Nicolaus Vernulaeus: Hermenigildus tragoedia. In: Tragoediae in duo tomos
    distributae.
— Tomus secundus. Leuven, Petrus Sassen en Hieronymus
    Nempaeus, 1656.
Uitgegeven door dr. Nicholas De Sutter, KU Leuven.
Red. dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Ceneton090331 — Facsimile bij Ursicula — bij books.google en
    Centre Ceramique Maastricht.
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk.
Continue
[
p. 904]

NICOLAI VERNULAEI

HERMENIGILDUS

TRAGOEDIA.



[p. 905]

PROLOGUS


HErmenigildum dabimus, hoc forsan sat est;
Animos & aures facinus infandum petit.
Illud Novercae fraudibus partum dabit
Levigildus. Hic dùm Conjugis credit dolis

(5) Natum innocentem perfido ferro necat.
Illum celebrant Angeli exceptum Polo,
Deplorat illum conscius fraudis Parens.
Vos hunc & illum cernite, & nostris date
Animos cothurnis. Res fera est, & res pia est.




[p. 906]

Personae Tragoediae.

Levigildus Rex Gothorum in Hispania Arianus.
Gosuinda Regina Ariana.
Hermenigildus primus Regis filius Catholicus.
Ingundis uxor Hermenigildi cum filio Catholica.
Recaredus Regis filius secundus.
Alphonsus Hermenigildi Comes.
Chilbertus
Leander
{Gosuindae Reginae administri.
Alaricus
Andecas
Guntzandus
Sunna
{
{
Principes seu Proceres sub
    Levigildo Rege.
Senex.
Milites aliquot.
Chorus Angelorum.
Continue
[
p. 907]

ACTUS PRIMUS

SCENA I.

Ingundis, Senex.

INGUNDIS.
O Lumen Orbis, igneae Cursor plagae,
Aurate Phoebe, (nam tuum hic testor jubar)
Seu te solutis Pontus expectet rotis
Moriente luce, seu renascaris novis
(5) Ablutus undis, noctis extinguens faces,
Distillat humor semper, atque oculi novo
Sub rore turgent: semper in pectus cadit,
Quae gutta fluctu pectus humectat suo.
Sen. Vel digna risu cuncta, vel fletu vides;
Ing. (10) Haec vita nostra est flere, nec fletu tamen
Mitescit illa. Languido torpens situ
Eo in dolores, & mei semper novos
Pariunt dolores. Sen. Ceu diem trudit dies,
Dolor unus alium sic sequi semper solet.
(15) Parens doloris est dolor. Ing. Testes mihi
Vos chara Coeli sydera, aethereae faces,
Quoties rotundos ignibus vestris polos
Lustratis, altus nocte cùm densâ sopor
Homines, aves, pisces, feras vinclis ligat
(20) Vigil dolores numero, & optati simul
Oblita somni, quod gemo fletu noto.
Sen. Pati dolores omne nos tempus docet,
Noctes diesque; calculo quisquis notat
[p. 908]
Renovat dolores; dormies si ultrò feres.
Ing. (25) Tot nunc recurrunt pallidis umbrae notis,
Tot visa larvis spectra monstrosis eunt,
Redeuntque circùm. Semper his Conjux meus
Oberrat oculis, semper has ulnas replet,
Et hoc recumbens lachrymas tergit sinu
(30) Sic nunc amor, nunc rursus alternâ tremor
Vice versat animum. Se. Nauta ventorum est memor
Mulier mariti. Non vides quod te facit
Amor videre. Somnijs addis fidem,
Et indè spectra te & tuam fallunt fidem
(35) Sta corde constans. Ing. Gaudio mixtus pavor
Est semper omen: Ominis si quid mali est,
Averte Caelum. Stat tuos ritus sequi,
Et Christianam certa complector fidem.
Sed en recurrit cordis attoniti tremor,
(40) Concutitur animus, contremit, titubant pedes,
Subitusque vocem frangit exhaustam dolor.
O usque & usque timeo! quid superest mihi!
Sen. Quod non putabas. Iste commoti pavor
Praesagus animi est; praevius semper dolor
(45) Index doloris. Fallimur spectris quidem,
Sed dum recurrunt saepiùs, faciunt metum.



SCENA II.

Hermingildus, Ingundis, Senex.

HERMINGILDUS.
UT spero rebus attuli nostris opem
Excubat in armis miles. At quaenam hic vagos
Ciet dolores? Notus est, & est meus
[p. 909]
(50) Dolor iste. Conjux quid gemis? quid te tuo
Fletu fatigas? Ing. Flere vix unquam satis
Conjux*licebit. Scis tuos & scis meos
Conjux dolores, lachrymis nunquam meis
Delebo cunctos; te fleo, sed me simul.
Sen. (55) Unus duorum conjugum est semper metus,
Una est ruina. Her. Fletui indultum satis,
Depone luctum, rebus afflictis modum
Fortasse reperi. In. Quem modum? He. Fortes simul
Junxi Phalanges, milite armato meam
(60) Sortem tuebor. Si quid adversi ingruat,
Armis repellam. Ing. Nunquid in Patrem tua
Ergò arma vertes? milite armato Patrem
Etiam hinc repelles? mentis immuta tuae
Consilia Conjux. Sen. Mente non fictâ probus
(65) Consilia versat animus, & sese suo
Confirmat ausu. Her. Cernit hoc pectus Tonans
Et quicquid alti pectoris sinus tegunt.
Veneror Parentem; potiùs hoc flammis caput
Involvat Aether, quàm Patrem bello petam.
(70) Mens ista nostra est, quidquid armorum mihi est,
Hoc me tueri, petere non mens est Patrem.
Sen. Vis in parentem turpis est, nec te potest
Decere Natum. Ing. Luditur quando dolis
Parùm arma possunt. Vereor, ô quidnam tamen!
(75) Vereor Novercam, fraudibus nam te suis
Faciet nocentem. Her. Nullus est unquam nocens,
Nisi sit scelestus. Ecquod est nostrum scelus;
Ing. Ecquod? dolosâ mente quod fingi potest.
Her. In innocentem mente quid fingi potest?
Ing. (80) Quod ipse nescit. Crimen invidia invenit
[p. 910]
Ubi vita justa est. Sen. Criminis nunquam est reus,
Quem nullus animi conscij accusat pudor.
At innocentes invidia cùm vult reos
Facit & nocentes. Her. Pellere invidiam manu
(85) Armisque possum. Ing. Pellere invidiae nequis
Per arma fraudes, arma non faciunt metum,
At timeo fraudes. Ipse Romanam colis
Fidemque servas, hanc Parens odit tuus.
Her. Oderit, at istam quam colo & tueor fidem,
(90) Semper tuebor. Urgeat bello parens,
Per arma cogat, stat priùs bello mori,
Ariana quam me perfidum involvat fides.
Ing. Habes Novercam. Vereor, haec multum suo
Odio nocebit. Her. Forsitan, colui tamen
(95) Semper Novercam: fingere in me non potest
Noverca crimen. Sen. Fingere in quovis potest
Noverca crimen: machinatrix fraudium est,
Scelerum repertrix. Foemina est, & hoc satis.
Ing. Ariana mulier est, vel hinc, Conjux, time.
Her. (100) An crimen esse credit, amplecti fidem?
Ing. Hoc crimen in me finxit. Heu quo me dolor
Iterùm resorbes? Illa cùm nostros manu
Fregit capillos, impotens quando sui
Nostrum furente contudit corpus manu,
(105) Totumque multis lividum plagis dedit.
Haec passa, Conjux, in tuum redij sinum.
Non cuncta narro, lachrymae nuper meae
Tibi indicarunt, dira, quae madido dolor
Claudebat ore. Her. Ne tuas tanto genas
(110) Violare fletu perge, consumpsit dolor
Quodcumque fecit, & tua invicto stetit
[p. 911]
Mens corde victrix. In. Vincere hanc nunquam potest,
Immergat undis (nuper immersit furens)
Conculcet atrox (nuper abjectam pede
(115) Protrivit alto) frendeat, pulset, necet,
Ut nuper, istam fida servabo fidem
Sollicita pro te vereor ut, Conjux, memor
Perstes salutis. Her. Immemor nunquam tui,
Nunquam salutis vixero. Per te mihi
(120) Illuxit Aether, & mihi per te fides
Innata menti est. Sum tuus Conjux quidem,
At natus idem; Natus optatâ fide,
Conjux amore. Per meos, & per tuos
Conjux amores juro, nec Patris minae,
(125) Nec fraus Novercae pectore hoc unquam fidem
Nostro revellet. Exue hunc, Conjux, metum.
Ing. At dum repello, sponte succedit metus,
Dum tergo fletum, sponte detersus redit.
Metuere nunquam nam satis, Conjux, queo
(130) Ignara metuo, suspicor, nec quid, scio.
Her. Comitare, Conjux, dubia sic torquent mala
Plerumque mentem, saepè nam semet timor
Auget timendo. Ing. Faxit ut falso Tonans
Timore crucier; ipse mihi metus est metus.
Sen. (135) Est ille verus saepè qui turbat metus.
O quanta restant! per dolum tandem Parens
Natum innocentem perdet, & tanti simul
Sceleris pudebit. Ecce sed blandi duo,
Aulae ministri capita contorquent sua,
(140) Ut cogitatis quempiam fallant dolis.



[p. 912]

SCENA III.

Chilbertus, Leander, Gosuinda, Senex.

CHILBERTUS.
QUid ais, Leander? intùs insolito furit
Regina motu, clamat, insultat, fremit;
Hermenigildum jam pati vivum nequit.
Lean. Spes est in armis, ipse si turmas parens
(145) Agat in nocentem vincere actutum potest.
Chilb.*Hoc nos agamus; classico solvat suas
Ad arma turmas. Ecce Reginam furor
Rursùm occupavit, ira succendit genas.
Ut incitato prosilit gressu tremens?
Sen. (150) Quid eloquatur, nescit, & cerebrum tamen
In ore bullit; ira Reginam abripit.
Gosu. Etiamne vincar? unus atque unus mihi
Faciet dolores Natus? (heu vocem abnuo!)
Fex turpis Aulae est, dedecus magni Patris
(155) Scelestus, Excors. Feminam nondùm exui;
Et has & istas feminae excipiat manus
Aliquando oportet. Si quis est unquam dolus
Juvet furentem. Vah pudor! quò vos mei?
Et nil doloso pectore inventum? nihil.
Leand. (160) Spes est in armis, vincere actutùm Parens
potest nocentem. Gosu. Vincere actutùm potest.
Suum Parentem, milite armato Patri
Insultat atrox. Chil. Consilia desunt, priùs
Nisi tentet arma Genitor, & Natum suis
(165) Frangat maniplis. Gosu. Languet & tardo parens
[p. 913]
Furore torpet. O meos! ô si meos
Hos inter ungues perfidum involvam*caput!
Sen. Pugnare mulier unguibus semper cupit.
Lea. Regina tempus adde. Gosu. dum nostrae potens
(170) Insultet Aulae? dum suis, & me & Patrem
Confundat armis? heu pudet! nostras, pudet!
Evasit artes. Stat mori, vel has suo,
Has purpurabit sanguine effuso manus.
Sen. Pugnare manibus foeminae, ut telis, solent.
Gosu. (175) Et ille vincet foeminam? ô saecli probrum!
Vincit Novercam? potiùs Eumenidum dolos,
Et quicquid ater Ditis involvit specus.
Sen. Superare Furias quilibet fortis potest,
Superare pauci foeminam; nullus tamen
(180) Unquam Novercam: pessimum est mundi malum.
Lean. Simulanda mens est, si dolos quaeris, tua
Fraenetur ira: non bene iratus dolos
Componit, arcet ira consilij modum.
Simulare mentem qui potest, vincit dolos.
Gosu. (185) Latet intus istud quod volo; toto latet
Sub corde: quid vos? languidis segnes dolis
Non me juvatis? Gil. Non tibi deerunt doli,
Simulare mentem si potes: nos hoc tibi
Juramus ambo, filium ferro parens
(190) Invadet, uno franget insultu impium.
En ipse, mentem, si potes, muta tuam.
Sen. En mentis impos, impar & curis suis
Nescit quietem; regere se Rex non potest.



[p. 914]

SCENA IV.

Levigildus, Leander, Chilbertus, Gosuinda, Senex.

LEVIGILDUS.
SIc cura curam parturit, nulla est quies
(195) Cum Rex in Aula est: distrahor, turbor, vocor,
Et huc & illuc pendulam mentem rapit
Quicunque ventus, ipsa vix animum tenet
Regina moestum: nunc ubi est? Lean. Rex en vides,
Lev. Et reticet? Lea. Animum multus invasit pavor,
(200) Et jam pavore surgit è multo dolor.
L. Quid est? quid angit languidam? C. Pro te est metus,
Et hic dolorem gignit, & miseram enecat.
Lev. Regina. Gosu. Fortè nomen istud est breve.
Le. Quid est? Go. Quod instat: lachrymis si fas loqui,
(205) En hae loquuntur lachrymae. Da, Rex, precor
Tuis in ulnis moriar, haec sors sit mea,
Et sors beata; lachrymis aliquid meis
Concede, Conjux. Lev. Fas sit ut per me mori,
Et his in ulnis? Gosu. Opto, si velis, precor
(210) Per quicquid in me est Regis, atque in te mei,
Rex oro, tantis nè tuam uxorem malis
Unquam reserva; per tuam dextram precor,
Per pectus istud conscium nostri & tui
Amoris oro, fas sit effugiam manu
(215) Quodcunque rebus instat afflictis malum.
Lev. Quid instat ergo? Gos. Filius. Lev. Natus meus?
Gos. Tuus, tuorum sanguinem Natus petit,
Excubat in armis impotens, jungit manus,
[p. 915]
Variumque foedus Gentis adversae parat.
(220) Per hoc, per istud corpus, ô Conjux, tuum
Aget quadrigas saevus, & patris & meo
Suas cruore polluet dextras nocens.
Et ista cernam? Parce Rex, potiùs meae,
Incumbat animus dexterae, & ferrum induam.
Lev. (225) Cohibete dextram. Domina, consilia obruam
Quicquid timendum est, sana desperes nihil.
Gos. Consilia perdunt te tua; an languens manus
Istud repellet, quod tuis instat malum?
Habes cohortes, arma non desunt tibi
(230) Et has, & illa junge; ne vivat tuam
Meamque quisquis impius mortem sitit.
Lev. Curabo Conjux, vel Patrem agnoscet suum,
Et arma ponet, vel Patri poenas dabit.
Gos. O mitis anime! semper expavi tuum
(235) O Rex amorem, ipse nos perdes tua
Dum languet armis pressa seductis manus.
Lev. Secura Conjux vive, nam quicquid times
Armis repellam: rumpere has tandem moras
Decrevit animus. Vincere aut Natum parens,
(240) Aut me ille debet. Domina jam presso tuam
Timore mentem subleva; imponam modum,
Succede tectis. Gos. Ibo, promissis tuis,
Si stes, quiescam; nostra dependet salus
Istis ab armis; vincere ut possis pater
(245) Tollatur iste, ferre qui patrem nequit.
Lev. Curabo. Gos. Curis sydera aspirent tuis.
Sen. Plus ecce lachrymis foeminae possunt suis,
Quàm luce ratio clarior. Certant suis
Hae semper oculis: vincere & quando volunt
[p. 916]
(250) Lachrymis perennes excitant imbres suis;
Decipere quenquam si volunt, oculos novo
Candore pingunt & novo risu movent.
Levigilde credis dum tuae uxori, peris.



SCENA V.

Levigildus, Recaredus, Senex.

LEVIGILDUS.
HAec cura Patrum est, misera sors haec est patrum,
(255) Genuisse Natos; unus hic turbat patrem,
Et turbat Aulam. Genitor indulgens fui,
Et nunc rebellat. Languido, effoeto, seni
Aliquando Patri sorte succedet suâ,
At nunc per arma pellere intendit Patrem.
(260) Sic est juventus impotens, nescit suos
Adhuc labores. Nate si in patrem ruis
Etiam parentem senties; vitam dedi,
Sed hanc reposcam. Sen. Cura te regni tenet,
At cura fidei filium impellit tuum.
Lev. (265) Hermenigilde! Rec. Ne tuam vincat parens
Ira ista mentem. Lev. Vincit ingratus meum
Hic Natus animum. Quicquid optavit, dedi,
Regisque nomen; ista vesanum rapit
Ambitio Natum. Sen. Fingit, & credit simul.
Rec. (270) Cur fingis hostem? filius Rex est tuus.
Lev. Non hostis ille, bella qui Regi parat?
Et Natus ille bella qui Patri parat?
Rec. Equidem est in armis, tegere sed forsan suam
Cupit salutem, premere non patrem cupit.
[p. 917]
Lev. (275) Deponat arma. Rec. Ponet. Lev. Actutùm meis
Hic obsequatur nutibus. Rec. Nutus tuos
Facilis sequetur; te timet, veniae locum
Concede, cedet. Lev. Veniat, & veniam dabo.
Noscat parentem, militum quas jam tenet
(280) Linquat cohortes. Rec. Ipse si Genitor jubes
Legatus ibo. Lev. Jubeo, fac Natus patri
Et obsequatur subditus Regi suo.
Rec. Et obsequetur, & suum agnoscet patrem.
Namque ipse fratris indolem novi mei.
(285) Rex, ibo. Lev. Perge, nec moras longas trahe.
Sen. Fratrem videbis, fratris at fatum tui
Amando nescis; coeca sic hominum ruunt
Consilia; multum diligis, multum noces.



CHORUS

        GRata est omni pietas homini
        (290) Ornatque Duces, superis jungit;
        Ac velut inter sydera Phoebus
        Rutilis recreat radijs coelum:
        Sic illa viros luce serenat,
        Divosque facit quos tulit homines.
        (295) Ast invidiam pietas ferre
        Debet, magno si emicat igne.
        Veluti vernos inter flores,
        Niveo surgunt lilia capite.
        Nam cum pietas inserit astris,
        (300) Quem sibi virtus fecit alumnum.
        Hunc suspiciunt faciles toto
        Vertice populi, nec se intereà
[p. 918]
        Spatijs livor claudit in arctis,
        Sed se superos librat in orbes,
        (305) Quantumque potest detrahit homini
        Felix potuit qui sorte suâ
        Vincere sortem; nimiùm felix
        Qui se superis jungit amicum,
        Mundique Deo firmus adhaeret.
        (310) Illi nunquam, concutit Auster
        Flamine mentem; nunquam Boreas
        Inter mortis vitaeque vias,
        Inter dubios pelagi fluctus,
        Inter strictos utrimque enses,
        (315) Turbat minimo corda timore.
        Constans degit, fervidus urget,
        Quicquid superum Domino gratum est,
        Consciaque jubent pectora recti.
        Utinam nostri Principis haec sors
        (320) Multos constans duret in annos!
        Superis vivit gratus & imis,
        Spirat toto vertice laudem,
        Dum se spernit, sperat & astra.
        Illum Genitor turbidus irâ
        (325) Dum persequitur, propterque fidem
        Pellere propriâ tentat patriâ
        Nullum mortis genus horrescens,
        Supero palmam sacrat olympo.
        Superet victor faveatque Tonans.
Continue
[
p. 919]

ACTUS SECUNDUS.

SCENA I.

Hermenigildus, Alphonsus, Senex.

HERMENIGILDUS.
(330) TUrbata mens est, concidit mentis vigor;
Quae cura, quae spes, quis timor, quis sit modus,
Alphonse, nosti, fluctuat navis mea,
Vel vela ventis danda, vel dandum mari
Latus est profundo. Veniat huc cùm Rex volet
(335) Idemque Genitor, stat patri dextram dare
Et arma Regi. Alp. Quid times? speras nihil?
Her. Despero nihil, & robur armorum mihi est.
Certare si mens esset, (avertat Tonans)
His palma turmis cederet, credo, meis.
(340) Ibo in parentem? conseram in patrem manus!
Non ista sanè est mentis impietas meae.
Te testor Aether, facinus hoc unquam tuis
Lustrabis astris; indoli insistam meae,
Genua parentis fas sit amplecti mei;
(345) Veniam precabor, innocens veniam petam.
Alp. Fatebor, altus jam fodit pectus dolor.
Generose Princeps, ista te perdet tibi
Innata pietas. Her. Neminem perdit sua
Pietas volentem; Patris evincam mei,
(350) Pius furorem. Sentio ignescit pius
Affectus in me, suggerit Patri ut meo
Haec arma ponam. Alph. Facilis irrepit tuo,
Affectus animo; quicquid est prudens cave.
[p. 920]
Her. Adire Patrem quis timor? Alp. magnus timor.
Her. (355) Et innocenti? Alp. conscius non es mali,
Integritate non tamen tutus tuâ es.
Timere fraudes convenit. Sen. Livor solet
Saepè innocentes perdere. Alp. Invidum cave.
Her. At invidere quis potest? Alp. Quis non potest?
(360) Qui patris hostem, patriae bustum vocant,
Qui in te parentem concitant. Nunquam tuam
Aulae salutem crede, pernitiem time,
Etiam salutis unde sperares modum.
Sen. Fictis piorum luditur pectus dolis.
Her. (365) Novi parentem. Alp. Nunquid ingenio ferum
Et insolentem, turbidum, immitem? tamen
Fac esse mitem, fac tibi blandum patrem,
Illum Noverca subdolâ versat manu,
Fictisque saevum lachrymis reddit suis.
Sen. (370) Haec est timenda; scopulus hic ne fors tuam
Vertat carinam, vereor. Alph. O Princeps tuam
Haec cura mentem verset, & serò cave
Ne sera discas. Her. Gratiam spero Patris
In me benigno vertet aspectu manum.
Alp. (375) Etiamne speras? spem tibi quidnam facit?
Miserum reliquit, Regiâ ejecit suâ,
Bello lacessit te Parens, toto ferox
Persequitur orbe; nulla jam misero est quies,
Nihil est relictum, sola te nudum tegunt
(380) Haec arma, quanquam Principem. Prô prô pudor!
Her. Dura ista vita est, fateor, at flectam Patrem,
Miseria flectet nostra, complectar genu,
Et corpus armis offeram nudum meis.
Mitescet animus, filium agnoscet suum.
[p. 921]
Alp. (385) Generose Princeps, credulam mentem rapit
Nimia ista pietas. O tuum nunquam patrem
Inermis adeas. Her. Ergo pugnandum putas?
Et in parentem? Alp. Non puto, tua sed salus
Servetur armis; aggredi noli Patrem,
(390) At te tueri fas sit, uxori & tuis
Est consulendum liberis. Fidos habes,
Et jam paratos milites; his te & tuis
Committe in armis, consilia tempus dabit.
Sen. Vinci ista Pietas Principis tanti nequit.
(395) Haec causa mortis fiet, at tandem polo
Post fata victorem inferet. Monet haec Tonans,
Sed quis latentes Numinis cernit vias?
Alp. At en quis iste? Her. Nuntius fortè est Patris,
Et forsan ad me. Sen. Pax erit, ut mors tua
(400) Pacem sequatur; dura nunc restant mala.



SCENA II.

Nuntius, Hermenigildus, Alphonsus, Senex.

NUNTIUS.
FOrtunet Aether fratris adventum tui
Generose Princeps. Her. Fratris adventum mei?
Ubi frater ergò? Nun. proximus castris adest,
Et te tuasque, si licet, turmas petit.
Her. (405) Veniat, licebit; causa qua fratrem movet?
Nun. Causa una pacis, Nuntium pacis vides,
Et en oliva; portat hanc frater tibi,
Suumque fratrem frater amplecti cupit.
Vis est amoris magna, te absentem petunt
[p. 922]
(410) Quicunque norunt, subditi fusis suum
Lachrymis requirunt Principem; faveas tuis
Et redde pacem. Her. Gratiùs nunquam fuit
Mihi pace quicquam, veneror & Regem & patrem
Nun. Benignitatis pectus hoc semper fuit,
(415) Et ista pacis dextera; haec famam tibi
Regno salutis adferet causam tuo.
Mox frater aderit. Her. Perge, & occurras meo
Alphonse fratri. Alph. Quod jubes mox exequar.
Utinam salutis hic sit & pacis dies.
Sen. (420) Pax grata cunctis omnium pectus movet,
At nomen istud plurimos fallit Duces.
Sub pacis umbra saepiùs bellum latet,
Belloque vinci qui nequit, pax hunc necat.



SCENA III.

Recaredus, Hermenigildus, Senex.

RECAREDUS.
LEgatus hostem, frater an fratrem petam,
(425) Ignoro. H. Fratrem cernis. R. Et fratrem accipe,
O chare Frater. Her. Sum tuus Frater quoque
Dilecte Frater. Rec. Eloqui si quid jubes,
Hoc cerne pectus, pectus hoc ingens dolor
Jam jam subivit cùm tuam pressi manum,
(430) Strinxique amico pectus amplexu tuum.
Pater hinc, & illinc Frater, armorum sonus
Utrimque magnus, nulla pax, bellum undique,
Pacem ergò Frater ejicis, pacem opprimis?
Quid angit animum? Nunquid oppositis eant
[p. 923]
(435) Ut arma castris? personent litui graves?
Ut hinc & illinc patris & Nati manus
Dent arma, vibrent tela, diffundant neces?
Ut nunc parentis effluat caesi cruor,
Ut nunc parentis sanguinem Nati cruor
(440) Confundat? O Sol facinus hoc nunquam vide,
Averte vultum Phoebe. Quid Frater gemis?
Her. Avertat Aether. Rec. Quid tuo bello petis?
Quid arma poscunt Frater? ut Patriam opprimas?
At illa tibi jam supplices tendit manus,
(445) Lacerata, turpis, moesta, confusa, obruta
Tibi tendit istas quas Deo quondam manus
Pro te tetendit. Patriae tandem tuae
Miserere Princeps. Her. Patriam nunquam meam,
Sit testis Aether, opprimam; hanc colo, hanc amo,
(450) Etiam juvabo. Rec. Num Patrem forsan petis,
(Heu facinus atrox!) & senem Patrem petis?
Humanitatis jura, Naturae simul
Periêre jura. Prô Tonans! perijt pudor.
I fama, Natus, dic, suum vicit Patrem,
(455) Haerebit aetas; dic senem ejecit Patrem,
Ipsae tremiscent belluae. Frater sat est,
Per nomen istud fratris, & dextram tuam,
Per ista genua, per Deum supplex precor,
Miserere Patris, & tuae Patriae simul.
(460) Miserere. Her. Surge Frater, hoc non est tuum
Genua ista vultu tangere, amplexum pete.
Rec. At flecte mentem, pectus iratum doma,
Deponet odium Genitor, & mentem exuet,
Mecum ergò perge, Patris amplexum pete,
(465) Unoque Patrem gaudio & Patriam bea.
[p. 924]
Adhuc recusas Frater? hoc agedum, meum,
Hostile si quid restat, excipiat caput.
Mactabor ense victima ut pacem feras.
Her. Satis est, quid urges? ecce vicisti meum
(470) Jam Frater animum, cum voles tecum Patrem
Adibo nostrum. Vindicem testor Deum
Vis nulla nostra est, nostra defendi salus
Debebat armis. Patris augustum colo
Venerorque nomen: odia si cessant patris,
(475) (Sic ipse narras) arma submitto patri.
Ibo ergò tecum. Castra jam Frater subi.
Rec. Subibo, laetor, laetus expectat Pater.
Sen. Vis est amoris ista, fraternas nequit
Perferre lachrymas frater, in fletum ruunt
(480) Simulque amoris sentiunt motum sui.
Etiam paternum filios nomen movet,
Et urget animos saepè, cedendum est Patri.



SCENA IV.

Alphonsus, Hermenigildus, Milites, Senex.

ALPHONSUS.
UTinam vel augur mentiar, vel me meus
Decipiat error. Iste verborum ambitus
(485) Suspectus animo est; Veritas semper solet
Fucata verbis fallere. In mortem via est
Facilis per artes, quando facundo ruunt
Ab ore verba: lachrymae, amplexus, preces,
Velut esca mortis saepè in exitium trahunt.
(490) En ipse, crescit major aspectu metus.
[p. 925]
Her. Alphonse, quis te saevus exercet dolor?
Ut ecce palles? ut times? Alp. timeo tibi
Nunquam Novercae credere aut sorti solet
Quicunque prudens; omnia in dubium metus
(495) Suspecta vertit. Her. Nullus hic damni est metus
Cum fronte blandâ, candido affatu, pio
Me corde Frater urget, & vocat, & rogat.
Sen. Fucata fraus est, voce sub blandâ latet
Quod est timendum. Alp. Facilis in mortem ruis.
Her. (500) Ingenuus ipse frater est, prudens amat.
Alp. At crede amicis, hostibus serò tuis
Fidem dedisse flebis. Her. At fidem dedi
Revocare non est Principis, prohibet pudor
Et celsa mentis indoles. Mil. Nunquam Ducem
(505) Te Miles ultro deseret, pro te suas
Liquêre cuncti conjuges, patriam & lares
Primisque in annis liberos. Pridem tibi
Jurata virtus omnium est; solem & nives
Vicêre pro te; si quid est ultrà, proba.
(510) Quanquam probatis jam data est dextris fides.
Her. Nota ista virtus Miles, & nota est manus,
Fidesque nota, pectore aeterno geram,
Memorique talem mente complectar fidem.
At nunc eundum est, Rex jubet, Genitor vocat,
(515) Parebo utrique. Alp. Nempè in exitium ruis
Parendo Patri. Mil. Si quis à Patre est timor,
Armis repelle, dexterae hae ferrum gerunt,
Et gloriosum credimus pro te mori.
Ergò his lacertis utere. Her. In Patrem mea
(520) Nunquam arma vertam. Alp. Sit tua in tuto salus;
En hic tueri te Ducem Miles cupit.
[p. 926]
Mil. Istis salutem, crede Dux, armis tuam.
Pro te arma nostrae saepè strinxerunt manus
Et nunc sub armis pruriunt, pugnam petunt
(525) Sitiunt cruorem; si quis est terror, jube
Pro te cruori Miles haud parcet suo.
Her. Vitam & salutem credere & Regi & patri
Fas esse Miles debet, Alph. Et Regem & Patrem
Timere semper convenit; nunquam minis
(530) Tentanda sors est. Her. Innocens nunquam*timet
Nec innocentem proteret Natum parens
Adversa si sors obruat, sortem feram;
Contemptor animus lucis & vitae est meus.
Mil. At te sequamur. Her. Nec peto, nec jam licet
(535) Positis parentem jam meum bellis petam.
Alph. Comitabor ipse, deesse nam nunquam fides
Tibi nostra debet. Her. Gratus accedes Comes.
Sed vos valete, Milites, reducem Ducem
Sperate vestrum, pace sed partâ Ducem,
Sen. (540) Praeclusit illis turbidus vocem dolo,
Et intueri jam pudet coeli jubar.
At ecce Conjux lachrymis impar suis.



SCENA V.

Ingundis, Hermenigildus.

INGUNDIS.
ERgò relinquar nec mei amplexus meum
Retinere possunt Conjugem? Infelix dies!
(545) Absconde radios Phoebe, ne ullus sit dies!
Sine luce totos per mea Coeli gradus
[p. 927]
Et in tenebris. O Tonans! sed nox perit
Lachrymis loquendum est, nec satis tamen
Lachrymae loquuntur, nec loqui jam cor potest.
(550) Ergò relinquor? Her. Audio, Conjux quid est?
Ing. Et me relinquis? ô mei, ô vani mei,
Marite amores. Excidi Ingundis tibi;
Etiamne tali nupta sum fato tibi
Ut me relinquas? Her. O mei Consors thori,
(555) Non animus iste est, Regis & Patris sequor
Mandata Natus. Ing. Conjugem sed me tuam
Ultrò relinquis, O mei frustrà mei
Conjux amores! Chara si quondam fui.
Her. Semper fuisti. Ing. Chara si nunc sum tibi
Her. (560) Es nunc, & ipsâ charior vitâ mihi
Ing. Placere si possum tibi. Her. Multùm places.
Ing. Per hos amores, qui mei sunt & tui
Ne me relinquas; consule & mihi & tibi.
En ominoso terreor pro te metu;
(565) An te cadaver sanguine oppletum tuo
His portem in ulnis? an meo caesum sinu
Caput istud abdam? pectus & multo genas
Cruore foedas osculer? Her. Satis est, satis
Hoc tollat Aether omen, innocuum gero
(570) Geramque pectus, ipse defendet meam
Tonans salutem. Ing. Si quid est in te mei
Conjux amoris, oro, dum patris sequi
Mandata mens est, desere haud unquam fidem
Her. Istam supremâ morte signabo fidem.
(575) Jubeat, minetur, saeviat, Rex & Parens
Mutare nunquam coget acceptam fidem;
Vale ergò Conjux. Ing. Ecce supremum vale.
[p. 928]
Her. Tolle omen istud. Ing. Lachrymis omen meis
Manebit istud: saepiùs sed te meis
(580) Vincire possum brachijs. Conjux vale
O vox acerba! Her. Pectore Ingundis meo
Semper latebis, moriar & vivam tuus.
Ing. Amplectar istas rursùs & rursùs manus,
Et pectus istud rursùs. O Conjux vale.
(585) Testes amoris accipe has lachrymas mei.
Her. Rursùs valebis. In. Rursùs aeternùm mihi est.



SCENA VI.

Levigildus, Nuntius, Recaredus, Hermenigildus,
Alphonsus, Senex.

LEVIGILDUS.
CUra una pectus mordet, & mentem necat.
Vel has cruore filij inspergam manus,
Vel jussa faciet. Vereor in fratrem ferox
(590) Ne vertat arma; fortè jam fratris nece
Exultat atrox, fortè per fratris latus
Patris cruorem quaerit, & Regis necem.
Dent arma strepitum, tympana & litui sonent,
Peditum cohortes involent, junctae simul
(595) Equitum phalanges, marte flammato ruant.
Non haec lacerto debili insurgit manus.
Addiscat Orbis, semper in partes Patrum
Transire Nemesim. Sed tamen quis huc pede
Properat citato? Nunt. Nuntium è castris vides,
(600) Natique castris. Lev. Natus an redit meus?
Nun. Uterque Natus. Lev. Hermenigildus meus?
[p. 929]
Nun. Sic est, parenti bella submittit suo,
Comesque Fratris factus ad Patrem redit.
Le. Ne finge quicquam. N. Fingere haud Regi licet;
(605) Utrumque vidi. Crede Rex praesens fui
Tunc quando frater fratris amplexum sui
Vultumque pressit. Lev. Arma deposuit sua?
Nunt. Adest inermis, vertere in Patrem sua
Nunquam arma voluit, potiùs impressas pati
(610) Jugulo secures hostium, & vitam truci
Ructare fato Testis & praesto est tuus.
Recaredus ecce. Rec. Praesto sum Rex & parens
Et praesto Frater, si jubes, optat tuam
Exosculari dexteram, amplecti genu;
(615) Admitte Genitor. Lev. O potens laeto nimis
Amore pectus! ô Gothis felix dies!
Languescit in me jam furor, flammas amor
Iterùm resumit. Veniat, amplectar parens
Quem quaero Natum; satiet amplexum Patris,
(620) Accede Nate. Her. Natus accedo, tuus
Hermenigildus, exitum seu sors dabit
Iniquiorem, seu bonum, semper tuus.
Expulsus Aulâ nuper exilium tuli
Ignotus, errans, dubius, incerti laris,
(625) Dum livor atrox pectus exercet meum.
Si quid requiris ampliùs, feram ampliùs.
Manus pater submitto supplex, & pedes
Tuos adoro; liceat hîc mortem pati,
Hîc innocentem genibus affusus tuis
(630) Efflabo vitam. Lev. Surge, jam satis est tui
Tetigisse Patris genua, jam, Fili, sat est.
Assurge, Patris implica collo manus,
[p. 930]
Et stringe patrem. Her. Stringere hos juvat pedes.
Lev. Assurge Fili; stringere hoc pectus juvat,
(635) Desideratum pectus. O Fili. Her. Pater.
Lev. O quam sinistra fallere innocuas solet
Invidia mentes! Nate, jactavit tuos
Livor labores, saeva tempestas tuum
Caput procellis obruit; sed nunc placet
(640) Mens ista constans, candidum pectus, pudor
Verendus; animo cuncta depello meo
Odia & furores. Alph. Integros novi tui
Nati labores, pectus innocuum, fidem
Plusquam fidelem. Sontis adversae graves
(645) Tulit procellas, nec tamen mortis pavor
Turbavit unquam; sola terrebat malae
Formido famae. Sen. Magne Rex novi quoque
Hermenigildum; Natus est melior Patre
Amore plenus & suâ constans fide.
(650) Adest inermis, conscius recti tamen.
Lev. Laudo innocentem, & tibi summas Tonans
Ago, dico grates. Nate jam totâ volo
Sit urbe festum, regium ornatum decet
Iterum resumas. Laetus hic epulis dies
(655) Sacer esto nostris. Her. Postulo hoc unum Parens
Crede innocentem filium, nam mens mea
Fucata non est. Lev. Candidam credo fidem
Ingredere mecum Nate; jam luxu dapes
Et Aula festo personet splendens die.
Sen. (660) Funesta festa funus actutum dabunt.



[p. 931]

CHORUS.

Senex, Chorus.

SENEX.
AETas longa mihi est, & longi tempora cursus.
Semper laeta odi, succedunt tristia laetis.
Chorus. Fausto sydere lux est,
Aulae gaudia currunt,
(665) Prono sydera Coelo
Nobis gaudia fundunt.
Sen. Vestra aetas parva est, sed multa aliquando videbit,
Gaudia jam currunt, eadem mox tristia fundent.
Chorus. Fili reddite Patri,
(670) Nobis otia praestas.
Princeps reddite regno,
Nobis tempora profers
Hermenigilde, vive, vive.
Sen. Redditus ille patri est, utinam mansisset armis:
(675) Non redit ut regnum capiat, funestet ut illud.
Chorus. Intus mensa laborat,
Intus pocula fulgent,
Natus cùm patre prandet,
Libans oscula patri.
(680) Hermenigilde vive, vive.
Sen. Quam subito laetos vertet fortuna labores!
Pocula plena mero nunc sunt, mox plena cruore.
Chorus. Gaude plausibus Aether,
Laeti plaudimus omnes
(685) Gaude cantibus aer.
Laeti psallimus omnes
[p. 932]
Hermenigilde vive, vive
Optate Princeps subditis,
Dilecte Princeps omnibus
(690) Tibi canimus, tibi plaudimus
Hermenigilde vive, vive.
Sen. Sic aetas ignara mali est, cùm laeta triumphat,
Attamen ex laetis veniunt praesagia lethi.
Coeca hominum sic corda rotat fortuna secundis.
(695) Mella propinat aquis, & virus melle propinat.
Quantae mox lachrymae, fiet cùm mensa tribunal!
Complexus praeit, hinc veniet discessus utrimque.
Sic sors, sic livor Regum pallatia versat.
Continue

ACTUS TERTIUS

SCENA I.

Gosuinda, Chilbertus, Leander, Senex.

GOSUINDA.
ETiam triumphat impius? video? audio?
(700) De me triumphat? Patris amplexus petit?
Et me Novercam nescit? & spolijs ferox
Nostris superbit? Perge foecundum excute
Gosuinda pectus: Non tuae, nondum tuae
Periêre fraudes. Genitor innocuum putat,
(705) Inusitati criminis faciam reum.
Suspectus esse jam potest Matri & Patri.
Romanus est; hinc crimen in patrem venit,
Auxilia quaerit, ut suum regno Patrem
[
p. 933]
Expellat armis. Ficta sint, sed sint tamen
(710) Flagitia Nati; fingere ut pereat, licet.
Sen. Ut pereat alius fingere haud quicquam potes.
Gosu. Fecisse quondam quod potest, fecit modo.
Et vos? an istos jam pudor vultus tegit?
Ubi consilia? Nunc Patris amplexu potens,
(715) Patrique pectus mente testatum piâ
Facit, superbus: ceditis? languent doli?
Chil. Fraus lenta saepè plùs potest, quàm cùm furor
Gravis insolescit; deesse non possunt doli.
Redijt parenti gratus, & juxta Patris
(720) Solium resedit, credit innocuum Pater.
At versa dabimus omnia. Gosu. Expandas modum,
Nam certa mens est aut mihi, aut illi, mori.
Nunquam Novercam vincet, aut vincet nece.
Gil. Quaerenda longè crimina haud nobis opus.
(725) Quaesita saepè displicent, nec se satis
Ultrò tuentur; veritas fuco oblita
Suspecta semper pendulos animos facit.
At ecce crimen, Christianus est, & est
Romanus ipse: Lean. Corde flammato impotens,
(730) Ariana damnat dogmata, & Matrem & Patrem
Errare credit. Indolem novi, fidem
Nunquam negabit, potiùs objectum induet
Lictoris ensem. Gosu. Commodus plagae locus
Patet hàc, petatur. Gilb. Inde fit crimen novum
(735) Cùm Christianus velle dicatur Patrem
Opprimere bello. Litteras sceleri pares,
Regina, jam jam finximus. Gosu. Quasnam putas?
Chil. Hermenigildum Principes quibus monent,
Ut quem per arma vincere haud Patrem potest,
[p. 934]
(740) Hunc fraude vincat. Gosu. Laetor, applaudo mihi.
Hâc fraude tandem perfidum occumbet caput.
Haec suspicacis, creduli & Regis senis
Animum occupabunt. Gosu. Ite, ne fraus exitu
Careat videte. Lea. Certa fraus certum exitum est
(745) Paritura nobis. Gosu. Ipsa jucundam domi
Simulabo mentem. Filio & patri simul
Benè apprecabor; ite. Gil. Nos Regem simul
Adeamus ambo; credulum aggrediar senem,
Tu cuncta testis mente juratâ proba.
Lean. (750) En ipse prodit, tempus hoc nobis favet.
Sen. Ero ipse testis, omnium audivi dolos,
Fictumque crimen, litteras fictas quoque
Sic pervicaces concinunt mentes simul;
Sicque nebulones crimen affingunt probis.
(755) Sic veritatis lumen obscurant mali,
Sic innocentes perfidi accusant viros.



SCENA II.

Levigildus, Ghilbertus, Leander, Senex.

LEVIGILDUS.
EXplevit ergò vota Fortunae favor.
Natum recepi, pacis optatae Gothis
Affulget astrum. Gratulor regno meo,
(760) Et gratulatur hoc mihi regnum meum.
Quid hi? dolores pace jam partâ novos
An fortè quisquam sentit? Age tanti subest
Quae causa luctus? Gil. Magne Rex, fas sit tuam
Deflere vitam. Lev. Quid? meam? Gil. Sic est tuam,
[p. 935]
(765) Deflere vitam. Lev. Pace cùm partâ domus
Jam totâ festos ducit exultans dies?
Lean. Timere pacem liceat, & festum diem;
Pax ista bello peior; utinam jam tuis.
Stares in armis. Lev. Quid gemis? Lea. Ne Rex tua
(770) Succumbat hodie vita, ne ferro tuus
Cruor hauriatur perfido; timeo tibi
Lev. Tolle omen istud. Chil. Omen est certum necis,
Capiti procella Regio impendet gravis.
Hunc, Rex, cavere, si sapis, debes diem.
(775) Mors certa restat. Lev. Redditus quando mihi
Meus ille Natus? somnia & fictas mihi
Canis procellas. Orta pax Gothos beat
Laetemur omnes. Chil. Qui tuam exoptant necem,
Laetentur ille: cadere qui bello nequis
(780) (Utinam timeres) forsan occumbes dolo.
L. Et quem timebo? C. Quem timendum non putas?
Natum reversum. Filij novi fidem,
Et nota pridem est Indolis virtus piae.
Lea. Sic ominare, nos tamen pro te metus
(785) Agit inquietos; omnium est in te salus.
L. Quid ergò tandem est? fare. L. Rex quando jubes,
Effabor, ille jam redux Natus tuus
Hodie in cruorem mergere infandas tuum
Manus anhelat, & patris saevo latus
(790) Aperire ferro. Jam tibi extremum dies,
Dat intueri lumen, aut prudens cave.
Lev. Et vellet istud Natus? & Natus meus?
Hermenigildus? Quid meum laeto die
Turbatis animum? Lean. Crede Rex hostes habes,
(795) His junctus ille foedere & certâ fide
[p. 936]
Obruere patrem tentat, & regnum tuo
Asserere fato, Lev. Tentat & Regnum & patrem?
Obruere Patrem? Natus hoc tentat? meus?
O facinus! ô sors! ô Tonans! Natus meus
(800) Obruere Patrem! Phoebe, si superest dies
Jam conde lucem. Nate, si certum est scelus,
Si surgis in me! Parce tantisper furor.
C. Dubitare Princeps non potes. L. Quid ni? C. Tuus
Fidem Quiritum, & dogma Romanum colit,
(805) Etiam fatetur. Crede Romanus simul
Animo est & armis.Lev. O scelus! Lea. Sic est, fidem
Sequitur Quiritum, sacra defendit manu.
Romanus animo est totus, & sacris simul.
Chi. Ah reliqua conde. Le. Fare, nec quicquam tace.
Chil. (810) Rex parce verbis, eloqui horresco, tremor
Hos quassat artus. Redijt ad Patrem tuus
Tuus ille Natus, Patris amplexus genu
Simulavit omnem pacis optatae modum,
Ut mox parenti junctus in patrem ferox
(815) Vibraret ensem. Crede Rex, illi tuus
Hoc suasit hostis, litteras testes vide,
Quas nuper illi scripserant hostes tui.
Pro te Tonantis vigilat aeterni favor.
Lev. O fulminandum facinus! ô dirum scelus!
Sen. (820) Ut intumescit? litteris addit fidem,
Iraeque flammas colligit. Lev. Nunquid meis
Oberrat oculis Ditis inferni cohors?
Quae monstra cerno? quid lego? Patrem obruat
Hermenigildus? obruat Natus Patrem?
(825) O sors! & istud nunquid est Erebi scelus?
Obruere Patrem? Et Natus? O monstrum meae
[p. 937]
Luesque stirpis! Ite funestum caput
Attrahite, justum sentiat Natus Patrem.
Ite, evocate. Sen. Mente confusâ stupet,
(830) Artus tremiscunt. Lev. Indices ne nos sciat
Te Rex rogamus. Lev. Pergite, in tuto salus
Ponenda nostra est. Chil.*Crede Rex Nati scelus,
Sis Actor ipse, sis tuae causae Arbiter
Sen. Sit Actor ille, qui alteri prodit scelus.
(835) Latere cupiunt, & reum accusant tamen.



SCENA III.

Levigildus, Hermenigildus, Recaredus, Senex.

LEVIGILDUS.
O Anime, quid sum? quid loquar? quid nunc querar?
Quò verba vertam? quid precer? quid nunc fleam?
Ira, ira surge; quò tamen? mori? mori?
Quid ira versas? quid furor? Non sum meus,
(840) Heu flector isthùc, rursùs hùc flector miser.
Hermenigilde, Hermenigilde, quò Patrem,
Quo quò Patrem? Vah Nate quò Patrem trahis,
Retrahisque Patrem? Proditor, stirpis Lues,
Pestis Gothorum, perfide Impostor. Quid heu!
(845) Obruere Patrem? me Patrem? me me Patrem?
Et Natus? ille sanguine hoc Natus meo?
Immane monstrum, triste portentum, domus
Fatale nostrae dedecus. Genui Parens
Fugioque Natum: versa Natura in patre est,
(850) Natura Natum aut ipsa mutavit meum.
At ecce cerno; siste paulisper furor.
[p. 938]
Age dic, parentis quando Majestas tui
Te nulla tangit, quo meum pretio hostibus
Vendis cruorem? Parvulum quondam extuli,
(855) Aluique juvenem; naufragum, extorrem, vagum
Nuper recepi, regiam mensam dedi,
Pacemque pactus quicquid optasti addidi;
An ut cruore repleas nostro sitim?
An ut parentis impio canos pede
(860) Calces superbus? viscera ut diris mea
Manibus revellas? ut meae cineres domus
Fiant sepulchrum morte consumptâ mihi?
Her. Quod ergò crimen est meum? quid est Pater?
Quae culpa nostra est? L. Innocens nempè hoc caput.
(865) Etiam parentis cùm sui vitam hauserit.
Quae te atra serpens, quae fera immanis tulit?
Quae Colchis istud pectus instruxit dolis,
Aut quae venenis? Her. Si placet, nostrum parens
Expone crimen. Lev. Crimen ignoras tuum?
(870) Frons ista nostros blanda decepit metus;
O lingua mendax! Oris ô fallax Decus!
O certa nunquam pectoris ficti fides!
Her. Ergò silebo; moriar etiam si jubes;
Ignoro crimen. Lev. Crimen ignoras? vide,
(875) Agnoscis istas litteras? noscis tuas?
He. Non nosco Genitor. Le. Non tuas? istud scelus,
Quod Christiani nuper & Graeci simul
Suasêre nescis? Her. Non docent Graeci scelus,
Non Christiani? Lev. Certa testatur tuum
(880) Scriptura facinus. Her. Nulla testari potest
Quod nemo fecit. Lev. Jubeo, nam sum Rex tuus
Fateare, nunquid quam tenent Romae fidem
[p. 939]
Tenes eandem? Her. Nec pudor, nec jam metus
Vocem tenebit, teneo quam quaeris fidem,
(885) Sum Christianus ipse, Romanus quoque
Lev. Mihine nomen istud opponis? Her. Tuum
Utinam esset istud nomen! Lev. Optabis mihi?
Istudne tandum nomen optabis mihi?
Age nomen istud; & sacra, & Romae fidem
(890) Et quicquid iste monte Tarpeio impius
Jactat Sacerdos, abnue, abjice, ejice
Et execrare. Her. Nulla mors tantum nefas
A me impetrabit. Lev. Et nefas? vah, vah! sat est,
Spolietur istis vestibus, ne jam reus
(895) Funestet Aulae decora; vesanum tegat
Lacerata vestis. Her. Quicquid est reddo Parens.
Lev. Corpus catenis stringite, & duro pedes
Manusque ferro. Her. Quod cupis, quod Rex jubes
Eccum libenter exequor. Lev. Quò me rapis?
(900) Hermenigilde quò Patrem rapis tuum?
Rec. Per te, per istud Regis excelsum decus,
Per ista genua Genitor, & per hos pedes,
Ignosce Fratri. Nota Fratris est fides
Amorque notus, parce Rex. Lev. Nempè hic meum
(905) Haurire tentat sanguinem, & parcam? procul,
Procul hinc, recede. Re. Per tuum sceptrum precor,
Per nomen istud Regis, & nomen Patris.
Scis innocentem, livor in tantas trahit
Fratrem procellas, non scelus. Lev. Satis est, abi,
(910) Recede, nostrum proditor sceptrum pati
Gladiumque debet, Sen. Abripit Regem furor,
Mentem reliquit ratio, cor coecum stupet,
Accensa rabies omnia in flammas trahit.
[p. 940]
Tuus iste Natus sanguis est ô Rex tuus.
Le. (915) Non, non meus, non est meus. Se. Vitam tamen
Illi dedisti. Lev. Repeto, quam vitam dedi.
Se. At Natus ergò est. Lev. Non meus, non est meus.
Sen. Natura Patrem te tuo Nato dedit.
Lev. Invertit ipse, dum suo vitam Patri,
(920) Eripere tentat. Rec. Patiar, hunc, Genitor, tuo
Rescinde gladio verticem; merui Parens
Namque ipse fratrem pace propositâ impuli,
Ipse ipse fratrem prodidi. Heu cur exstiti
Legatus unquam pacis? ut fratrem meum
(925) Fratrem innocentem perderem? potiùs meum
Feri ipse collum Genitor, en subdo caput.
Lev. Recarede, patris impetum turbas tui,
Etiam hinc recede, Vincula & ferrum induat
Furiosus iste. Her. Carceris tenebras feram,
(930) Etiam libenter, vincula & quicquid voles.
Si me jubebis hîc mori, mortem feram.
Lev. Statuam ipse poenam scelere condignam suo.
Perimere Patrem qui cupit, debet mori.
Sen. Natum innocentem perimere Parens qui cupit
(935) Lucem intueri non cupit. Dirum est caput,
Et est tyrannus. Vindicem expectat Deum.



SCENA IV.

Ingundis, Recaredus, Alphonsus, Senex.

INGUNDIS.
QUis rumor ergò? Vincula ut Conjux ferat,
Foedique densas carceris tenebras colat?
[p. 941]
O Phoebe currum subtrahe his terrae plagis.
(940) Caliginosâ nocte quicquid est tuae,
Absconde lucis. Non decet Coeli jubar
Videre tantum perfidae dextrae scelus.
Hermenigilde! te vocat Conjux tua;
Hermenigilde! sum tua & multo tibi
(945) Amore Conjux chara. Quò, quò me tamen
Retrahis trahisque? Vita sive te non placet,
Ibo in catenas, vincula & ferrum induam
Nec te relinquam; pateat hic Carcer mihi
Deserere Conjux Conjugem haud debet suum.
(950) Inusitata quò Patrem rabies trahit?
Spoliare Natum? vinculis duris suum
Vincire Natum? & Genitor hoc, & hoc parens?
Hermenigilde, jam meam serò fidem
Agnoscis, eheu! ista te pietas tua,
(955) Istud fidele pectus in mortem trahit.
Et ille Princeps, heu tuus Frater tamen
Et ille Princeps, heu tibi pacem ferens
In has procellas traxit. O fallax amor!
Infida Fratrum charitas! Quò me dolor,
(960) Quò verba vertes nostra, quò luctus meos?
Rec. Ignosce, Domina, quem gemis, tecum gemo,
Tuum maritum, sed simul fratrem meum.
Hoc cernat Aether pectus, hic testor Deum
Et istud almi conscium Phoebi jubar,
(965) Non ista fratri fata; non necto dolos;
Fas sit subire quicquid impendet mali,
Cervix parata est. Fata si Fratrem auferant,
Vitam relinquam. Ing. Et una mors plures simul
Condet sepulchro; prima dilectum sequar
[p. 942]
(970) Conjux maritum. Me tamen miseram juva
Recarede Frater, flecte crudelem nimis
Patris furorem, Conjugis ne se mei
Fuso cruentet sanguine, & serò nimis
Post fata pudeat. Credat insontem, & pium,
(975) Patrisque amantem; saeva si rabies ferum
Induret animum. Conjugi me addat meo.
Rec. Fratremque Fratri, namque sic animo sedet
Sine Fratre solis cernere haud unquam jubar.
Ingrata vita est, mors veni, abrumpas moras
(980) Sine fratre nunquam vixero. Ing. Frater, sat est,
Consilia Patris, nam potes, muta tui
Muta furorem. Rec. Pergo, complectar genu
Atrae paratum pectus ostendam neci.
Alph. Quod Domina restat, pectus opponas malis.
(985) Unius astu faeminae occumbet tuus
Forsan maritus. Ing. Forsan*occumbet meus,
Meus maritus? Alp. Foeminae invidia cadet.
Hanc una cladem foemina & mortem dabit.
Sen. Sperare semper quamdiu vivit licet.
(990) Fortè innocentem filium agnoscet pater.
Rec. Quaerendus ille, qui dolo Fratrem obruit.
Tu Domina nostros, dum licet, lares subi
Simulanda res est, tu tuas lachrymas preme,
Compesce pectus, ira non prodest reis
Ing. (995) Commendo vobis Conjugem; vocem dolor
Faucesque claudit. O meae, lachrymae meae!
Principia tantùm, Domina, jam cernis mali.



[p. 943]

CHORUS

        QUisquis es felix time,
        Quisquis es dives time.
        (1000) Hermenigilde nunc ubi es!
        Erepte Princeps lumini,
        Intruse Princeps carceri.
        Te lux gemit, te lux petit,
        Et esse tenebrae lux volunt.
        (1005) Una tot laudes dies.
        Una tot decora auferet.
        Fide nunc Aulae bonis,
        Nulla nam Aularum est fides.
        Hermenigilde nunc ubi es?
        (1010) Tene delitium patris
        Laeta dantem gaudia,
        Tene Gothorum decus
        Fausta spargens omnia,
        Livor heu Regno auferet!
        (1015) Auferet Regni decus
        Illa livoris manus
        Summa scandentem gradu,
        Culmine è tanto trahet.
        Regias livor domos
        (1020) Semper implet funere.
        Hermenigilde nunc ubi es!
        Mobiles rerum vices
        Una lux hodie docet.
        Fundimus plausus priùs
        (1025) Fundimus fletus modo,
        Istud arcanum est Dei,
[p. 944]
        Summa vertentis brevi
        Regna mutantis manu,
        Quisquis es felix time,
        (1030) Summa momento ruunt.
        Hermenigilde nunc ubi es?
        Pietate Princeps heu peris!
        Virtute Princeps heu cadis!
        Te filium perdit pater,
        (1035) Noverca privignum premit,
        Non ista credent posteri.
        Scelus est Novercarum vetus,
        Odisse semper nam solent.
        Virtus Novercarum dolo
        (1040) Quam saepè pressa concidit!
        Hermenigilde nunc ubi es?
        Te flemus, hos fletus cape;
        Nil restat ut demus tibi
        Has lachrymas Princeps cape.
        (1045) Plaudetis omnes funeri
        Scandet triumphans cùm polos
        Virtus perire non potest.
Continue
[
p. 945]

ACTUS QUARTUS

SCENA I.

Alphonsus, Ingundis, Senex.

ALPHONSUS.
ANceps timore, cuncta quo vergant, feror.
Hermenigildi notus est pridem pudor,
(1050) Pectusque recti conscium, nota est fides,
Nec omne pectus omnis est sceleris ferax.
Erecta virtus semper excelsum decus
Ambivit ultrò. Nullus est in hoc dolus,
Est nota bonitas. Attamen quò se Patris
(1055) Convertet ira? totus in flammas abit,
Nescit quietem, deserit somnum & cibum.
Horresco! timeo foeminae iras & dolos.
Timeo Novercam. Se. Mulier haec nullam quoque
Novit quietem, Conjugis semper memor,
(1060) Sollicitat astra, fletui indulget suo.
Ing. Nocturna Coeli decora, sydereae faces,
Et te dierum Phoebe cunctorum Parens,
Aspicio semper, nec tamen semper sat est
Seu Luna seu stellae micent, seu Sol suos
(1065) Radios ab undis efferat, seu se & suum
Extinguat undis lumen, & noctem ferat,
Perennis oculos imber humectat meos,
Alphonse quae spes? Alp. Spero, nec metuo minus,
Timeo Novercam; mulier haec nam te prius
(1070) Vexavit atrox, jamque privignum suum,
Tuum maritum ferre crudelis nequit.
[p. 946]
Ing. O saeva nimium foemina! hoc nomen meas
Ultro reducit lachrymas. Alph. Semper nocent
Astu Novercae, semper in mortem trahunt
(1075) Quos non amarunt. Regium constans furor
Inflammat animum; tempori, namque est opus,
Cedas parumper; filium tandem suum
Trahet in tribunal, Actor & Judex simul
Idem sedebit. Ing. Actor accuset licet,
(1080) Nunquam in marito crimen inveniet meo.
Judex tribunal impleat, nunquam improbum
Nunquam nocentem cernet, aut dubiâ fide
Violasse Patrem. Notus est pridem mei
Animus mariti; diligit Natus Patrem,
(1085) Etiam Novercam. Alph. Domina, ne nimium tuis
Concede lachrymis, splendidum vultum indue
Et non severum. Pectus ex vultu notant
Qui suspicantur; nesciat qui te videt
Quae vota facias, animus haud clausus nocet.
Sen. (1090) Potentis iram qui timet, vultum tegat,
Tegat & dolorem, namque vindictae dolor
Signum est sequentis. I. Claudere haud pectus potest,
Mulier maritum diligit quando suum.
Simulabo semper attamen. Alp. Fraudem & dolum
(1095) Simulando vinces. Ecce Rex prodit, suum
Petit tribunal, filium ad causam trahit,
Repete Penates Domina, ne cernat cave.



[p. 947]

SCENA II.

Levigildus, Hermenigildus,
sedentibus proceribus Senex.

LEVIGILDUS.
DIcenda causa est, Judicis partes ago
Hermenigilde judicem agnoscas tuum,
(1100) Ne finge Patrem. Her. Sed age paulisper patrem,
Negare Natum non potes; cernis tuum
Quem livor ista veste contexit reum.
Quo vota vertam te esse si Patrem negas?
Oro ergò supplex ô pater. Lev. Non sum Pater.
He. (1105) Tamen ecce Natus. Le. Si fui, non sum amplius.
Judex tribunal impleo, actutum tuam
Defende causam. Her. Causa dicenda est mea?
Cur ante causam carcerem tetrum tuli?
Cur his catenis, veste cur durâ premor?
(1110) Si me innocentem causa testetur mea,
Iniqua poena est. Lev. Amove insidias tui
Sermonis istas, sis tuae causae memor,
Cernis tribunal. Her. Sed Patrem appello meum.
Lev. Hîc nullus est, hîc judicem cernis tuum.
(1115) Defende causam. Her. Fas sit Actorem prius
Audire: crimen ecquis opponit Reo?
Lev. Oppono crimen. Her. Actor & judex simul?
Iniqua lex est. Lev. Siccine Impostor meum
Rides tribunal? loquere. He. Dum mandas, loquar.
(1120) Si danda vita est, O Parens, reddo hanc libens,
Satientur illi, qui meam mortem petunt.
Dicenda non est causa, praesto sum, & mori
Ultrò paratus. Ultimas Nati tamen
Audire voces auribus justis velis.
[p. 948]
Lev. (1125) Quid ista rursum? crimen oppositum elue.
Haurire Patris sanguinem tibi mens fuit.
Her. Memento, Genitor, conjugis quondam tuae
Meaeque matris:*illa me parvum in tuo
Sinu reliquit, meque commendans tibi
(1130) Patri supremum & filio amplexum tulit.
Scis ipse, moriens lachrymas quantas dedit,
Quantos dolores; ipse tersisti Pater.
Posit fata Matris in tuo crevi sinu
Dilectus infans, (plura non dicam modo)
(1135) At mox adulto de tuo assensu mihi
Quaesita Conjux, & data est Regis soror,
Et Nata Regis, quae mihi exemplo & piâ
Praeivit arte, (testor hunc Solem) meae
Causa est salutis. Heu dolor! quo me dolor,
(1140) Quo me resorbes? Scis parens, illam tua
Nudavit uxor, in lacum mersit, manu
Atroce fregit, multus ut totos cruor
Undaret artus. Mansit at constans tamen,
Et Christiana semper. O animi vigor!
(1145) Quid deinde, Genitor? forsan ulcisci fuit
Mens certa nobis. Non fuit, testor Deum!
Patiendo tantum pertuli quicquid fuit,
Et cuncta vici. Ut Conjugem, ut Natum meum
Ultrâ tuerer, inde discessi prius,
(1150) Tunc arma sumpsi; Genitor armorum vides
Causam meorum. Nec mora ad Patrem vocor,
Veni, & parentis pronus amplexus genu
Inerme pedibus corpus advolvi tuis.
Haec causa nostra est. Arbiter Coeli Tonans
(1155) Scrutaris intus pectus, & clausos vides
[p. 949]
Animi recessus, si quis in mente est dolus,
Si fraus sub isto pectore, involvas tuis
Ab axe flammis. Diligo si non Patrem,
Si non Novercam diligo, tona Deus
(1160) Et fulminandum Tartaro addicas caput.
Haurire Patris sanguinem si mens fuit
Dehisce tellus, meque Tartareae stygi
Immerge vivum. Hoc crimen est, pro quo miser
Ligor catenis, carcere infami obruor,
(1165) Moribunda vox est. Si quis hic restat cruor
Tamen hauriatur, praesto sum pro te mori,
Tibique parco Genitor. Lev. En index Patrem
Me fingo rursus, ira languescit mea;
Jactatur animus, turbor, & rursum meum
(1170) Agnosco Natum. Sen. Nemo Naturam potest
Extinguere in se, semper affectus redit
Quam impressit illa. Le. Loquere, Romanam fidem
Nunquid fateris? Her. Fateor, amplector, colo.
Sum Christianus; crimine hoc gaudet reus,
(1175) Exultat Aether, Tartari Manes tremunt.
Judexque pallet, & mori votum est reo
Cum crimen istud morte damnatur truci.
Lev. Etiamne vitam spernis? Her. Ut vivam Pater
Meliore vitâ. Lev. Jam sat est spernis tui
(1180) Fidem parentis, ipse Romanam colis.
He. Colamque semper. Le. Carcerem rursum petat.
Attrahite, Judex ipse decernam statim.
Sen. Depone Judex odia, quae mentem trahunt;
Iramque cohibe, mentis haec lucem premit,
(1185) Judicia pravos nam sequi affectus solent.



[p. 950]

SCENA III.

Recaredus, Levigildus, Alphonsus.

RECAREDUS.
ITerum revertor, teste si Fratri est opus,
En ipse testor. Frater innocuam gerit
Sanctamque mentem. Lev. Nate ne turba Patrem.
Rec. Per hoc parentis Nomen. Lev. Illusit prius.
Rec. (1190) Per dignitatem Regis augustam omnibus.
Lev. Contempsit illam. Rec. Jura per sedis tuae,
Per hoc tribunal. Lev. Jura pervertit mea,
Risit Tribunal. Rec. Per tuum sceptrum Pater.
Lev. Eripere Patri voluit, ut sceptro potens
(1195) Regnaret ipse. Rec. Per tuam Genitor, fidem.
Lev. Mutavit illam degener. Rec. Per hoc genu,
Quod nunc adoro; per tuos, Genitor, pedes,
Ne perime Fratrem. Le. Vade. Re. Quo tandem? mori
Cum fratre liceat, una mors sternet duos.
Lev. (1200) Firmare regnum jam volo, & pro te volo.
Quid tu? quid istae lachrymae? Al. Lachrymis tuum
Redimere fas sit filium; serva pater,
Serva innocentem. Le. Jam meum regnum & meam
Servabo vitam, lachrymas & hos tuos
(1205) Hinc tolle luctus. Alp. Si quid humanum tenes
Moveare luctu. Sit tuus Natus nocens,
Parcas nocenti, Regium est vitam dare,
Servare vitam Regium est. Lev. Regum est reos
Abolere cunctos. Alp. Innocentes tollere
(1210) Certe est tyranni, Regis at semper boni est
Servare. Rursum per genua, per hos pedes
[p. 951]
Per quicquid in te est Patris & Regis simul,
Miserere Nati. Le. Cedite hinc, procul hinc, procul.
Alp. Sors ista dura est, vindica insontem Tonans.



SCENA IV.

Levigildus, Alaricus, Andecas, Guntzandus,
Sunna, Senex.

LEVIGILDUS.
(1215) AUdita causa est, restat ut Proceres meam
Mentem regatis, plena libertas adest,
Stat namque duro plectere hunc fato reum.
Nihil timete, Natus est, sed est reus.
Ala. Plena est pericli causa, res anceps, gravis,
(1220) Audita nondum. Culpa si vera est truci
Plectenda fato est. Natus in Patrem suum
Sumpsisse fertur arma, nec Patris sequi
Sed Christianorum fidem. Tantae duo
Haec capita causae. Crimen armorum negat;
(1225) Ut se tueri posset, eduxit suas
In arma turmas; timuit invidiam suae
Natus Novercae; quodque te Patrem colat,
Testatus ipse est jure laudato Deum.
Redijt vocatus, credidit Patri suam
(1230) Fidens salutem. Crede Rex nunquam nocens
Sic fidit alijs, cuncta formidat, sua
Et verba mutat tristis, & vultum simul;
Hic laetus, hilaris, corde constanti fuit,
Vultuque eodem. Quod fidem mutet Patris
(1235) Sit error ille, non tamen tanto fides
[p. 952]
Urgenda fato est, discet & forsan tuam
Fidem resumet. Numinum non est metus
Figendus armis, aliter hunc Natum doce.
Fidem est secutus conjugis, tantum potest
(1240) Amor ille primus. Igitur absolvas reum.
Sen. Non Christianus iste, sed tamen est probus.
And. Haec una pestis esse regnorum solet,
Cum surgit audax jura libertas premens.
Tollatur ista, Regis & regni salus
(1245) Tunc certa fiet. Crimen est omni nece
Poenaque dignum, tollere in Regem manus,
Arma in parentem. Si suos, si se simul
Voluit tueri, jura restabant Patris,
Et arma Patris. Sprevit aetatem Patris,
(1250) Canos verendos, Regium nomen, Decus,
Sceptrum, tribunal; patriam oppressit manu.
Redijsse dicis? Nempe desertus, miser,
Et tunc coactus. Alterum crimen vide.
Fidem Quiritum jactat, & sic se Patri
(1255) Ostentat hostem. Quisquis animo dissidet,
Non est amicus. Ista libertas nocet.
Quid ergo? si sit pertinax poenam luat.
Sen. Arianus iste est, judicat contra fidem.
Gunt. Scelus est apertum, litteras testes habes,
(1260) Et perduellem litterae Natum probant.
Dubitare jam Rex non potes. Negat reus?
Sic ille debet; restat effugium reis
Semper negando: lachrymae, vota, & preces
Sunt his Asyla; Judici inspergunt suis
(1265) Fucum querelis. Censeo, ut vivas Pater
Ne vivat hostis Natus, exemplum dabis.
[p. 953]
Sen. Placere Regi at iste vult nequam suo.
Sun. Dura ista vox est. Regium facile est tibi
Fundere cruorem; criminis tanti fidem
(1270) Nullam requiris; dum negat crimen reus.
Negare crimen si reus nunquam potest
Semper cadendum est. Esse quis tutus potest,
Si nil probatur? Indolem Nati Pater
Novit modestam, novit ingenuam, probam;
(1275) Cur credat hostem? nemo sic subito est nocens;
Fidentis animi semper est signum bonum.
Quis nescit altas quantus incessit domos
Aulasque livor? Una non raro integram
Vertit Noverca Regiam. Veneror tamen
(1280) Tuam, Monarcha, Conjugem, Augustam colo.
At ipse prudens statue, quod nunquam fleas.
Sit innocens, qui non probatus est nocens.
Sen. Probus iste Judex, nec suo Regi studet.
Lev. Haec nostra mens est, aut suam mutet fidem
(1285) Aut morte signet. Tertium vivus diem
Nunquam videbit. Juro per sceptrum meum
Per hanc Gothorum, quam dedi Regno, fidem.



SCENA V.

Chilbertus, Leander.

CHILBERTUS.
BEne est, abunde est, vicimus, per nos quoque
Gosuinda vicit: ille damna tum caput
(1290) Subdet securi, jamque decretum est datum.
Dedit ipse Judex & pater. Lean. Nondum tamen
[p. 954]
Est executus, quod dedit. Chil. Quis te timor
Invasit ergò? Lean. forte mutabit fidem
Ut sic parentis vitet edictum sui.
Chil. (1295) Per mille mortes potius exponet caput:
Est pectus illi mente firmatâ integrum,
Generosus animi fervor, & constans sibi.
Lean. Juveni perire tam cito est certè grave.
Occurret uxor juvenis, & Natus puer
(1300) Spes lapsa regni, gloriae magnae decus.
Chil. Nec haec nec illa flectere immotum queunt.
Lea. Tormenta flectent. Chil. Illa contempsit prius,
Qui fata tempsit. Lea. Alius hic superest modus,
Simulabit ipse, donec evadat, fidem.
Chil. (1305) Simulare nescit, nec cupit, semper sibi est
Sincerus, animo rectus, & fuco carens.
Lean. Ut ut sit istud, hoc meum est negotium,
Ne forte Genitor mente commotus piâ
Ignoscat illi. Quâ potes prudens viâ
(1310) Impelle factum, partibus deero haud meis.
Chil. Concutere pectus hoc licet, nondum doli
Cecidere cuncti. Nostra jam nostras manus
Regina poscit, sola nam tristes lares
Exhilaret ipsa, moesta laetitiam fovet,
(1315) Et laeta moestas fingit aspectu genas.
Lean. Nos hinc eamus, exequi cuncta addecet.



CHORUS

IUdicem Nati Pater egit ergò,
Nec Patrem sese potuit negare.
Nemo Naturam premet, aut fugabit;
[p. 955]
(1320) Conscium semper movet illa pectus,
Et sibi constans animo repellit
Quotquot adversi subeunt labores.
Innocens nunquam timuit tribunal,
Indices solum scelus extimescit;
(1325) Integrae sedes retinenda mentis,
Nulla quam possit temerare labes;
Vincit haec fasces simul & secures,
Et minas torvi reprimit tyranni,
Stringe producto gladium lacerto,
(1330) Offeret purus caput, & sub atrâ
Nube securus potietur astris.
Suscita flammas, medius per illas
Corpore illaeso properabit insons.
Sola terrorem parit innocenti
(1335) Culpa; ne mentem subiens trucidet.
        At ille Judex impetus
        Nondum suos hic deseret.
        Et sentiendo cum suis
        Judicia concludet nece.
        (1340) Nec extimescet hanc reus;
        Cui arridet Orbis jam novus,
        Et sordet Orbis hic vetus.
        Mortem innocens nunquam timet.
        At poenitebit serius
        (1345) Detecta cum fraus haec erit,
        Tunc lachrymas furor dabit:
        Sed flendo vitam non dabit.
        Iram domare qui nequit,
        Plorare saepe cogitur.
        (1350) Et ille sese decipit,
[p. 956]
        Qui facile credit alteri.
        Tu quisquis es semper time,
        Cum lachrymis loquitur suis
        Uxor marito, supplices
        (1355) Tunc mentiuntur lachrymae.
Quantâ Reges forte laborant!
Dubio fraenant vertice sceptrum,
Tremulâque manu mortem aspiciunt,
Quando per Aulam nubila surgunt
(1360) Tempora. Felix quisquis in agris
Parvo contentus lare degit,
Propriâ tantum messe superbus.
Varias Regum numerat terras,
Propriam sed eis praefert villam.
(1365) Fontesque suis parvisque greges;
Nec cupit aliquid quod non meruit
Nec timet aliquid quod non cuncti
Penitus credant esse timendum.
Quanquam trepidi nocte sub atrâ
(1370) Vivimus omnes, fallimur omnes:
Ventura latent saecula cunctos,
Oritura dies decipit aliquos.
Hodie sanus cras fit funus.
Hodie Rex es, crastina te lux
(1375) Miserum cernet, miserum ejiciet.
Felix quisquis sceleris purus
Superos ambit vivendo polos
Cunctaque spernit quae mundus amat.
Continue
[
p. 957]

ACTUS QUINTUS

SCENA I.

Alphonsus, Hermenigildus.

ALPHONSUS.
NI fallor, actum est, nulla spes restat, suum
(1380) Regina Regem fervido amplexu tenet,
Lachrymis precatur, urget, instigat, monet,
Ignoro quid sit; suspicor, sed vix tamen
Vix suspicari liceat, aut verbum loqui.
Hinc est Leander, inde Chilbertus, graves
(1385) Urgent querelas: Rex tremit, non est suus,
Audit, resistit, flectitur, non est suus.
Hoc intus agitur: vota quo vergant Patris,
Quo vota Matris, suspicor, nondum scio,
Etiam tremisco. Hermenigildum visere
(1390) Fas sit, supremos forsan affatus feram.
Patere video carcerem, accedo. Quid heu!
Hermenigilde Principum sacrum Decus,
Te cerno talem? quo tui vultus decor?
Quo frontis istud sydus angustae excidit?
Her. (1395) Alphonse quid fles? quem vides idem sibi
Semper manebit; Regiam vestem Pater
Detraxit, animi non tulit vestem mei.
Alph. Tune ille nostri Principum Princeps soli
Et nos relinques? Her. Fortè jam mortem Pater
(1400) Edixit in me? Alph. Perdidit jam te tua
Nimia ista Pietas. O dolor! Caput hoc? caput
Cunctis verendum Gentibus diro auferet,
[p. 958]
Ictu securis! Her. Conqueri non est tuum
Alphonse, capiti quicquid impendet meo
(1405) Feram libenter. Alp. Barbarum atque atrox scelus!
Crudele facinus! sera Posteritas fidem
Illi negabit. O mihi tecum mori!
Hermenigilde fas sit hic tecum mori!
Her. Parce his querelis. Alp. debeo hanc vitam tibi,
(1410) Et hanc reponam si licet tecum mori.
Ubi nunc amores & mei & quondam tui!
Her. Alphonse vivent & mei & tui. Alp. Quid heu!
Aetatis isto in flore, & invidiae cades
Telis peremptus? culmine è summo cades?
(1415) Spes prima regni, spes Patris, spes omnium?
Et innocentem turbo fortunae premet?
An nullus Aether? nullus Aethereae Domus
Regnator istud prohibet infandum scelus?
Her. Alphonse, felix, gloriâ plenus novâ
(1420) Et innocentis candidâ ornatus togâ,
Et purpuratus sanguine excedam meo.
Istud libenter exuam corpus, tamen
Amoris ipse jam tui moriar memor.
Alp. Amplectar istud pectus; O animi dolor!
(1425) Amplectar istud rursus. Her. Extremum vale
En ipse Frater carcerem invisit meum.



SCENA II.

Recaredus, Hermenigildus.

RECAREDUS.
DIlecte Frater! Her. Frater amplexum cape.
Placet hoc amoris munus extremum tui.
[p. 959]
Rec. Quin me repellis Frater! Heu te perdidi,
(1430) Ego te catenis indui, traxi in necem.
Age vindica te Frater, en pectus meum
Et ecce ferrum, transfodi, exhauri, neca:
Nam sacra morti victima addicor tuae.
Her. Compone mentem, pectus innocuum scio,
(1435) Tua nulla causa est, quicquid est hoc sit meum.
Nec te nec ipsum Frater accuso Patrem.
Morine Genitor mandat? hoc caput offero.
Rec. Servare, Frater, si cupis, vitam potes.
Simula parumper, tempori cedas. Her. Fides
(1440) Simulanda nunquam est; absit hoc dirum scelus,
Cupido vitae tanta non animum movet,
Nec tanta regni. Frater ad Regnum patris
Jam tu vocaris, cedo, concedo libens
Alia per ipsam regna deposcam necem,
(1445) Aeterna Coeli regna. Quid Frater gemis?
Rec. Ignosce Fratri Frater. Her. Ignosco libens
Etiam precabor, ut tuam certam Tonans
Faciat salutem. Jam colis Patris Fidem
Aliquando veniet tempus, & nostram pius
(1450) Fidem sequeris. Munus extremum peto
Moriturus istud. Rec. Te sine ut vivam amplius?
Tua ut gubernem regna? Jam certum est mori.
Meus ille sanguis jam perit cum tu peris.
Her. Commendo Patrem, tu senem, Frater juva.
(1455) Etiam Novercam dilige. Rec. Ah! non te tamen
Dilexit illa. Forsan haec, forsan. Her. Sat est
Arguere noli, quam pati matrem potes
Etiamque debes. Rec. Rursus amplexum peto.
Juvat usque & usque. Her. Frater extremùm vale.
[p. 960]
Sen. (1460) Uterque mutus haeret, & tantum suis
Oculis loquuntur. Frater in Fratrem cadit.



SCENA III.

Andecas, Hermenigildus.
Remanent Recaredus & Alphonsus.

ANDECAS.
NOn est morandum, Regis edictum moras
Abrumpit ommes; mortis est jam lex data.
Confundor ipse, membra defigit stupor.
(1465) Lex à Parente in filium est, justam scio
Horresco tamen, & gressus hic languet meus.
Morietur haeres Patris, & regni Decus
Nuper Gothorum; spes Patris jam jam cadet
Succisa ferro. Mente quâ mortem feret?
(1470) Adire trepido & alloqui, cogor tamen.
En cerno, pectus horret, & vocem premit.
Her. Quid est? quid ergo nuntias? An. parcas precor,
Elinguis utinam voce sublatâ forem.
Tua ista sors est, consili Princeps tui
(1475) Ferenda poena est. H. Loquere, quid Genitor jubet?
Eloquere, nullus terror: assuevi malis.
Quae poena? And. Iussit Rex parens, debes mori.
Her. Ago, Christe, grates, spiritus liber meus
Ad te evolabit, sanguinem & vitam dabo,
(1480) Utrumque pro te; te mihi & Coelum dabis.
O fausta lux! jam nascar, & nascar Deo.
Age perge, mortis dic modum, tempus, locum;
Nam grata laeto nuntias. And. Rex sic jubet,
Ictus securi, in carcere occumbes, prius
[p. 961]
(1485) Quàm Sol reducat crastinum surgens diem.
Her. Hac ergò nocte. And. Sic jubet, cogor tui
Mandata Patris exequi. Herm. Bene est, sat est,
Ex plebis isto vota mandato mea.
At aliquis oro Pontifex adsit mihi,
(1490) Romanus aliquis. And. Non licet, vetuit parens.
Herm. Solamen istud, munus extremum negat?
Ignosco Patri. Veniat Ingundis mea.
And. Et hanc eodem Genitor edicto vetat.
Herm. Parebo Patri. Valeat Ingundis mea.
(1495) O sancta Conjux, debeo hanc vitam tibi,
Et hanc salutem; jam tui moriar memor,
Tu vive nostri. Munus extremum meae
Alphonse defer Conjugi, auream hanc Crucem.
Est hoc amoris munus, est partae mihi
(1500) Pignus salutis. O mea Ingundis vale!
Commendo Natum, sis Pater, mater simul.
Adultus ipse Patris addiscet sui
Aliquando fatum. Frater uxorem & simul
Commendo Natum, sis Pater Nato, cui
(1505) Patruus fuisti. Rec. Rumpor, & vitam exuo.
Quò quò resorbes me dolor! A. Non jam, quid heu!
Non jam superstes sum mihi. Ingundis, tibi
Tibine summum Conjugis portem vale?
And. Fati propinquat hora, ne profer moras.
Herm. (1510) Nihil morabor; Pontifex utinam mihi
Romanus adsit aliquis. And. Hoc Genitor vetat.
Arianus aderit cùm voles. Herm. Nunquam volo,
Abeant, recedant, execror quicquid docent.
Nunc teste Caelo, conscio tantùm Deo
(1515) Mortem subibo; nulla me labes premit.
[p. 962]
Rex Christe Regum, mentis interpres meae
Huc intuere, sanguinem & vitam tibi
Pro te repono. Diva quae casto Deum
Enixa ventre es, hîc age, hîc praesens ades
(1520) Ad te evolanti. Displicet Tellus mihi,
Arridet Aether; accipe, accipe hunc meum
Et redde Caelo Spiritum. Ignosco Patri,
Ignosce Christe; nescit heu, nescit suam
Genitor salutem. Tu Tonans Patris mei,
(1525) Miserere Patris. Rursùs ô Frater vale,
Valete Cives, & mei valeant Gothi.
Hîc Lictor adsit, praesto cervicem dabo.
And. Compone morti corpus, huc Licor citò.
Vocetur, adsit, carcere occluso cadat.
Her. (1530) O Christe Iesu, Christe Iesu, me cape.
Alp. Excessit, actum est, occidit Regni Decus.
Quid cerno? lucis emicat splendor novae,
Quis cantus? ipsâ cantus aethereâ è domo est.



CHORUS ANGELORUM CANTANTIUM.

            Beate Martyr jam veni
            (1535) Hermenigilde jam veni,
            O digne Princeps aethere,
            Nunc ergò palmam percipe.



[p. 963]

SCENA IV.

Chilbertus, Leander, Senex, Levigildus,
Alphonsus, Andescas.

CHILBERTUS.
PErijmus ambo, Rex dolos, Rex scit dolos
Fuge hinc Leander. Le. Pro nefas! actum est, perij.
(1540) Quaerenda pedibus est salus; quaeras tuis
Ego hîc latebo. Sen. Sentiunt scelus suum
Capiuntque celeres fraude detectâ fugam.
Ultor flagellat conscium pectus dolor.
Alp. Ah ah scelesti, quò pedes? quò quò pedes!
And. (1545) Quid heu! quid isti? totus horresco, quid est?
Detecta fraus est? falsa deprensa est fides?
Lev. Properate, nequam sistite, ad bustum citò
Rapite nefandos. Heu nefas! vivat meus,
Hermenigildus vivat, erravi pater,
(1550) Decreta revoco; vivat heu! vivat ruens
Hermenigildus. Alph. Serò Rex, serò paras
Remedia Nato, vixit. O dirum nefas!
Et innocentem saucius vitam dedit.
Lev. Et vixit? eheu vixit? & Natus meus
(1555) Hermenigildus vixit? And. In mortem ruit.
Ipse executus jussa sum jussu tuo.
Properata sunt Rex jussa, sed jussu tuo.
Lev. Quid heu? Novercae credidi; infelix pater
Natum innocentem perdidi. Vah vah nefas!
(1560) O dira mulier! quò tuae, quò me tuae
Traxere fraudes? supplicem, castum, pium,
Natum innocentem perdidi, & Natum Pater.
[p. 964]
Horrete Patrem belluae, Natum Pater
Ipse ipse confeci meum, occidi Pater!
(1565) Agnosco Furias mentis ultrices meae,
Agnosco facinus! ipse Lictoris manu
Hausi cruorem filij infandus Pater.
Dilecte Fili! Chare Fili! vah pudet!
Et cerno Coelum? pedibus his terram gravo.
(1570) Ipsos & ipsos polluo infernos meâ
Hac labe Manes. Nate quò vultu necem
Ergò tulisti? Alph. Nullus in vultu tremor,
Animo ipse certus constitit, laetas, spei
Plenus supernae. Petijt affari suam
(1575) Si forte posset Conjugem; vetitum fuit.
Lev. Vetui ipse Genitor; ah scelus Patris novum.
Adol. Etiam ut adesset Pontifex, petijt, sibi
Sed Christianus. Lev. Hoc quoque vetui Pater.
O facinus iterùm Patris, ô sacrum nefas!
Adol. (1580) Ipse, inquit, ergò teste jam moriar Deo,
Parebo Patri, sed tibi nostrum Tonans
Commendo Patrem, valeat, & felix regat,
Valere cunctos jussit, & caput offerens
Jesum supremo Spiritu & voce edidit.
Lev. (1585) Dehisce Tellus, monstra, quà Tellus patet,
Ingruite, Patrem obruite, violentum Patrem!
Ego ipse Natum perdidi, heu Natum pium!
Ego innocentem prodidi, heu factus nocens!
Ego interemi Genitor, hoc Regni Decus,
(1590) Hanc spem Parentum, Gloriae pignus meae.
Dilecte Fili! poenitet, taedet, pudet,
Ignosce Patri; sum miser quia sum nocens.
Eamus istud osculor corpus sacrum.
[p. 965]
At heu! quod istud lumen? Alp. Est lumen Poli,
(1595) Circùm pererrant undique accensae faces.
Adesse credas sydera, & totos polos;
Suum celebrant Martyrem. Lev. Ampliùs tremo.
Quis ille cantus? Al. Coelitum hunc cantum Chori
Plausumque reddunt Martyri; accedas Pater,
(1600) Et cerne Nati Martyris corpus tui.



SCENA V.

Levigildus, Recaredus, Alphonsus.

Ad Cadaver Martyris.

LEVIGILDUS.
HErmenigilde, si Patrem me audis tuum,
Heu parce Patri; respice hos canos meos.
En ecce pectus innocens testor tuum
Et teste Coelo; fateor erravi pater
(1605) Utinam redire spiritus jussu meo
In membra posset! verticem excussi tuum
Et te peremi; Deprecor culpam Pater
Ignosce Patri. Sanguinem effudi tuum,
En reddo lachrymas sanguini; patere ut meis
(1610) Delicta lachrymis abluam, patere ut tuos
Lachrymis sed istis abluam sanctos pedes.
Rec. Et osculari jam tuos Frater pedes
Delectat etiam. Adol. Martyris sancti pedes
Amplector, intuor, osculor. Totus mihi
(1615) Nondùm occidisti, pectore hoc vivus meo
Adhuc renides; intùs est amor hîc tuus
O sancte Martyr, Lev. Ecce quem Regem fore
[p. 966]
Nuper putabam, Martyrem accepi. Sat est,
Ergò ipse dignas Martyre exequias ferat
(1620) Parate cuncta, mortuo Genitor dabo,
Quod vita meruit. Impleat Sceptro manum,
Diadema cingat verticem, secum meam
Et in triumpho purpuram Divus ferat.
Sequatur Aula Regis haeredem sui
(1625) Decusque Regni; filio cedo parens
Parcat Parenti, namque deliqui Parens.



SCENA VI.

Chorus, Ingundis cum Filio, Alphonsus.

CHORUS.
        O Sancte Princeps ut tuos
        Eheu honores abstulit
        Diris Noverca fraudibus!
        (1630) O Sancte Martyr jam tibi
        Haec terra sordet, & Polus
        Tuum revincit verticem!
        Tamen heu tamen flemus tua
        O Sancte Princeps funera.
Ing. (1635) Et me reliquit? O mei nimiùm mei,
Mei dolores! Cho. Occidit Conjux tuus.
Ing. Ubi est? ubi est? ipsa occidi, non sum ampliùs
Fuit una semper Conjugis vita & mea,
Fuit voluntas una, corque unum, atque amor
(1640) Unus duorum. Cho. Siste jam luctus tuos,
Conjux triumpho nobili scandit Polos,
[p. 967]
Vivit beatus. Ing. Conjugem sed me suam
Miseram reliquit. Conjugis corpus peto,
Ubi dulce pondus? Osculer pondus meum,
(1645) Accede Nate, quo potes tristi voca
Gemitu Parentem. Cho. Sanctus hic Martyr jacet
    Ut ecce Carcer splendicat?
    Ut astra laudant Martyrem?
Alp. Ingundis ecce conjugis corpus tui.
Ing. (1650) Heu misera! tales Conjugis thalamos mei
Hîc cerno? tales! Chare Conjux! hic tuus
Genialis ergò thalamus? ô dirum Patrem!
Diram Novercam! nuptias tales mihi,
Talem maritum morte divisum datis?
(1655) O sancta membra! cur tibi haud praesens fui?
Nec ista clausi lumina, aut vulnus meo
Fletu rigavi? Tu tamen Conjux tuae
Memor fuisti Conjugis; novi indolem,
Novique amorem; non ego excessi tuo
(1660) Ingundis animo; chara cùm Conjux forem,
Tuamque regerem moribus sanctis fidem
Et me salutem diceres semper tuam,
Toto colebas pectore. Alph. At memor exstitit,
Et te vocari jussit ast vetuit Pater;
(1665) Tunc ergò dixit, valeat Ingundis mea,
Mea chara Conjux! Auream per me Crucem
Sui hoc amoris pignus adjecit tibi.
Ing. O Nate, pignus ecce Genitoris tui.
Fil. Ubi Pater ergò Mater? Ing. En Fili vides
(1670) De Patre pondus restat hoc tantùm tuo.
Cares Parente. Fil. Pater Pater! Ing. Fili pedes
Nunc osculare Patris. Fil. O pater tuos
[p. 968]
Veneror pedes & osculor, Pater, Pater!
Ing. Etiam Parenti lachrymas Fili tuas
(1675) Hîc adde. Fil. Lachrymas ô Parens addo meas.
Ing. O sancte Conjux! liceat hîc tecum mori!
Utrumque tumulus Conjugem fidum tegat.
Ubi sydus illud frontis atque oris decor?
Ubi blanda cervix? decora Naturae omnia
(1680) Unus Parentis abstulit diri furor.
O ite lachrymae! lachrymas munus meo
Reddam supremum coniugi; nunquam immemor,
Nunquamque fletum deseram vivens meum.

Effertur funebri pompâ
Martyris corpus.

FINIS.
Continue

Tekstkritiek:

vs. 52 Conjux er staat: Coujux
vóór vs. 146 Chilb. er staat: Chilp.
vs. 167 involvam er staat: iuvolvam
vs. 530 nunquam er staat in ex. UBGent: nnnquam
    — dit is hersteld in het ex. Centre Ceramique Maastricht.
vs. 831 Chil. er staat: Cbil.
vs. 986b Forsan er staat: Forfan
vs. 1128 matris: illa er staat: matris :illa