mederi, vulneri ignoto potest
Prodesse nemo, mentis hic sensus mea est.
Ru. (440) Idcirco Reges subditis praesunt suis
Audire cunctos ut velint, cunctas iuvent.
Ot. Armare turmas subditis nunquam licet,
Regum est potestas ista, tu Caesar iube,
Ponantur arma, sit imperI laesi reus
(445) Quicunque bella Caesare iniure movet.
Germaniae namque ista libertas nocet,
Peritque ferro, iure qui potior sacro est,
Securiatis nulla tranquillae via est,
Et mota iuris arma contemnunt minas.
[fol. B2r]
(450) Ius ergo, magne Caesar, armorum tene.
Ru. Vim nempe semper sacra Maiestas tenet.
Istam tenelo solus armorum arbiter.
Bru. Religio semper Regiam fulcit manum,
Stabilitque regnum. Regis officium novi est
(455) Curare sacra. Si vices magni gerunt
Reges Tonantis, sunt pij; exemplum Ducum
Populus sequetur. Ordo cum floret sacer,
Cum sacra cultu templa divino sonant,
Idemque cunctos de Deo sensus ligat,
(460) Nec ficta turbat haeresis, nec est suos
Qui temnat atavos impij erroris reus,
Pax certa Regni est, & favet Regno Tonans.
Cura ergo sacra, Caesar. Ru. hoc votum est meum,
Ut christiano floreat ritu fides,
(465) Religio patrum crescat, exemplo Ducum
Populus Tonantem mente non ficta colat.
Perire nunquam Rex potest, qui sit pius.
Pietas profani semper est fulcrum status.
Fre. Curare plebem Regis officium est quoque,
(470) Pars una Regni est, plebis & fiunt patres
Quicunque regnant. Onera ne miseram opprimant
Curare debes Caesar: auxilium pete.
Deglube nunquam, quod potes molli pecus
Tondere dextrâ: dum nimis Reges premunt,
(475) Rebellionis exprimunt virus ferae.
Eviscerare non licet: tantum solet
Rex postulare, plebs potest quantum dare.
Ru. Sit illa nostra dignitas, populi pater,
[fol. B2v]
Curabo plebem; metiar quicquid petam
(480) Necessitare, metiatur plebs suis
Quod largietur opibus. Fre. En veniunt tuum
Qui iam requirunt, Caesar, affatum. Rud. licet,
Hic siste cunctos, liberum affatum dabo.


SCENA II.

Bernardus Volckendorfius Legatus;
Fredericus Petricius Stiriorum
Legatus, Rudolphus Imperator.

Bernardus Volk.
COEli Monarcha, clara qui nutu quatit
(485) Liquidi astra mundi, faxit Imperium tuo
Honore crescat. Rud. Quid petis? quae sunt tua
Mandata gentis?*Ber. Austria implorat tuam
Exhausta dextram. Nobilem ferro plagam
Premit Bohemus, urbium ingentes iacent
(490) Passim ruinae, caede non unâ necem
Infert colonis; fit nocens quisquis potens;
Profana vertit cuncta, confundit sacra,
Et dum libido flammeas ructat minas,
Mensura rerum est. Personant fletu Domus,
(495) Madent cruore templa, nec quidquam est sacrum,
Nec est asylum; quod cupit stricto occupat
Ferro Tyrannus. Nulla libertas iuvat,
Opemque iuris qui petit plusquam est reus.
Rogatur, instat amplius; fiant preces,
[fol. B3r]
(500) Ferro repellit; via, dum miles furit,
Emenda pretio est, sancit hoc pretium furor.
Non civis aurum. Militi nemo est inops,
Et nemo dives militi est saevo satis.
Collucet igne regio, flammarum globos
(505) Et hinc & inde martia infundit manus.
Iacent sepultae cinere vix parvo domus,
Et mixta domibus templa. Quid memorem neces?
Hic nullus unâ morte prostratus perit;
Post fata mors est, (tantus est ferri furor)
(510) Quique ense cecidit, mortuus debet mori.
Perimunt peremptos. Rud. ille tam saeva furit
Manu Bohemus? Ber. ille qui primam expulit
Contemptor aqui coniugem, ut pellex thoros
Pudore pulso regiae imploret Domus.
(515) Qui mox eandem (nescit haec rabies modum)
Ferro immerentem sustulit. Tantum est nefas,
Miserere Caesar Austriae; hoc solum potest,
Miserere, fari. Subditi qui sint tui
Aliqui supersint Rud. Magne Coelorum parens
(520) Qui fulminantes aetheris rupti faces
Rubente vibras dexterâ, pateris? vides?
Et ille vivit? fornice aurato domum
Coeli micantem testor, ulciscar. Sat est;
Quid tu? querelas nunquid apportas novas?
Frid Pet. (525) Iustas querelas, Caesar; est idem omnium
Authore eodem, dum furit ferro, dolor.
Styriam occupavit; cernere immissis licet
Crepitare flammis tecta, spumanti natant
[fol. B3v]
Cruore cuncta, Virgines, pavidum genus,
(530) Ante ora matrum miles insanus rapit,
Stuproque vinctas subijcit; duro senex
Vinclo implicatus trahitur, obtritu quatit
Quadrupedis alios ungula; hos pascens vorat
Lento igne flamma, saxeo hi cumulo obruti
(535) Carent sepulchris, tota confusis iacet
Foedata patria mortibus; saevit tamen
Et miles ultra. Principes patriae viros,
Quibus pepercit ensis, in duras trahit
Miseros catenas. Caesar, ah Caesar tuae
(540) Miserere Styriae; vos quoque hic, Proceres, dolor
Aliquando tangat, ite vesano obviam
Regis furori, Styria vos supplex rogat.
Ru. Vindicta tantum dura confundet scelus,
Dabit ille poenas; ite curabo omnia.


SCENA III.

Rudolphus & Principes.

Rudolphus.
(545) NOn hoc decebat. Vel meam linquet manum
Regale sceptrum & frontis augustae decus
Violabit hostis, vel graves poenas dabis
Audax Boheme. Patriae tandem meae
Me miseret. Ille vincula, & mortes ferox
(550) Impune spargat hostis, & saevo obruat
Quaecunque ferro, iungat & pontum solo,
Soloque coelum, misceat quicquid potest,
Provinciarum viribus iunctis ruat,
Tamen ibo contra: Sum datus Patriae pater,
[fol. B4r]
(555) Patriam tuebor. Vestra quae mens est Patres?
Mog. Citetur, adsit, Caesarem agnoscat, sua
Deponat arma, militem revocet suum.
Sit hostis, istud si neget. Lud placet hoc quoque
Parere debet Caesari: si ultra furit
(560) Sit hostis, hostem tu tuis armis preme.
Alb. Quisquis rebellat imperI est laesi reus
Arma ergo ponat, veniat, & Dominum colat.
Otto Ba. Mens ista nostra est, imperI populos tui
Debes tueri Caesar; ut veniat, iube;
(565) Si nolit, urge, coge. Brun. Sic fieri placet,
Et si recuset, coge vel bello reum.
Fre. Ipsum hoc videtur, mitte qui Regem vocent
Et mox cohortes undique abducat suas,
Ru. Dum ratio poscit, idque iam vobis sedet,
(570) I Bruno Praesul, evoca huc Regem; suis
Contentus oris degat, haudquaquam imperI
Invadat Urbes, Caesari obsequium, ut decet,
Mox ipse praestet, pareat, iuret, colat.
Frederice, perge Praesuli iunctus Comes.


SCENA IV.

Ottocarus, Milotas, Waldricus, Legat
Caesaris Bruno Episcopus, Fredericus
Burgravius.

Ottocarus.
(575) QUid est Milota? vincimus? num iam meas
Subiecta leges Austria accepit? ferox
[fol. B4v]
Adhucne Styrius agmina opponit suis?Mil. Via facta ferro est, vicimus; capiunt iugum
Tuasque leges Austrij, capiunt StyrI.
(580) Paucae resistunt martijs Urbes locis;
Venient coactae. Ceu ruit rupta poli
De nube fulmen; flamma ceu densum nemus
Populatur atrox, cuncta ceu vertit ruens
De monte torrens, sic tuus saevo impetu
(585) Adversa miles cuncta prostravit solo,
Urbes, Domos, Castella; nec campi gravi
Caruere bello, vicimus dum hostis timet.
Victoriarum mors fuit primus gradus,
Ignis secundus. Otto. Sic decet, terror gravis
(590) Plus saepè quam ferrum potest. Haec est via,
Qua clara scandam sydera, & supero inseram
Trophaea coelo: jam meas debet manus
Timere Caesar, quodque concessit favor,
Deferre nobis. Mil. debet & supplex tuas
(595) Lauros vereri, victor imperium manu,
Fraenabis unâ; gloriae est magnae decus
Rapuisse ferro; meruit hic qui se facit,
Non fit Monarcha. Perge qua ferrum potens
Animique magni stimulat incensus calor.
Ot. (600) Nostris sub armis Teutones nostri tremant
Etiam necesse est. Wal. Magne Rex, si jam vacat,
Legatus eccum Caesaris. Ot. Veniat, vacat,
Hic siste coram, Caesaris iussa audiam.
Brun. Rex vive felix; annuat iustis Tonans
(605) Tibi cuncta votis. Iussa legatus tibi
[fol. B5r]
Haec pauca porto Caesaris. Caesar iubet,
Adsis & ipsum Caesarem agnoscas tuum:
Styriam relinquas, Austria educas tuos,
Qui cuncta vertunt, milites; regni tui
(610) Ne excede fines, Caesarem electum proba,
In verba iura; quod decet, Dominum cole.
Mandata sunt haec; pace si certa cupis
Regnare, praesta solus obsequium negas;
Alij obtulerunt. Ot. Imperet Caesar suis.
(615) Istum ut Rudolphum (vah pudor!) servum meum,
Istum ut Rudolphum Caesarem agnoscam meum?
Potius tonantes pontus irroret polos,
Sursumque bruto pondere assurgat solum;
Nihil Rudolpho debeo. Bru. Sed Caesar est
Ot. (620) Sum Rex, & istud nomen augustum mihi
Debebat orbis Bru. principes illum prius
Dixêre cuncti Caesarem. Ot. errarunt, meus
Fuit iste quondam servus; hoc illi caput,
Et istud illi Regium inclinem caput?
(625) Et istud illi verticis ponam decus?
Servire non est Regis. O potius micans
Rumpatur Aether, deneger mundo diem,
Damnet tenebris Phaebus aeternis solum,
Semper Bohemus foeda detrectat nuga.
Bru. (630) Non ille servit Caesarem augustum colens
Qui sponte cedit. Otto. cedere ut possem meo
Rex ipse servo. Bru. fuerit hoc quondam, abstulit
Fortuna nomen, Orbis est primum caput,
Caputque Regum. Ot. non meum est, nunquam meis
[fol. B5v]
(635) Mens servitutis nescia est; servos regat,
Timidis superbum vilis imponat iugum.
Colat ipse Reges. Bru. arrogans nunquam tumor
Iubat Monarchas, impetu haud raro levi
Cadunt superbi, nulla fortunae est fides.
Fre. (640) At cede Styria, & Austria, & Carinthiâ.
Tuus inde cedat miles, imperio suas
Restitue terras. Ot. Occupat quidquid meus
Per arma miles, hoc meum est: si ius petis,
Styriamque dotis & austriam iure occupo,
(645) At empta mihi Carinthia est Frid. Praesens proba
Te siste Regem Caesari. Ot. haud Regem decet.
Fred.*Te coget ipse. Ot. coget? O nunquam mihi
Innectet ipse vincula, aeternum sumus
Genus Bohemi Martis, heroum genus.
(650) Umbras parentum, sanguinemque & inclytos
Testabor ausus. semper invictas manus
Tulimus Bohemi. Fred. Si sapis, pacem gravi
Praepone bello, Ot. praeferam pacem meis
Terris quietus si fruar: quicquid mihi
(655) Per arma partum est, asseram. Fre. bello nihil
Asserere licuit; quicquid est Caesar suis
Reposcet armis; empta quae forsan putas,
Sunt rapta, vendi Caesaris iussu fine
Nec fas, nec aequum est; ImperI non sunt tibi
(660) Ignota iura, Marte quae Caesar suo
Debet tueri. Contumax si Rex manum,
Et arma tollis, Caesaris fulmen pati
Cogeris. Ot. instet, fulminet, coelum solo,
Solumque coelo misceat, discet meis
[fol. B6r]
(665) Parere bellis. Arma vibramus viri,
Nec tela nostra molliter tractant manus.
Non ira felix semper est, nec sunt minae.
Melioribus parere dum Caesar potest,
Non iura dicat. Iste notus est satis,
(670) Procax Rudolphus, vile non clarâ genus
E stirpe, saevus, arrogans, nimum truci
Animo superbus. Fre. laedere haud verbis decet
Primum Monarcham; laesus ulcisci potest.
Potius tumentis impetum mentis rege,
(675) Iratus haud unquam sapit. Sero voles
Tacuisse forsan. Ot. ite, quae dixi impio
Renunciate Caesari, ius est meis
Constans in armis, asseram quicquid mihi
Hoc ense partum est; imperet quibus volet,
(680) Nunquam Bohemis. Bru. sit satis, disces tuo
Parere damno Caesari: tu Rex vale.


SCENA V.

Ottocarus, Kunegundis, Bernardus Seccoviensis Episcopus, Venceslaus, Milotas, Waldricus, Senex.

Ottocarus.
O cor! tibine vincula, & foedum iugum
Vilis Rudolphus ingerat? tibi imperet?
Hac impiato colla supponat pedi?
(685) Iam iam resurgens bullit in venis calor,
Et flamma nostras devorat crescens fibras.
Imbellis iste non erit mentis vigor,
[fol. B6v]
Erumpet, ibit totus in flammas calor.
Aut Rex Bohemus non ero, aut fractus mea
(690) Rudolphus arma sentiet. Perge ab manus,
Sequere impotentis concitas mentis minas,
Exequere ferro quod volo: ferrum hoc meas
Intret medullas, Sanguinem aut foedum hauriat,
Vilis Rudolphi, Ku. Sic places ô sic places!
(695)*Generosus iste sic places Regis vigor:
Regere remoto Teutones servo graves
Spes una restat. Ot. hoc volo; Imperium meis
Debetur armis, non mihi languet manus,
Nec sanguis istud corpus imbellis movet.
Ku. (700) Sic te marite Caesarem amplectar licet,
Magnumque Regem. Sen. Caesarem fingas licet,
Regem videbis perditum. Ot. non est meum
Servire cuiquam: tendimus quo nos vocat
Fatale ferrum. Sen. Sed tibi fatum adferet
(705) Fatale ferrum. Ku. laudis hic seges novae
Tibi vasta surgit, langueat ne mens, cave.
Virile non est premere surgentem impetum.
In te resurge, dignus imperio est calor,
Cum se tuetur. Iste te tantum minis*
(710) Terret Rudolphus Ot. non minae Regem movent,*
Cum fulminandum dextera hoc ferrum rotat,*
Fortuna nostra est Ven. illa semper favet*
Fortuna nulli. Ot. Nate, cum virtus regit,
Animosa dextram, non habet casus locum.
Ven. (715) Quo plus favoris addit, hoc ipsa est magis
Timenda nobis. Ot. non regit, regitur manu
[fol. B7r]
Fortuna Regum. Ven. Saepe sed Reges premit,
Et saepe fracti concidunt bello Duces.
Discreta virtus dum timet tuto est loco.
Ot. (720) Ne metue, Nate, patris hoc ferrum tibi
Decus supremum pariet, & certum dabit
Quicquid relinquam. Ku. tu tui sanguis patris
Animo paternam Nate vitutem indue.
Servire noli, natus ad regnum venis.*
Ot. (725) Quod restat, euge, principes, Praesul, sacros
Adibis omnes, Caesarem temnes novum.
Decus reposces hoc mihi. Ber. Si Rex iubes
Legatus ibo; quod cupis, novi probe,
Novi & Rudolphum. Tu doce quicquid voles.
Ot. (730) Docebo, dicam iussa, Legatus feres.
At tu Milota, dirige armorum impetum,
Nec arma cessent. Mil. Excubat semper tuus
Ad arma miles. Ot. Vastet, incendat, necet.
Mil. Vim ferre nostri nemo jam belli potest.
Ot. (735) Waldrice, populum tu tuis curis rege.
Wal. Amat favetque populus & Regem colit;
Optat videre Caesarem. Ot. Faveat mihi,
Etiam videbit. Nunc eundum est. Tu Tonans*
Tandem labori laetus aspira meo.*
Sen. (740) Iuvare scelera non solet Regum Tonans.*
Premit superbos, impios iustus necat.


[fol. B7v]

CHORUS
Militum Bohemicorum.

REgum maxima gloria est,
Bello quaerere gloriam.
Virtus desidis otij
(745) Nescit strenua ferias.
Semper tendit in ardua,
Et se proripit in nova
Famae nomina splendidae.
Haec ars certa regentium
(750) Cunctas fulmine martio,
Urbes subdere quas volunt.
Nullos dat titulos quies,
Armis gloria Principum
Astris se inferit, & suo
(755) Signat saecula nomine.
Solos posteritas colit,
Quos Mars reddidin horridos.
Sic vis bellica Caesares
Terris extulit omnibus
(760) Quorum martia posteris
Aetas nomina tradidit.
Noster regna Bohemica
Fraenans Rex, animo potens,
Clarus militiae artibus
(765) Nunquam torpidus otio,
Famam iam sibi praeparat,
[fol. B8r]
Dum non cedere Caesari
Gestit, sortis & arduae
Tentat fata sequentia.
(770) Solum Regibus est grave,
Cultum ferre minoribus,
Si quandoque necessitas
Clavis saeva adamantinis
Cogit subdere militem.
(775) Vilis semper habendus est
Qui se subijcit alteri.
Virtus clara timet iugum,
Semper libera se asserit,
Crescunt regna petentibus,
(780) Cum vim dextera promovet;
Audax qui premit alterum
Regno dignus & altero est.
Haec sunt iura regentium
Nullum ius sibi dicere.
(785) Nullum ius alijs dare,
Ferro qui rapit omnia
Rex est maximus omnium.
Tali principe milites
Gaudent arma resumere;
(790) Qui regnat nimium bonus
Regi praeda fit alteri
Haec est ars hodie Ducum,
Fictis fallere fraudibus,
Cum sese probatas potest
(795) Veris tollere laudibus.
[fol. B8v]
Cuius gloria quaeritur,
Saevo Marre vel artibus.
At nos ibimus, ibimus,
Nostris pervia dexteris
(800) Surgens sors facit omnia.
Victo Caesare vincere
Nostri est gloria Principis.
Continue
<

ACTUS TERTIUS

SCENA I.

Rudolphus Imp cum Principibus, Bruno & Fredericus Legati ad Ottocarum.

Rudolphus.
CUm certa non est subditi populi salus,
Laus nulla tunc est, nulla regnantis quies.
(805) In hoc vocamur, plebis ut per nos salus
Sit certa nostrae. Subditus quando gemit
Periclitatur Rector, iratum decet
Vitare vulgus; lachrymae vulgi solent
Nam parturire Regis exitum sui.
(810) Parum est querelas scire, ni detur gravi
Medicina morbo. Solus imperio est nocens
Bohemus, ille dum ferâ turbat manu
Vicina quaeque, gentis exitum suae
Procurat amens, & meum irritat decus.
[fol. C1r]
(815) Monere placuit, iuris haec nostri est via;
Monitus recusat? arma tentemus licet,
Namque arma spretis iusta succedunt minis.
Legate praesul, quod refers, primum refer.
Veniet Bohemus? arma deponet? meas
(820) Mihi reddet urbes? hoc meum agnoscet decus
Bru. Tuum Bohemus impio vultu decus
Contemnit audax, mente vesana furit,
Opprobria tantum ructat, irato scelus
Vomit ore praeceps, turbido assaltu tuam
(825) Et dignitatem lacerat, & famam obruit.
Quis iste Caesar? inquit, aut Reges colat
Se digniores, aut manu Regum cadat.
Nescit Rudolphum; si sciat, servum vocat,
Servire servo non cupit. Tantus furor
(830) Exagitat animum, nulla turbatae est quies
Serena mentis. Sacra Maiestas tua
Ridetur illi; subdere excelsum caput
Et te fateri Caesarem haud unquam volet.
Tibi minatur; impotens nescit tumor
(835) Ratione flecti. Ru. Caesarem ut quenquam suum
Temnat superbus? temnat imperij minas?
Dirum, execrandum facinus? audacem premi
Istum necesse est spiritum; imperii volo
Relinquat Urbes. Fre. Potius innabunt polo
(840) Marina ponti monstra, vel tellus suum
Relinquet, inquit, pondus: armorum sibi
Quicquid paravit fulmine, aut raptum tenet,
Tenebit, ense iura metitur suo.
[fol. C1v]
Vel emptionis iure, vel dotis tenet
(845) Styriam, Carinthiam, Austriam reliqua asserit
Sibi ense cuncta. Ru. Testor astrorum faces,
Per stemma iuro capitis, & sceptrum imperI,
Luet ense, quicquid ense molitur suo.
Fre. Ad arma rotus provolat, belli minas
(850) Vultu minaci recipit, & reddit minas.
Cursu insolescit prospero, & nimium suis
Confidit arms. Ru. Arma non semper reos
Satis tuentur, sola nec belli refert
Fortuna palmam, purpuram hanc, & hoc mihi
(855) Per arma sceptrum rapiet, aut sceptrum colet.
Quae vestra mens est Principes? Mog hostem imperI,
Iudico Bohemum; quâ potes, Caesar, manu
Compelle Regem, laesa maiestas tua est.
Qui colere sceptrum non cupit ferrum induat.
Lu (860) Est hostis, hostem Principes tecum tui
Bello insequemur, debet imperio caput,
Caput rebellis imperI qui non colit.
Alber. Est hostis, arma dum licet in hostem para.
Ot. Ba. Est hostis, illum dum potes bello preme.
Bru. (865) Est hostis, & rebellis, imperio occidat.
Fre. Est hostis, ultra ne moras. Caesar, trahe.
Ru. Sit hostis ergo, qui pati imperium nequit,
Infidus arma sentiat. Nil tam moror,
Ibo, & rebellem, dum favet causa Tonans,
(870) Per arma cogam. Mundos exemplum petit,
Dabo, & severas posteri poenas scient
Luisse Regem. Sanciam certae nova
[fol. C2r]
Documenta fidei, Caesarem ne quis suum
Contemnat audax, arma ne in Dominum ferat.
(875) Ludovice, vires coge Praefectus meas.
Iam iam citatam miles expediat viam;
Educ cohortes; Austriam & Styriam tuis
Invade turmis, ipse cum turmis ero.
Mens ista nostra est, vel gravi bello impium
(880) Punire Regem, vel mori. Faveat Tonans,
Et hanc secundo dirigat cursu manum.
Vos ferte, proceres, qua licet, bellis opem,
Quicquid necesse est sedulâ curâ ocyus
Parate cuncti. Nulla iam restet mora,
(885) Nunc est eundum. Lud. militem educam tuum.
Nimium est scelestus quisquis in dominum ruit.
Fre. En Praesul ad te, Caesar, audiri petit.
Ru. Proferre longas non mihi mens est moras.
Tamen audiatur. Fre. Praesulem hic sistam tibi.


SCENA II.

Bernardus Seccoviensis Episcopus,
Rudolphus, Principes.

Bernardus.
(890) REgis Bohemi, Principes, si fas loqui est,
Legatus adsum, causa consilij est nova,
At parva vocis vis mea est. Utinam meo
Sederet ore suada facundo ciens
Suaves diserti pectoris voces sono.
(895) Res hac potentis quaerit eloquij modum,
Nos hoc caremus; vestra defectum iuvent
[fol. C2v]
Iudicia lingua. Caesarem cum det Tonans,
Summumque nostri donet imperij caput,
Humana tum vox Caesarem edicit novum,
(900) Quem iuncta certi vota consilij creant.
Sit ille prudens, publicum poscit bonum;
Sit bellicosus, hostium vis imminens,
Etiam requirit; sit potens, parvae volunt,
Quae vix supersunt imperI vires sacri;
(905) Sit Christiana legis assertor bonus,
Fides peroptat. Una non unum facit
Virtus Monarcham, pectore includat suo,
Opus est probatum quicquid exornat Ducem.
An iste talis? teste tam coelo loquar,
(910) Errore factus Caesar imperium occupat.
Nihil hic retexo, Caesarem fecit favor,
Non nota virtus. Ille quem stringit sacra
Censura sedis, qui ferâ invasor manu
Sacros coegit obsequi Patres sibi,
(915) Qui territantis impius ferri minis
Aliena rapuit iura, qui miseros iugo
Premit impotenti subditos, Urbis probrum,
Germaniaeque foeda totius lues,
Regnabit, imperabit? augustum feret
(920) Sine iure nomen? Iura nam non sunt satis
Servata vobis, & fidem hic vestram Tonans,
Proceres, requirit, more ne nullo regat,
Quem nullus ordo Caesarem fecit sacrum.
Nempe execratus accipit sceptrum Comes
(925) Ab execratis. Ru. Caesarem non me probas?
[fol. C3r]
Ber. Quem ius repellit, improbo; nec te tui
Mores tuentur, nec sacrae leges iuvant.
Age cede, quando iuris aequati rigor
Sceptrum reposcit, dignior sceptrum occupet
(930) Quem iura poscunt, ordo quem ad sacrum vocat
Diodema iustus. Exue imperio caput,
Quod fulminandum rector aethereus petit.
Lud. Et hunc feremus, Principes? istud caput,
Os istud effraene, impudens, mendax, atrox,
(935) Quod dignitatis non movet sacrae iubar,
Patiemur? agedum, Caesar, excusa manum,
Istud cruore purpuret ferrum suo,
Iusta ira nostra est. Ru. comprime & ferrum & manum
Oblitus ipse dum sui est, poenas dabit.
Lu. (940) Hoc ense poenas solvat, & vitam vomat.
Ru. Ne tange ferro Praesulem. Lu. pro te est furor
Quicunque iustus, ordinem nostrum, & tuum
Hic impudenti laesit imperium sono,
Cadat ense laesi victima imperij. Ber. cadat
(945) Legatus ense? libera est haec vox mea
Et iussa Regis liber expono mei.
Ru. Iniuriosus esse non debes tuo
Pro Rege Praesul: proripe actutum hinc pedem,
Etiam nocebit ista libertas tibi.
(950) Abscede; Rex me Caesarem agnoscet suum,
Aut purpurabit Caesaris ferrum sui.
Mog. Age perge Caesar; crescet haec quantum lues
Si non repellas? Sterile nam nunquam solet
Scelus esse, laeto semper eventu furit.
[fol. C3v]
Alb. (955) Hoc fas sit illi, perfidis quid non licet?
Quando est inultum, semper accrescit scelus
Ot. Ba. Vel esse Caesar non potes, vel est tibi
Rex puniendus. Bru. Parturit quando manet
Antiqua culpam culpa; rescindas licet.
Fre. (960) Rescinde, ferrum culpa tum debet pati
Matura quando est. Lu. quisquis in te fit nocens
Delinquit in nos, lege nam nostrâ regis.
Elegimus, probavimus. Ru. ne sit mora,
Eamus ergo, authore pugnandum est Deo.


SCENA III.

Albertus Hasburgicus, Rudolphus,
Ludovicus Palatinus.

Albertus.
(965) PErmitte Caesar & pater, miles patris
Sub te merebor, Caesarem natus sequar.
Etiam sub isto pectore invite latent
Virtutis ignes. Ru. gloria gustu ebrius
Plus posse gestis forte quam, fili, potes.
Alb. (970) Maturus in me fervor est, Caesar, proba,
Grave esse nato cum patre haud bellum potest.
Ru. Insolita saepe bella fervorem impetu
Primo repellunt, arma iuveniles manus
Subito fatigant. Alb. Non leves hae sunt manus,
(975) Par dextra cordi est, esse vir nondum queo,
Virile pectus attamen robur movet.
In me paternus sanguis est, patrem hic vides
Tuumque numen. Ru. Nate tibi qua hostis est?
[fol. C4r]
Alb. Qui patris hostis. Quem pater bello petit
(980) Arcere Natus debet. Ru. Hic peccat calor;
Periculorum Nate quam bellum est ferax?
Alb. Periculum pro patre nullum fit grave.
Ru. Mors pro triumpho saepe sperato venit.
Alb. Etiam triumphus sit mihi pro te mori.
Lu. (985) Generose Princeps, mente iam patrem geris,
Et vincis annos, magna te erectum tenet
Moles iuventa, pectus imperium petit,
Hoc tale nostrum; fata, ni fallor, dabunt.
Admitte Caesar militem, bello adferet
(990) Hic natus omen. Ru. Sequere me, fili, patrem,
Miles parentis, Caesaris miles simul.
Alb. Haec nostra laus est Caesarem & patrem sequi.


SCENA IV.

Senex, Nuntius.

Senex.
PRaesaga semper mihi cladis fuit.
Ut nube fractâ fulmen extinctum cadit
(995) Premitque sese; sic furor quando furit,
Sese lacessit impetu, & sese opprimit.
Ruat Bohemus, corruet; bellum urgeat.
Bello peribit; caeca mortales agunt
Consilia mentes. Vincere haud unquam solet
(1000) Nimium superbo corde bellator tumens.
At heu, quis iste? pallido vultu timet,
Et ominoso lentus incedit gradu.
[fol. C4v]
Nun. Actum est, perire restat, & restat nihil,
Fortuna Regem falsa decepit. Sen. quid est?
(1005) Quae bella narras. Nun. bella quae claudit malo
Fortuna fine, Caesaris cuncta occupant
Bello cohortes.Sen. pugna quae tandem fuit?
Nun. Quae pugna?*nulla, deserunt Regem Austrij
Styrij relinquant, Urbium nulla est fides;
(1010) Armis Rudolphi terrrae in partes eunt.
Iam cuncta miles obtinet, Caesar regit.
Sen. Potentiorem sic solent urbes sequi.
Rara est, ruinam quae pati exoptet, fides,
Ubi Rex Bohemus? Nun. aufugit, nec se satis
(1015) Armis tuetur, praesidia quaerit nova.
Ibissa, Tulna, & Austriae magnae caput
Vienna muris Caesarem admisit suis.
Sen. Infida sic sors fallit, & iustam Tonans
Benigniore promovet causam manu.
(1020) Aliud sequetur, clade non unâ suum
Fortuna sistit impetum. Saepe adijcit
Opprobria bello, nec satis vinci est semel.
En ipse, casus noscit indignans suos.


SCENA V.

Ottocarus, Milotas, Bruno
Episcopus, Senex.

Ottocarus.
INfida sors! imbelle Numen! ut meos
(1025) Turbas labores! deficit mentis vigor,
[fol. C5r]
Et tristis intus enecat pectus pavor.
Secumque luctans anima non sese videt.
O sors acerba! O Urbium fallax fides!
Sen. Timore captae non diu servant fidem.
Ot. (1030) Sic arma temnunt nostra? Se. Dux nunquam diu
Saevus triumpha. Ot. Sic meas horrent manus?
Sen. Retinere tristis horror haud urbes solet.
Excutere tentat, qui timet, semper iugum.
Ot. Et me relinquunt? Se. sic suum Dominum volunt
Ot. (1035) O anime, quid nunc? vinceris? non spes tibi
Iam restat ulla? perge fortunam opprime,
Adversa nostros clade qi ae turbat dies.
Sortem & Rudolphum vince; non omnis mihi est
Extinctus ardor, ensis hic, & haec manus
(1040) Sitiunt cruorem. Mil. restat hoc tantum tibi.
Congredere bello, provoca, adversae manus
Iungant cohortes, marte qui pugnam instruit,
Sortem lacessit, sortis & victor suae
Audax triumphat; praelio melius geri
(1045) Rex, bella, crede; marte nam qui Urbes capit,
Et marte perdit: Urbium nulla est fides.
Veniunt, recedunt, unus expugnat timor,
Secreta semper odia victorem manent.
Pugna una saepe conficit bellum grave.
Ot. (1050) Fiat, Milota; perge, pugnemus, meas
Iterum phalanges iunge Mil. non deest tuis
Animus maniplis, certa spes victoriae est,
Cum magnus ardor militum erexit manus.
At ecce praesul. Bru. nuntium pacis vides,
[fol. C5v]
(1055) Consilia si Rex nostra tam gestis sequi.
Ot. Abi hinc, Rudolpho perferas pacem tuo
Ut ille pacem donet? hinc, si vult, petat.
Hoc ense pacem sanciam; nec me decet
Pacem precari. Bru. qui tuis rebus favent,
(1060) Consilia pacis suggerunt; audi modum
Ot. Abi hinc, recede. Vah pudor! pacem sequi
Post bella cogar? subdere hoc ferrum, & manum?
O sors! perire cuncta si debent mihi,
Etiam hoc revelle clade non visâ caput.
(1065) Pacem Bohemus non petit, mortem appetit
Cum saeva sors est. Sortis ô fallax fides!
O perfidae urbes! & meas bello tenet
Urbes Rudolphus? Austriam eripuit mihi?
Etiam Bohemos perdere, aut raptas ratum est
(1070) Retinere & urbes & plagas. Bru. Si Rex sapis,
Consilia nunquam sperne, Fortunam tuo
Non ense flectis, nec tibi favet Tonans,
Uno ecce Caesar impetu victor ruit,
Te urbes relinquunt; longius serpet malum,
(1075) Et forte regnum proteges aegre tuum.
Quo tunc abibis? nemo Rex pacem bonus
Unquam repellit, lege cum iustâ licet
Servare Regnum. Decipit multos calor
Animi impotentis, is sapit sibi qui sapit.
Ot. (1080) Cedam ut Rudolpho? Bru. Caesari cedes tui,
Quicumque Caesar Teutonum imperium reget,
Armis reposcet abtulit quicquid furor.
Esto, Rudolphus sit tuâ victus manu,
[fol. C6r]
Succedet alius Caesar, atque hostis tibi.
(1085) Parere tandem convenit. Ot. tu da modum.
Bru. Absiste bello, Pacis ex aequo pete
Utrimque leges, Principum arbitrio tuam
Committe causam, Ot. Vade, tu curam hanc cape;
Ludovicus, istud quicquid ex aequo est, Comes
(1090) Utrimque statuat. Bru. Caesarem accedas licet.
Ot. Veniam, potestas fiat, & detur fides.


SCENA VI.

Ottocarus, Venceslaus, Senex.

Ottocarus.
NEcesitati subiacent Reges quoque;
Fortuna magnos quo cupit Reges trahit.
Molimur arma, at illa conatus iuvat,
(1095) Vel saeva turbat: Ven. Genitor, in pacem tuis
Incumbe votis. Sen. Nemo fortunae imperat.
Ot. Tua causa sero me patrem, fili, movet,
Non ardor animi; pectus hoc turbat pudor,
Necessitatem vincere at pudor nequit.
Sen. (1100) Quod est honestum, facere permittit pudor.
Servire oportet tempori. Ven. Satis est tuum
Servare regnum Genitor. Ot. at regno uspiam
Vix dignus uno est, alterum qui armis nequit
Parare regnum. Se. qui suum iustâ potest
(1105) Fraenare regnum lege rex est maximus.
Non terra Regem, regimen at iustum facit.
[fol. C6v]
Quicunque fines imperI profert sui,
Auget labores; sola regnantem impedit
Regni cupido. Ven. te colat, Genitor, tuus
(1110) Regem Bohemus. Ot. nescio an fili satis
Tibi sit Bohemus: obsequi tempus iubet
Necessitati. Sen. pace fac parta regas.


SCENA VII.

Rudolphus, Bruno, Ludovicus Palatinus,
Principes alij, Ottocarus.

Rudolphus.
ACcerse Regem Praesul, ex aequo datas
Audire leges fas sit. Brun. hic sistam tibi,
(1115) Securitatem publicâ praestas fide?
Ru. Securus adsit, publicam praesto fidem.
Decet Monarchas, qua licet, pacem sequi,
Haec prima Regum cura, Te testor Tonans,
Necessitas hac arma, non sumpsit furor,
(1120) Regni aut cupido; cogit imperij salus,
Non mea voluntas. Lud. Nos tibi authores sumus,
Ut tu rebelles arma distringas tua.
Aeternus ille qui polos Rector quatit,
Iustasque Regum promovet causas favens,
(1125) Addet triumphos. Interim cum Rex erit
Hic praesto Caesar, arbiter dum me cupit,
Iubesque, leges pacis aeternae feram.
En ipse Ru. Vos hunc igitur occursu Duces
Excipite vestro. Lud. pergo, & occurram prior.
Ot. (1130) Tuam secutus, Caesar hic adsum fidem
[fol. C7r]
Consilia pacis, quam tui suadent, sequor,
Et arma pono. Testis est Aether mihi,
Nisi causa fallit iusta, nondum sum reus.
Commovit ira pectus, at nunquam fuit
(1135) Invictus ardor. Legibus certam tuis
Iube esse pacem. Rud. si voles certam dabo,
Pax ista summa est, quando concordi Duces
Caesarque mente publicum curant bonum.
Agamus istud; interim leges tibi
(1140) Figentur aliqua. Lu. Dum arbitrum me Rex cupis*
En pacis istas proferam leges tibi.
Caesar probavit, Principes cuncti probant.
Styria, Carinthiâ, Austriâ cedes modo,
Vicina, bello quae tenes, linques loca,
(1145) Ablata reddes Hungaris, alijs sua,
Moraviam, Bohemiamque Caesaris
In verba iurans, more maiorum tamen,
Capies ab illo, & iure lectum Caesarem
Ultro probabis, obsides reddes suis,
(1150) Utrimque abibunt lege captivi pari.
Ot. Praestabo cuncta, sit tuae, Caesar, tamen
Benignitatis, impedit dum me pudor
Ut in remoto, dum licet, iurem loco;
Videre nequeant milites, cernant Duces.
Ru. (1155) Fas sit; paretur ilicet tentorium.
Utrimque miles adstet, illic sit tuus,
Hic noster, intus Principes mecum viri.
Mog. Sit ergo faustum, pacis optatae dies
Illuxit, isto rursus imperium modo
[fol. C7v]
(1160) Decus resumet pristinum. Alb. felix dies,
Quo pace finem prosperâ bellum capit.
Ot. Sic gratulari Caesari & Regi licet,
Concors voluntas principum populi est salus.
Ru*Intremus, isto verba iurabis loco.
Iuramentum Ottocari Regis.
(1165) Styriâ, Carinthiâ, Austriâ cedo tibi.
Vicina, bello quae teneo, linquo loca.
Captos remitto, & obsides reddo datos.
Cadit Tentorium.
At ista quae fraus? publico ut iurem loco?
Ru. Fraus ista nulla est, error est, iura tamen.
Ot. (1170) Te iure lectum Caesarem agnosco meum,
In verba iuro, & debitam iuro fidem.
Sit testis Aether, & iuvet sic me Tonans.
Ru. Signo hoc clienti do tibi Bohemiam.
Isto Moraviam cliens signo cape.
(1175) Nunc te clientem Caesar amplector meum.
Prin. Sic Vive Caesar, sic cliens felix age.


CHORUS.

Virginum Bohemicarum.

VIvat honorato Caesar Germanus in ostro,
Vivat Germani Caesar honoris honor.
Vivat Bohemi Rex soli,
(1180) Vivant Bohemi milites.
Nunc pax parta laboribus,
[fol. C8r]
Nunc pax reddita subditis,
Nunc laeta consurgit dies,
Nunc lapsa ab alto faustitas.
(1185) Sic caeca timent pectora saepe,
Ubi nulla tamen formido necis.
Igitur lachrymas claudite sociae,
Tempora nobis laeta redibunt.
Coeunt Reges, foedera iungunt,
(1190) Dominumque cliens pronus adorat.
Vivat honorato Caesar Germanus in ostro.*
Vivat Bohemi Rex soli.
Non iam strepitus pervolat aures,
Turbine non iam tela minaci,
(1195) Strident, ponunt aera catervae,
Nec densa micant agmina turmis.
Rursus laeta dies adest,
Et soles melius nitent.
Felicitas mortalium est,
(1200) Cum pace iunguntur Duces;
Tunc rusticorum plebs ovat,
Tunc culta tellus germinat;
Tunc Regna beat praedives opum
Pleno semper copia cornu,
(1205) Et sua visunt oppida Reges.
Vivat honorato Caesar Germanus in ostro
Vivat Behemi Rex soli.
Templa divino recreata cultu,
Iam piae plebis capient honores.
(1210) Curiae patres placida querelas
[fol. C8v]
Mente component, & erit iuventus
Inclyto morum renovata cultu.
Ite nunc soles meliore vultu,
Vota nam surgunt meliora nobis,
(1215) Liberae current pecudes per agros,
Milites nemo rigidos timebit;
Milites ludent simul & coloni,
O sancta pax tu nos bea;
Sit longa per te iam quies;
(1220) Timore nos crebro leva,
Dum bella nos turbam fera.
Vivat honorato Caesar Germanus in ostro,
Vivat Bohemi Rex soli.
Continue

ACTUS QUARTUS

SCENA I.

Kunegundis.

ITerum resurgunt mentis attonitae metus,
(1225) Et longa sese turba curarum ingerit.
Cor inquieto turbine afflictum gemit,
Tremuntque sensus singuli. At pontus velut
Nunc surgit undis concitos fluctus vomens,
Nunc premitur ictu fluctuum praeceps gravi;
(1230) Sic inquieta volvor, atque inter metus
Sperans tremensque pendeo. Vereor tuos
Fortuna casus, laeta dum misces malis
[fol. D1r]
Nostramque dubijs casibus vitam trahis,
Inter timores vivimus. Forsan meus
(1235) Iam Rex maritus Caesarem oppressit manu,
Rubuêre campi, concidit rapto impotens
Ferro Rudolphus, & novos victor parat
Miles triumphos. O Tonans, si istud mihi
Donas benignus gaudium, & tanto virum
(1240) Honore cumulas, veniat, amplexum ferat,
Istas in ulnas irruat, victor meis
Incumbat humeris, oscula, & mille oscula
Rapiat triumphans. Caesarem amplecti iuvat
Si sit maritus. Forte decipior tamen,
(1245) Nam vita tantum sortis ambiguae rota est.
Quid si meorum fluxit in campos cruor?
Quid si peremptus hausit hostili manu
Ferrum maritus? cordis hic nostri timor
Suspectus inde est; damna praesagit timor
(1250) Ventura semper; visa nocturnae tremo
Omnia quietis; dubius irrepit sopor,
Et clausa lachrymis lumina exundant novis
Quaecunque sole surgit exorto dies
Suspecta surgit; timeo vix sperans diem.
(1255) Quaecunque bigis vecta vox prodit suis,
Suspecta prodit; spero, sed noctem horreo
Hae sunt ruentes saeculi nostri vices.
Haec quae Monarchas turba curarum necat?
At heu, quis iste? motus est in me cruor.


[fol. D1v]

SCENA II.

Miles, Kunegundis, Senex.

Miles.
(1260) NUnquam hoc putabam; posse quis fieri neget,
Ut unda flammas pascat, ut gelidis rapax
Iungatur undis flamma? iam noctem dies,
Iam nox diurnum nigra producat iubar.
Ku. Quid est? quid isto conscius faris sono?
Miles (1265) Quod rêre nunquam Ku. fare, lento enecas
Animum timore; Rex ubi est? coniux ubi est?
Se. Nescire forsan expedit; quicquid scies
Mox scire nolles Ku. fare, suspensam tenes.
Mi. Redit huc ab armis. Ku. Victor an victus redit?
Miles (1270) Regina fari nequeo, quod fari iubes,
Pax parta bello est, Ku parta pax? Se. sit hoc satis:
Hoc quicquid ultra est, scire forsan non voles.
Ku. Age fare dubijs quicquid his verbis tegis,
Simulare noli. Mil Caesaris dono tuus
(1275) Pacem maritus obtinet; nulla amplius
Iam bella restant. Ku. Caesaris dono meus
Pacem maritus obtinet? vah, vah, pudor!
Pacemne dono Caesaris? Vil. Sic est, ratum est.
Supplex petivit, Caesar adiecit modum.
Ku. (1280) Supplex petivit? Miles genua complexus fuit,
In verba iurans Caesaris Ku. prô prô nefas!
Et genua complexus fuit? Nunc nunc nive
Exhaustus athlas*sole ferventi aestuet;
Nunc terra pisces, nunc mare educat feras.
[fol. D2r]
(1285) Et genua complexus fuit? Miles vidi ipsemet,
Posito legebat verba prostratus genu.
Caesar sedebat, Principes circum viri,
Utrimque stabant milites Ku. O qui Tonans
Humana volvis fata, (si quisquam est tamen
(1290) Humana volvens fata) tu tantum nefas,
Et cernis & pateris, & audis, & faves?
Et passus istud miles? Mi. infremuit gravi
Commotus ira, corda constrinxit pudor,
Et arma mota dubia vibrarunt manus.
Ku. (1295) Quid Rex? quid ipse? Mi. nescio, totum stupor
Ligabat animum, cuncta perfecit tamen.
Ku. Et nostra non est Austria? Mi. Hanc*cessit Ku. neque
Carinthia est, nec Styria nostra? Mi. Caesari
Utramque cessit. Ku o Deus! Bohemia
(1300) Nec forte nostra est. Mi. Casaris dono tenet,
Moraviamque; factus imperij est cliens.
Se. Nempe hoc decebat, imperij est certus cliens
Quicunque terrae Teutonum partem tenet.
Ku. Cliens Rudolphi? Rex sui servi cliens?
(1305) Et istud ausus? istud oblitus suae
Gentis peregit? pugna quae tandem fuit?
Age, fare. Mi. Nulla; Ku. nulla? cessit Caesari?
Ignavus arma forsan abiecit sua?
Ubi ille tantus cordis invicti vigor?
(1310) Ubi manus ardens? pectus indomitum? vigor
Animi impotentis? ira non ullâ satis
Satianda morte? O strenuum verbis Ducem,
Armis fugacem! foeminam an virum putem?
[fol. D2v]
Quicunque nullâ vincitur pugnâ, minùs
(1315) Quam mulier est. Sen. ratione qui victus bonâ,
Submittit arma, mulier esse non potest.
Ku. Istud virile est? cedere, & nullam pati
Per arma cladem? Se. cedere est fortis viri,
Cum certa turmis imminet clades novis.
Ku. (1320) Eat, Bohemis nuntium mittet suis,
Sceptrum relinquat, referat huc nunquam pedem,
Qui languidam devictus ostendit manum.
Se. Qui aliena perdit, ipse nil perdit sibi;
Tum sorte dubiâ cuncta fortunae obiacent,
(1325) Retinere praestat aliquid; est coecus furor
Periclitari cuncta cum magnam queas
Servare partem. Sed tamen iam Rex venit,
Dabit tumultus mulier, & vincet virum.


SCENA III.

Ottocarus, Milotas, Kunegundis, Senex.

Ottocarus.
APpulimus ergo. Tu Milota, qua potes
(1330) Dispone turmas, fac per urbes hic meus
Miles quiescat. Mil. Occupabo qua licet
Pagos & urbes, ut quiescet hic tuus
Miles necesse est. Iura cum voles dabis,
Iterum reducam. Cerno Reginam, gemit,
(1335) Inusitatus occupat tristem dolor.
Ot. Regina, reducem coniugem cernis tuum,
[fol. D3r]
Attolle vultum laeta. Ku. laetitiae nova
Tu nempe causa es, Ot. adfero partam tibi
Regnoque pacem. Ku. Cuius ah nimium pudet!
Ot. (1340) Necessitatem dum sequor, ne te pudor
Invadat ullus; cum volet, nobis dabit
Meliora coelum. Ku. nempe praeclaram obijcis
Necessitatem, Pugna quae tandem fuit?
Quae fulminantis perculit Martis manus?
Ot. (1345) Age ista linque; cedere actutum fuit
Etiam necesse; nemo fortunam potest,
Contra ruentem. Ku. Nemo non victus cadit,
Et nomen istud Regis, & nomen viri
Iactabis unquam? rapere qui dextrâ potes
(1350) Retinere nescis; hoste non viso tremis,
Viso recedis, proximo victus cadis.
Unusne tantas abstulit terras timor?
Ot. Armis recepit Caesar. Ku. an forsan tui
Armis carebant milites? an tu manu,
(1355) Anime, lacertis, pectore? O vecors caput!
Sic cedis? & sic patrias perdis tuas?
Etiam experiri clade non unâ fuit
Bellum necesse, morte debebas tua
Terras tueri. Scilicet mortem times
(1360) Et arma tractas? obijcere fatis caput
Non ausus herbam porrigis? non sic mihi
Rapuisset animum terror; haud Regem decet
Et inter arma, & militum cinctum manu,
Pacem precari. Saxones, Moravi, & tui
(1365) Tecum Bohemi patriâ exciti sua,
[fol. D3v]
Silesijque, & arma Misnenses gravi
Motu cientes; attamen flexo genu,
Cervice pronâ, pectore exhausto iugum,
Capis Rudolphi, prô pudor! servi tui,
(1370) Tui clientis. Ecce, foeminam exuo,
Mihi arma cede, testor hoc Phoebi iubar,
Ulciscar istud nomini foedum tuo
Dedecus inustum. Ot. bella non decent tuum
Regina sexum, tu tuis quantum voles
(1375) Attende rebus, pace vel bello meum est
Patriam tueri. Ku. Sed memor non es tui;
Inspicere dextrae sceptra debebas tuae,
Nomenque Regis, & sacrum capitis decus,
Nunquam in Rudolphi verba iurasses tui.
(1380) Infamis ut me Regis uxorem vocet
Meus Bohemus? Serviam ut quondam meo
Regina servo? Pectore hoc clausum latet
Quod extimesces; exuis quando virum,
Ego te virili foeminam vincam manu.
(1385) Ignavus Aulam si cupis serva tuam,
Ad arma pergam; non mihi est animus tuo
Servire servo, & Austriam repeto meam
Carinthiamque; si negas; nec iam iuvat
Commune sceptrum, desero & regnum, & tuam
(1390) Thoram, thronumque. Ot. vade Ku. quo tandem iubes?
Si ad arma, pergo; si domum, linquo domum,
Infamis ista Regis ignavi est domus.
Vade, & Rudolphi genibus affusus tui
Madidis fluentes lachrymas offer genis.
[fol. D4r]
(1395) Plus nempe lachrymis, quam tuis armis potes.
Et te sequatur strenuum miles Ducem?
Tibi cohortes pareant? crescit dolor
Rabieque mixtus pectus inflammat meum
Abeo, recedo, tu tuam pacem cole.
Se. (1400) Sic impotenti mulier affectu furit,
Sic ira semper foeminae rabiem trahit,
Et imperare dum cupit supra suum
Fit saeva sexum, Foeminam nunquam viri
Superare possunt, foeminae exsuperant viros.


SCENA IV.*

Ottocarus, Venceslaus, Senex.

Ottocarus.
(1405) QUid ergo? turbor; pectus hinc pulsat fides,
Pudor inde puslat; Caesari, aut tantum meae
Iam serviendum est coniugi; Caesar datam
Fidem reposcet, dedecus coniux pati
Furibunda non vult. Laesa quid mulier queat
(1410) Scit totus Orbis, haec pati fraenum nequit,
Et dum furorem sequitur haud quicquam timet,
Se. Etiam Leaenas impetu vincit suo,
Saevas furore Tygrides. Nunquam sequi
Consilia Reges coniugis debent suae.
Ot. (1415) Auctore quicquid coniuge aggressus fui
Regno mihique protinus cessit malè.
Rationis expers impetu fertur suo
Parere semper nescia, indulgens suis
Nimiumque votis. Quo tamen tandem mea
[fol. D4v]
(1420) Consilia vertam? fateor, indignam intulit
Fraudem Rudolphus, abstulit quicquid mihi
Cum dote coniux attulit, solum mei
Restant Bohemi; restat hunc pulsans pudor
Indignus animum. Fama me infamem facit;
(1425) Et servitutis dum fero indigna iugum,
Puduisse tunc me non satis iam me pudet.
Se. At te impotentis foeminae iugem pati
Pudere debet; gloriosum est Caesari
Parere Reges. Ot. Caesari, sed non meo
(1430) Parere servo. Pro pudor! quo tunc mei
Abiere sensus? iam pudet, iam iam pudet!
Inductus unâ fraude, victus altera
Leges recepi factus indigni cliens
Ego Rex Rudolphi. Vah meum quantum impedis
(1435) Fortuna votum! Ven. non decet, luctus tua
Consilia turbet Genitor, actutum impera,
Cuncti reverso gaudeant cives Duce.
Ot. Plorent reversum, Ven. pace cum partâ redis?
Ot. Utinam cruori cum forem immersus meo
(1440) Cum parta pax est. Gloriam invidit mihi
Fortuna mortis. Ven. Non decet Regem mori,
Cum nullus atrox terminat bellum cruor.
Plus pace reges subditis partâ suis
Quam Marte prosunt; gaudiorum est pax parens,
(1445) Bellum dolorum; Ot. Pax mihi tantos parit
Fili dolores; pax mihi tantum parit
Fili pudorem; fama me & matrem tuam
Iam foeda sequitur. Ven. Fama pacificos canit
[fol. D5r]
Ubique Reges, vertici laurum tuo
(1450) Pax haec parabit. Ot. verticem hunc, utinam, manus
Hausisset hostis! iam meae vitae pudet,
Taedetque vita. Ven. Scilicet quando tibi
Iucunda vita est. Ot. Vita turpis non placet,
Et servitutis displicet nostrae iugum.
(1455) Imbellis anime, degener sanguis; meum
Abijcere potui corpus, &, dirum nefas!
Posito Rudolphum colere sublimem genu?
Ven. Honor iste factus Caesari est. Ot. Servo meo.
Oblitus ipse regiae stirpis fui,
(1460) Oblitus animi; regium sceptrum abnuo,
Aut istud acri dedecus ferro eluam.
Fili Miloram accerse, coniungat suas
Iterum cohortes. Ven. quid cupis, bellum, parens?
Ot. Etiam in Rudolphum. Ven. cuum tibi pacem dedit?
Ot. (1465) At bella reddam; pace fallacem frui
Non est necesse; fraudium pretium feret
Immane, dirum. Ven. Corde turbato, parens
In saeva raperis consilia, dona tuae
Menti quietem; consulit fervor malè.
Ot. (1470) Abscede, fixum est consulit quicquid furor.
Ibo, & maniplis Austriam invadam meis
Styriam replebo milite; opponat sua
Rudolphus arma, vel mori certum est mihi,
Vel hoc sub ense sanguinem fundet suum.
(1475) Dabit ipse poenas fraudis; hoc iusto movet
Dolore coniux pectus. Se. O quantum dabit
Dolor hic dolorem! subita consilia arripis,
[fol. D5v]
Subito dolebis forsitan fato premi.
Pacem recusans fine non laeto solet
(1480) Finire bellum. Ot. iam puto attollet meam
Fortuna dextram Se. deprimet dextram Deus.
Favere nunquam, crede, foedifragis solet.


SCENA V.

Bernaardus Seccoviefis Episcopus,
Ottocarus.

Bernardus.
QUid istud. O Rex? militem ut cogas tuum?
Ut rursus armis Caesarem invadas tuis?
(1485) Quae causa belli? Ot. Nempe tu belli es mei
Ignarus hospes Ber. Quod prius bellum fuit,
Fateor, probavi; causa quae armorum nova,
Ignoro. Ot. Styriam & Austriam repeto meam,
Servire nolo; Ber. quando cessisti? Ot. Impius
(1490) Fraudem Rudolphus fecit; ulciscar; novi est
Haec causa belli. Ber. quando solemni fidem
Ritu dedisti? Ot. gladius abrumpet fidem,
Cum certa fraus est nulla constringit fides,
Ber. Iurata quoties est fides semper ligat.
Ot. (1495) Iurata solvi, cum expedit, potest fides.
Ber. At expedire non potest. Ot. tunc non potest.
Cum rursus armis ista, quae cessi, auferam?
Cum vi repellam Caesarem? cum me meus
Solum Bohemus Caesarem & regem colet?
(1500) Quicquid monarchis utile est, hoc expedit.
Ber. quod honesta ratio non probat, non utile est.
[fol. D6r]
Regibus honestum est facere quod ferro queunt,
Fides ligare nulla regnantes potest,
Ligantur armis. Ber. Nulla si Regum est fides,
(1505) Qui sunt fideles? Ot. arma qui nulla inferunt.
Verbis ligatur vulgus, & capitur fide,
Ber. Deciperis ô Rex, omnium est semper fidem
Servare sacram. Ot. an hostibus? Ber. etiam hostibus.
Ot. Decipere at hostes quolibet fas est dolo.
Ber. (1510) Iurata si non sit fides. Ot. melius fides
Iurata quando est; non cavent, nedum timent.
Ber. Fraus ista magna est. Ot. fraude fraudem pellere
Cauti est Monarchae. Ber. non satis iusti tamen.
Quaenam ista fraus est? sponte iurasti tuâ,
(1515) Nulla coegit Caesar armorum manu.
Et debuisti forsan. Ot. Invitum fera
Me sors coegt; verba si dixi, volo
Non dicta fiant, quicquid est actum prius,
Egisse nolo. Ber. Verba Regum sunt fides,
(1520) Quicquid Monarcha dicit hoc semper ratum est.
Fidem repellas, certa nullorum est salus,
Et fraude tantum vivitur. Famae tuae
Consulere debes. Ot. Regibus magnis bonam
Dant arma famam; fama victores canit,
(1525) Et clara fortes gloria exornat Duces.
Ber. Pudor severus, sanctitas, constans fides
Sunt decora Regum, si tuam immutes fidem,
Te fama toto perfidum mundo canet.
Et vindicabit Caesar. Ot. Ulciscar prius,
Ber. (1530) Et vindicabit numine irato Tonans.
[fol. D6v]
Ot. Cura haec secunda est; victor iratum mihi
Placabo numen. Ber. sero post fraudem voles,
Nocens quievit nemo qui fregit fidem.
Ot. Victor quiescam. Ber. nemo qui violat fidem
(1535) Debellat hostem, perfidum poena opprimit
Decreta semper. Principes cuncti impium
Fugient Monarcham; vulgus exemplo leve
Peccabit isto. Dum licet muta tuae
Consilia mentis: si qua fraus facta est tibi,
(1540) Committe coelo, fraudis est ultor Tonans.
Cohibe furorem. Facile regnantes movent,
Non facile bellum finiunt. Ot. Nempe audiam
Ignavus, excors, deses, imbellis Bet. parum est,
Si non iniquus, perfidus, fraudis parens.
(1545) Etiam ista coniux dicat; haud Regem decet
Verbis moveri foeminae. Ot. Coniux mea est,
Regina vestra est. Ber. certa plus ratio potest.
Haec te Monarcham flectat, & motam regat
Amica mentem. Te precor, poscunt tui
(1550) Istud Bohemi, nomini tantam tuo
Ne inure labem. Ot. Sit satis, bellum est ratum
Istud repellam, quod timet coniux, probrum.
En praesto miles, ardet in vultu calor.


[fol. D7r]

SCENA VI.

Milotas, Ottocarus, Milites, Kunegundis, Waldricus.

Milotas.
TEcum cohortes rursus, ad bellum manus
(1555) Animique surgunt; quo voles educ tuos.
Ingrata cunctis est quies, laudem petunt,
Pulchram aut per arma, si iubes, mortem volunt.
Plenum est furore pectus, & flammis manus.
Ot. Ut ille sternax militis vultus placet?
(1560) Iterum in Rudolphum miles? Mil. Hinc posco decus,
Servire miles rege sub tali nequit.
Habes fidelem militem, proba manum.
Mors excitatam nulla terrebit manum.
Ot. Mors nulla? Mil. morti consecrat corpus fides.
(1565) Si quis per ossa sanguis, hic sanguis tuus.
Ot. O fervor ingens! Mil. quicquid optabis, volo.
Venale Regi corpus hoc porto tibi.
Cruore tingi militis votum est tui
Duc in Rudolphum, fraudis hic poenas luat,
(1570) Regem Bohemus unicum tantum colit.
Ignita virtus frontibus nostris micat.
Moventur arma, nescit includi calor,
Paratus ensis semper ad manum redit.
Sacrata Regi nostra semper est fides,
(1575) Istud vovemus quod cupis.*Nulla hanc fidem
Fortuna rapiet; mortibus nostris tuam
[fol. D7v]
Rusume laudem. Ot. quod mihi petitur decus,
Vestrum est. Milota, militem cura meum.
Mil. Curabo: fidas militum cernis manus,
(1580) Manusque fortes, quod decus poscis, vovent.
Ku. In arma rursus igitur? O factum bene!
Mihi iam maritus, subditis Rex es tuis.
Ot. Sis laeta conjux, vindicabo, qua licet,
Fraudem Rudolphi Ku. serviat servus tibi;
(1585) Et dum superbo vertice attollit manum,
Discat vereri Principem servus suum.
Fortuna primúm laeta non servat fidem,
Vices reponet. Wal. clade non una potes
Sortem vereri, perge qua ferrum vocat,
(1590) Spectabit Orbis, & tuum extollet decus,
Servire quando non tuo servo cupis.
Nunquam Rudolphum miles horrrescet tuus.
Contemne Comitem, dignitas animos facit
Non cordis ardor, vilis est servi calor.
Ot. (1595) Ibo, & peribit. Ku coniugem hunc nosco meâ
Complectar animi martium pectus tui,
Sic vade laetus, sic mihi victor redi.


CHORUS

Militum Caesareanorum.
LUbrica vitreo culmine rerum
Fortuna sedet; fulmine magnos
(1600) Subito Reges deprimit eadem.
Rex illeBohemus sibi nuper,
[fol. D8r]
Superis dum se putat aequalem
Traxit subitâ sorte ruinam.
Nunquam arrogans regnat diu
(1605) Violenta regna corruunt.
Tandem superbi verticis
Fastum remisit, & suum
Coluit salutans Caesarem.
Decuit fastum nimium frangi.
(1610) Reddit miseros fastus Reges.
Audet dira superbia
Coelum impellere turbine
Sed quacunque rapit gradum
Hac ultor Deus advenit,
(1615) Fulmen decutit horridum
At arrogantes nesciunt
Servare Pacem; proruet
Et dum pudebit, corruet.
Regina Regem dum regit.
(1620) Non est sui tum Rex potens.
Et qui imperat tot subditis,
Parere debet foeminae.
Haec impetu rapitur suo
Et se lacessit impetu.
(1625) Pati maritum non potest.
Qui ferre maiorem potest,
Ad bella rursus ibimus
Sic dum Monarcha desipit
Parit ruinam patriae.
(1630) Fides movere non solet,
[fol. D8v]
Cum spes ad alta concitat;
Aut cum pudor mentem movet.
Nec sancta Regum foedera,
Armis renunciant suis.
(1635) Quando expedit nulla est fides.
Continue

ACTUS QUINTUS

SCENA I.

Rudolphus Imperator, Principes Imperij.

RUDOLPHUS.
Quicunque sceptrum regiâ fraenat manu
Et iura solio dictat ex alto potens,
Hunc atra circum cura turbarum volat,
Nox inquieta est, plena curarum dies,
(1640) Dormire nequeunt Caesares; semper novus
Animum tumultus turbat, & somnun eripit.
Nunc hoc verendum est, patriam ne quis meam
Invadat hostis, namque, qui felix regit
Odia aliorum perpeti debet Ducum,
(1645) Felicitatis invident nostra bonis.
Sequitur beatos livor. Ac ne qua impetat
Seditio Regem dum impotens vulgus furit
Etiam est timendum; plebs pati nescit diu
Pacis quietem; Regis in mores sui
[fol. E1r]
(1650) Inquirit audax, carpit, & quod non placet
Corrigere ferro tentat. ===Hinc patriae est novae
Clades ruentis. Non minus pacem timent
Quam bella Reges timo suspecta est quies,
Pluresque pereunt pace, quam bello, Duces.
(1655) Plebs insolescit dum suis fruitur bonis,
Exitia felix quaerit, & felix perit,
Facile est parare, non facile partum diu
Retinere Regnum. Fateor, aithereus Tonans
Inusitato favit auxilio mihi.
(1660) Consilia restat, Principes, vestra ut meis
Iungatis omnes; una non unâ regi
Plebs arte debet, multiplex populi est caput.
Unum sat esse semper ingenium nequit.
Mog. Felicitati convenit primum suae
(1665) Inijcere fraenum; continens vix dum solet
Perire princeps; qui rimet, degit bene,
Qui non superbit, optime; tutum tenent
Moderata Regem Regna. Si sorte es tua
Contentus ista, seu vomas restant minas
(1670) Fortuna diras, mole consistes tua,
Et certus animi vota librabis sacri.
Ru. Nunquam insolescam sorte contentus meâ
Moderata cupio regna. Lu. Ne fallant vide.
Securus esse non potest Princeps satis.
(1675) Debet timeri; qui timent, faciles amant,
Qui amant, tuentur. Interim nunquam est amor
Populi magister, addere huic opus est metum.
Unâ benignus sit manu, ferrum alterâ
[fol. E1v]
Ostentet idem. Saepius ferro est opus.
(1680) Tutus gubernat premere qui semper potest
Ferro tumultus. Ru. hoc volo, ut certa mihi
Adsint cohortes semper; has nunquam boni
Nimium timebant, semper horrescent mali.
Peccare metuunt arma qui regum vident.
Alb. (1685) Quando arma cessant, perpetrant quidvis mali,
Et vastitates urbium, & Regum neces
Sequuntur inde: regna conservat manus
Armata semper. Obteruntur sed tamen
Quandoque bello, invisa nec retinens diu
(1690) Sua sceptra Reges. Sit modus, puni malos,
Benignitatis fac bonos tutos manu.
Ru. Iustitia Reges servat, & regnum simul.
Dum sceptra teneo nemo regnabit malus,
Bonos fovebo Ot. Tuta non semper putes
(1695) Quae sunt decora; saepe falluntur Duces,
Pretiosa sceptrum quando circumstant bona.
Partes in omnes vertete te; semper vigil
Fac intueris cuncta, suspecta omnia
Expende prudens; fallitur nemo vigil,
(1700) Et facile cedunt cuncta prudenti mala.
Ru. Vigilare se nuper Principem magnum decent.
Bru. Beatus ille est sine qui cert sequi
Arbitria mentis optat, & rebus modum
Desinit unum. Qui tamen patria est pater
(1705) Aptare sese civibus debet suis.
Ru. Servare cives finis est tantum meus.
Adest Bohemi nuntius Regis tibi
[fol. E2r]
Auguste Caesar. Ru. adsit, & iussa explicet?
Quid rursus ille? pace non potest frui?


SCENA II.

Waldricus, Rudolphus, Principes.

Waldricus.
(1710) Regis Bohemi nuntium, Caesar, vides;
Mandata cerne, litteris clausit suis,
Hae sunt; profari at interim nostro tibi
Hoc ore iussit. Quicquid est actum novâ
De pace tecum, revocat, infectum cupit.
(1715) Styriam, Carinthiam, Austriam repetit suas;
Has si recuses, arma tibi denuntio,
Indico bellum, Ru. Quid? mihi bellum cliens?
Wal. Etiam clientem se negat Ru. Negat & fidem
Wal. Revocat datam, nam fraude deceptus dedit.
Ru (1720) Iurata revocat verba? iuratam fidem?
Wal. Testes videbis litteras Ru. video, sat est,
Perfide Boheme, si quis est in me vigor,
Periure, si quis pectus hoc animat calor,
Scelerate, si quid hac potest bello manus,
(1725) Poenas nefandi sceleris haud visas dabis.
O perduellis! & datam violas fidem?
Vecors, rebellis, impie, & violas fidem?
Iurata violas verba? Coelorum Tonans,
Qui sancta nutu foedera aspiras tuo,
(1730) Non usitato fulmine hoc macta caput
Atrox, rebelle, perfidum; tu qui fidem
[fol. E2v]
Cupis esse sacram, numinis testem tui,
Et veritatis pignus, infandum hoc scelus
Repelle vindex. Qui datam viola: fidem
(1735) Iniuriosus in Deum est. Testor Deum
Hic animus in me est, millies mallem hoc caput
Obijcere morti, persequi quam non nefas,
Quod esse Regis debet haud unquam boni.
Mog. Mone arma, Caesar, iustior nunquam fuit
(1740) Tibi causa belli. Mente fallaci fidem
Quicunque violat generis humani fidem
Ridet nefandus. Imperij cunctas simul
Coniunge vires, stare non debet diu
Tam grande facinus, ultor existet Tonans,
(1745) Et fulminandum deprimet fato caput.
Lu. Quid stamus etiam? paena confundat scelus
Non hic sedendum est, occidat quisquis fidem
Violat scelestus; laedit imperium nocens
Quicunque ridet Caesarem Ru. acturum, placet
(1750) Iterum cohortes coge, iungantur nova
Auxilia nostris. Lu. tota consurgat simul
Germana tellus, gentis est nostra probrum,
Quicunque violat quam dedit semel fidem.
Abluere turpis morte perfidia notam
(1755) Iam iam necesse est. Ru. perge, confestim meas
Sit praesto miles, & patri natus comes
Corripiat arma. Alb. scilicet tantum nefas
Potui: Bohemus viribus fisus suis.
Nimium insolescit; arrogans semper caput
(1760) Molitur aliquid. Caesari forsan pudet
[fol. E3r]
Tantum subesse; sic tumet, sic est sui
Oblitus. Ergo Caesar exemplum dabis;
Violanda nunquam foedera, Ot. Exemplo hoc fidem
Toto orbe, Caesar, sancies, totus simul
(1765) Probabit orbis: laedit humanum genus
Quicunque fraude frangit. Imperium quoque
Poenas reposcit fraude derisum impia.
Ru. Ibo, ibo contra, sanguine hanc maculam eluet,
Bru. Ubi nulla pax est, nulla verborum fides,
(1770) Et nulla mentis foedera obstrictae valent
Favere nullum numen, aut nullum est, potest,
Veniam precetur, si tamen venia est locus,
Imo precatus sentiat paenam quoque
Fre. Spes ista non est; arrogans flecti nequit
(1775) Furor Bohemi; Rege cum tali nihil
Certum est pacisci; fraude reddet irritum
Regina, quicquid Rex datâ statuet fide.
Eius furori paret, iratam timet.
Ru. Quoniam ergo spretâ suscitat bellum fide,
(1780) Mihi clientem sese, & imperio negat,
Dira Tonantem fraudis ultorem feras,
Iustaeque causae vindicem, Semper Tonans
Iuvat fideles, perfidos mactat nece.
Eamus, ecce miles, en natus meus.


[fol. E3v]

SCENA III.

Ludovicus, Rudolphus, Albertus
Filius, Principes, Milites.

Ludovicus.
(1785) ARma, arma Caesar, miles en praesto tuus,
Manum reposcit tempus, vigendum est opus.
Propera, neganda est perfido regi mora,
Iterum reductis & Austriam turmis premit,
Et saevus urbes concito assultu rapit.
(1790) Divina violat cuncta, mortali ferox
Non parcit vili. Alb. Caesar en promptum videt
Quo me vocasti. Ru. Nate, si patri comes,
Iusta arma moveo, Perfidum in Regem nova
Haec arma fumo. Al. Quo voles, Natus sequat,
(1795) Est animus, arma Caesaris patri sequi
Tam iusta robur causa conciliat mihi.
Fidem negavit ille, praestale fidem,
Ru. Documenta cernes Nate, si aspiret Tonans,
Fas esse nunquam mente iurat datum
(1800) Violare foedus. Alb. Victor hoc natum parens
Tuum docebis, laetior sanguis mihi
Iam bullit, & spe se erigit pectus novâ.
Ru. Nunc fide miles, pectus expertum diu,
Certumque rober, si quod armorum est decus,
(1805) Hodie est parandum, pergite, hanc operam date
Patria, mihi vobisque; nos fraudem Tonans
Vult vindicare perfidi infandam Ducis.
Bohemus ille, qui mihi nuper fidem
[fol. E4r]
Iuravit, idem nunc mihi violat fidem
(1810) In arma surgit; vindices iustae sumus
Per arma causa, Causa si robur facit,
Ea est polorum quam putat Rector suam.
Fidem tueri vestra iam debet manus,
Et ius Tonantis. Esse quis possset timor?
(1815) Vestris in armis, pectore in vestro sedet
Commissa belli gloria, & spolijs ovans
Quaerit triumphos. Non erunt segnes morae,
Et in propinquo meta, dum in summo labor
Affectus haeret cardine, O miles, tuos
(1820) Numera triumphos, vincere, haud vinci soles
Tibi tot Bodemus Laureas victus dedit,
Campum reliquit; nominis famâ tui
Abijciet armis, nec caput letho offerret.
Mala semper animos causa degeneres facit.
(1825) Ite in labores, magna perfunctis erit
Merces laborum; quodque sperandum est magis,
Utramque solis gloria implebit domum,
Agite hic, Tribuni; Vester ut crescat vigor
Equites supremâ vos creo Caesar manu.
(1830) Post bella veliqui manus emeriti ferent.
Mili. Quocunque Caesar nos vocas, & quo moves,
Alacres sequamur; vivida haec virtus erit
Quocunque ducet. Fortibus nostrae manus
Animantur ausis; sensit has toties iacens
(1835) Dextras Bohemus, & timet nostra minas
Fugiendo frontis, notus obverso est fugax
Contra arma dorso, tergora haud unquam tamen
[fol. E4v]
Vidit tuorum. Pareat, Caesar, tibi
Opus estBohemus; Caesarem cunctis sedet
(1840) Armis tueri. Sit cliens, imo & nocens,
Qui fraudulentus exuit sese fide.
Devota cernis pectora imperio & tibi,
Denota morii. Fraude si rupit fidem,
Prostratus armis perditam flebit fidem.
Lu. (1845) Euge iste fervor perfidum in regem cadat,
Vestris ab armis gloriam Caesar petit,
Ab hoste poenam, Miles addensa gradum,
Haec est eundum. Alb. Caesar hanc tecum proba
Dextram fidelem, qua licet tecum irruo,
(1850) Et iungo vires. Otto Ba. deseram nunquam tua
O Imperator signa, nam debent Duces
Semper tueri Caesarem, & Dominum sequi.
Ru. Placet iste vestri, Principes, cordis calor,
Placet voluntas; fas sit, armorum mihi
(1855) Estote socij, gaudium, & periculum
Commune fiat. Archipraesul, tu sacro
Anima has cohortes dextera signe tua.
Mog. Dominator orbis Coriste, qui vindex nefas
Pand omne tollis, quique foedifrages gravi
(1860) Fato coerces, Caesari asvirae petens,
Opemque dona, dumque vindictam petit
Impelle dextram; crux tua auxilium ferat,
Tuae cohortes munio signo crucis.


[fol. E5r]

SCENA IV.

Senex, Venceslaus.

Senex.
IGitur ad arma rursus; armorum ultima
(1865) Haec meta tandem est. Vereor ut multos cruor
Inundet agros; fracta cum semel est fide;
Nescit reponi, sanguis hinc ingens fluet,
Effluxit unde foedus abruptum male.
Bis nemo Reges decipit; nunquam fidem
(1870) Iurant secundò fraude decepti semel.
Fit pugna ferro, Prô Tanans! mortalium
Ignara fati pectora exitium trahunt.
En ipse Regis filius; pectus dolor
Iuvenile pulsat. Ven. Nulla spes, iterum fuga,
(1875) Trepida cohortes huc & huc sparsa volant.
Manus reposcit genitor, & pugnam cupit.
Turbata fugiunt agmina, angustas ruunt
Passim in latebras, Caesaris rursum iuvat
Fortuna vires. Se. Caesarem iuvat Tonans;
(1880) Vicisse nunquam, qui fidem frangit, potest.
Erat hoc timendum.Ven. Semper hic noster fuit
Pavidos per artus terror, atque omen fuit.
Se. Deponat arma, quam fidem fregit male,
Supplex reponas; sero post pugnam volet,
(1885) Pugnasse nunquam. Ven. sero, sed nunquam volet
Potius sub armis sanguinem effundet suum,
Mens incitata Regis est, tantum ruit,
Odioque fervens aut mori, aut pulchram petit
[fol. E5v]
Per arma laurum. Se. caeca mens laurum petit,
(1890) Decreta mors est; astra perfidia haud favent.
Quis en tumultus?Ven. Nostra succedit manum,
Rex est, & armis Casarem invadit suis.


SCENA V.

Ottocarus, Milotas, Milites.

Ottocarus.
URget Rudolphus, Miles, & pugnam cupit;
Hac est eundum. Quid times? quo se furor
(1895) Pavidus remisit? pergite exemplum dabo,
Ibo in Rudolphum primus, audaces pudor
Faciat cohortes; saepe fortunam sibi,
Qui pugnat audax, efficit; vile est mori
Si nulla mortem gloria laurus beet.
(1900) Vel serviendum semper est, vel hac manu
Frangendus hostis. Mil. vectora hic certa vilet
Devota morti, martium miles furens
Spirat furorem cum volet armis vagos
Implebit agros; buccinae; litui vocent,
(1905) Pedes, manus, & animus in pugnam ruent.
Ot. Instat Rudolphus urget, & certum sibi
Spondet triumphun Miles, O miles manu
Iam fulminante turpe depellas iugum.
Mili. Regem tegemus hac manu; aut certum est matì
(1910) Aut his Rudolphum sternere immanem ensibus
Cernis furoris flammeas nostri minas,
Cernis lacertos, Rex tuum hi credas decus,
Istis in armis pone spem Princeps tuam.
[fol. E6r]
Animose miles, marte libertas mea
(1915) Iam sancienda est, una me Regem meis
Faciet Bohemis pugna. Nil ultra moror,
Ecce hostis, ite, pergite hac mecum simul.
Mil. Succede Miles, deferat ne quis locum.


SCENA VI.

Rudolphus, Ludovicus, Albertus, Hostes.

Rudolphus.
FUgiunt? sequamur; vindico laesum Deum
(1920) Et laesa fidei iura; depello scelus.
Mora nulla miles. Lu. promptior nunquam fuit
Ad arma miles, pictus inflammat Tonans,
Et ardor ille pectorum à coelo venit.
Ru. Alberte Fili, castra preacedens mea
(1925) Crucis verendum deseres signum manu.
Spes nostra Christus. Al. quod iubes, Caesar, fera
Hac illa crux est, castra praecedam tua.
Ru. Veneremur omnes. Christe quod fatis datum est.
Aliquando fiat, tu tuam aspirans opem
(1930) Concede, causa qua fit armorum vides,
Iusta est; ab alio si meis turmis faves,
Si victor hostem sterno, delibrum tibi
Tuaque voveo, (testis hoc audis) cruci.
Nunc est eundum; Lu. Miles, ad gladium manus,
(1935) En hostis, euge miles, ad manum, ad manum;
[fol. E6v]
Hic pugna fit, & concurrunt acies.
Ot. Age in Rudolphum miles; Lu. ah, ah pergite
Hic state, vestra iam tonet coelum manu.
Ot. Ne cede miles; Lu. Perfidum in Regem manus
Attolle miles; Ot. Sta Milota, quo recto
(1940) Abis Milota? Lu. Vicimus, fugiunt, cito
Ah perge miles; Ot. O mei, quonam mei?
Mi. Caes. Succumbe, gladio iam caput debes meo,
Iacet, peractum est, cecidit, occidit, sat est.
Mi. Fugiunt, recedunt, Lu. Rex iacet, Victor tuis
(1945) Iam vive Caesar; iam graves dedit levis
Perfidia poenas; Ru. Vixit? Lu. Occubuit suo
Cruore mersus. Ru. Christe tibi grates age;
Benignitatis haec tua victoria est,
Non est mearum virium; per te iacet,
(1950) Spernendo qui te perfidus fregit fidem.
Lu. Eccum cadaver Caesar; Ru. O nimium tuae
Confise dextrae, morte quam turpi cadis!
Superesset utinam vita! Sed sero hoc meum est
Pro Rege vorum. Alb. Nimius hunc Regem furat
(1955) Mulctavit istâ morte. Ot. dum fregit fidem,
Vitam amputavit; sic nefas punit Tonant,
Et insolescens se premit semper scelus.
Ru. Capiant Bohemi corpus, haud ultra exige
Quicquam à perempto, more qua Reges solent
(1960) Mandent sepulchro. Marte sancivi fidem,
Quicunque iurat subditus, fervet fidem.
Fastu insolentem non ego mentem gero;
Mars fregit illum; cecidit. Hoc restat modo,
[fol. E7r]
Meritum ut triumphum miles, & iustum ferat
(1965) Pretium laborum. Pergere actutum licet:
Lu. Ergo ad triumphum miles, ad laurum veni.


SCENA VII.

Bernardus Seccoviensis, Venceslaus,
Rudolphus, Principes.

Bernardus.
AEquande Divis Caesar, imperij salus,
Terror malorum, dum pater bello occidit
Miserere Nati. Ru. Natus hic an Regis est?
Ber. (1970) Regis Bohemi Natus est. Ven. supplex tuum
Veneror triumphum Caesar, & dextram colo.
Nunc dum temissâ gloriam invadis manu,
Dum bella cessant, occidit quando pater,
Miserere Nati Caesar, & regnum patris
(1975) Jam redde Nato. Ru. patris ut regnum occupes?
Etiam rebellis Natus? Ven. haud unquam patris
Culpam probavi; lege quâ Regnum dabis,
Cliens tenebo. Ru. Sed fidem astringes cliens.
Ven. Iurabo. Ru. Genitor ipse iurarat tuus.
Ven. (1980) Ero Fidelis. Ber. Indolem, Caesar, vides.
Haustum cruoris iam satis, bellum amove,
Concede Nato patris ut regnum occupet.
Benignitatis vivet exemplum tua.
Lu. Concede Caesar, hunc iuva, quem iam facit,
(1985) Natura Regem. Alb. Gloria adiunges tuae
Benignitatis hoc decus: Reges habent
[fol. E7v]
Decus istud ingens, parcere. Ott. Haec laus maxima sit
Vincere superbos, parcere abiectus. Tua
Sit ergo Caesar. Ru. tu tui regnum patris
(1990) A me tenebis, caeteras nunquam plagas,
Tentabis armis, Caesarem agnosces tuum
Semper fidelis. Hanc mihi iura fidem.
Ven. Tibi iuro Caesar, & meam adstringo fidem.
Cliens fidelis Caesarem agnosco meum.
Ru. (1995) Sic vive felix, sic diu fidus rege.
Lu.*Iterum ad triumphum miles, ad laurum redi.

FINIS TRAGOEDIAE.
Continue
[fol. E8r]

HAEC TRAGOEDIA
EXHIBITA LOVANII
IN PUBLICO THEATRO
LUDIS ENCENIALIBUS
EGERUNT IN EA
INGENUI IUVENES
COLLEGII PORCENSIS
Alumni & Studiosi.

OTtocarus Rex. Ioannes Andreas Binckien.
Kunegundis Regina. Robert Scutteput Lovaniensis.
Venceslaus Regis filius. Andreas de Vroye Lovaniensis.
Milotas Praefectus. Antonius Matthaei Blarnegiens.
Waldricus Senator. Franciscus Staes Lovaniensis.
Senex Astrologus. Antonius van Wyttum Vilvord.
Bernardus Seccoviensis Episcopus. Georgius Pisroux Iamodinensis.
Rudolphus Imperator. Hieronymus Cools Cornuensis.
Moguntinus Archiepiscopus. Nicolaus Botinus Iamodinensis.
Ludovicus Palatinus. Ioannes de Lummen Alchmarianus.
[fol. E8v]
Albertus Saxo. Martinus Coremans Lovaniensis.
Otto Bavarus. Michael de Bachere Lovaniensis.
Bruno Episcopus Olomuçiensis. Cornelius de Paep Lovaniensis.
Fredericus Burgravius Norimbergensis, Roinerus de Rous Bruxellensis.
Albertus Imperatoris filius. Leo Ioan. de Paep.
Bernardus Volckendorfius. Austrorum legatus. Ioannes de Molin Orchiacensis.
Fredericus Petovius Styriorum Legatus. Laurentius Hermans Lovaniensis.
Alij Milites fuerunt, & Nuntij,
Alij in Choris.
Continue

Tekstkritiek:

fol. *8r supplici er staat: suplici
vs. 14 potentes. er staat: potentes
vs. 33 suos (als in ed.-1656) er staat: siet
vs. 91 revellent (als in ed.-1656) er staat: revellunt
vs. 112 Cogentur. er staat: Cogentur
fol. A4 gesigneerd als A3
vs. 195 Nu. er staat: Ku.
vóór vs. 263 Waldricus. er staat: Waldricus,
vs. 277 velle er staat: veilw
vs. 303 Sceptrum er staat: Septrum
vs. 317 sceptra er staat: septra (ook in ed.-1656)
vs. 396 Afflictis er staat: Aflictis
vs. 487 gentis? er staat: gentis
vs. 1008 pugna? het vraagteken (ook in ed.-1656) is niet goed van inkt voorzien
vs. 1140 cupis in ed.-1656: cupit
vs. 1164 blijkbaar gesproken door Rudolphus
vs. 1191 ostro er staat: ost
vs. 1283 athlas lees: Atlas