Klucht-spel, ofte dispuet tusschen Jaque en Griet, op het uytdragen vanden pis-pot. Ieper, ca. 1740.
Uitgegeven door Marti Roos.
Red. dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Ceneton105850 — Facsimile bij Ursicula
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk.
Continue
[fol. A1r]

KLUCHT-SPEL

OFTE DISPUET

TUSSCHEN

JAQUE EN GRIET

Op het uytdragen vanden Pis-pot.

Seer vermaekelyk om lesen, ofte
om op het Toonéel vertoont
te worden.

[Fleuron]

________________________________________

Men vindse te koop tot Dendermonde by Jacobus
J: DuCaju gezworen Boek-drucker.

[fol. A1v]

PERSOONEN

Van dese Comedie.

PETIEN Vader van Griet.
BON JAQUE.
QUADE GRIET Huysv. van Bon Jaque.
MOERKEN.
BELLEKEN Dogter van Moerken.
ARMELYNE.
PASCHIER.
JAPPEN.
HENDERICK Chirurgien.
BAILLIU.
BURGHMEESTER.
1. SCHEPEN.
2. SCHEPEN.
3. SCHEPEN.
GREFFIER.
OFFICIER.
Continue
[p. 1]

EERSTE DEEL.

Petien den Vader van Griet voor de gordyne, by maniere van Voor-reden.

ACh wat al ongemack, ach hoe veel bitter plaegen
Moet mynen ouden dag al lyden en verdraegen!
Den ouderdom is my een noyt genesen quael;
En dat het meeste is, myn kinders altemael
(5) Die doen my soo veel leet in myne oude dagen;
Ach hadd’ ik wel gedaen, ik hadd’ hun moeten dragen
Naer ’t water met een tang’; dog ’t is te laet beknoeyt:
Want sy zyn altemael my boven ’t hooft gegroeyt.
Ik heb’er thien getrauwt, sy zyn nog al in ’t leven,
(10) En voor de beste trauw soud’ ik geen blanke geven:
Want nergens is het wel, het is’er altyd jet;
Maer ’t gaet het ergste nog in ’t huys van myne Griet.
Dit is soo vinnig vel, dats’ om een wôord te spreken
Sy haeren Jaque soud’ den hals en beenen breken
(15) Sy gouvernéert den Man, en maintenéert de broek;
Ja segt van my, haer Vaêr, stéekt Petien in den hoek;
En zyn sy in krakeel, ik moet voor haer nog vechten.
Oft anders soud’ sy my een ander pert uyt-rechten:
Daer by sy heeft een kop veel erger als een Stier;
(20) Ja met een wôord geseyd, sy is het felste dier
Dat Godt geschapen heeft, dit oordeel derf ik stryken;
En dat gegrontvest is, dit sal terstont gaen blyken
Uyt haere felle daed, die wy vertoonen gaen
Voor alle die ons hier de eer’ hebben gedaen
(25) Van dit te komen sien; tot welke ik moet seggen,
Dat wy tot syn affront dit niemant op en leggen;
Neen, verre zy van daer, dit is ons opset niet,
Wy nemen hier voor stof ’t geen elders is geschiet:
Wy hadden hier, en ook op plaetsen naest-gelegen
(30) Historien genoeg, ja stof te veel gekregen;
Dog wy en hebben ons van dese niet bedient.
Om dat wy willen zyn met alle menschen vriend.
Binnen


[p. 2]

VOORSTE GORDYNE OPEN.
Griet sit en Spint, en Jaque lapt Schoenen. Griet singt,
Stemme: bon jour aimable.

Griet. ’k Sal u t’avond lustig kloppen,         bis.
        Soo gy niet uw peil en hebt bon Jaque,
        (35) Soo gy niet uw peil en hebt.
Jaque. Wel segt my Grietjen lief, wat heb ik u bedreven,
Dat gy my desen dag hebt soo veel last gegeven?
Griet Gy en hebt geen last te vele,                bis.
        Want gy hebt nog meer verdient bon Jaque,
        (40) Want gy hebt nog meer verdient.
Jaque. Wat dromel Grietjen segt, wat heb ik u misdaen,
Dat gy my overlast, en dreygt my nog te slaen?
Griet. Ik sal u met kloppen toonen                bis.
        Wat hier van de oorsaek is bon Jaque,
        (45) Wat hier van de oorsaek is.
Jaque opstaende. Lief Grietjen komt eens hier ik moet aen u wat seggen.
Griet. Ik sal dien spintrok eens gaen om u bakhuys leggen.
Jaque. Wel Grietjen soud’ gy dat in’t herte konnen vinden.
Caresseert Griet.
Griet. Wel poupgay zyt gy sot laet u in tyds dan binden.
Jaque. (50) Neen, neen, ’k en ben niet sot, maer komt eens hier Magriet.
Griet. Ik segge met een wôord, ik en begeire niet.
Jaque. Al waert gy nog soo boos ik wil myn kruysken dragen.
Griet. Laet gaen oft ik sal u in duysent stucken slagen.
Jaque. A daer, daer leyd myn kruys.
                                                Griet. ’k En kruys u niet genoeg.
Jaque. (55) ’k Hing liever aen de galg’ als dat ik u nog droeg.
Griet. Wel seldermentschen Fielt g’en moet my nog niet dragen,
Het is dan tyds genoeg als ik u kome vragen,
Dat gy my dragen soud’, om dat ik niet kan gaen.
Jaque. Dat gy soo verre waert ’k liet u alleene staen.
Griet. (60) Gy zyt een luyse pok, maer tot myn spyt geboren.
Jaque Gy zyt een goede vrauw, maer quaed en fel geschoren.
[p. 3]
Griet. Wie scheirt my, kaelen klap? moest ik soo vele geven
Van scheiren, als uw baert gekost heeft van u leven,
Ik soud’ hem nog van daeg de verkens uyt doen vroeten;
(65) Dog wagt een weynig nog, ik sal u anders groeten.
Ik sal tot ’t laeste hair u uyt den baert gaen trecken,
En soo gy u nog roert ik breek u hals en necke.
Segt nog als dat ik ben soo quaed en fel geschoren.
Jaque. Wel par ma foy, Magriet, ik ben byna gesworen.
(70) Ja konden thien barbiers dit t’samen anders doen,
Ik sogte nog van daeg geheel den achter-noen.
Griet. Dat twintig kuypers u konden in een tonn’ binden,
’k Soud’ ook myn beste doen om die van daeg te vinden.
Al waer’t dat ik u moest door ’t bom gat eten geven.
Jaque. (75) Ey, gy wilt seker niet, als dat ik soude leven
In soo een bange plaets, ik wensch u soo geen quaed,
’k Wensch u maer op den weg waer men naer Eng’land gaet.
Daer soud’ gy Grietjen lief een breeder plaetse vinden.
Griet. Myn tanden sullen u ten laesten nog verslinden.
Jaque. (80) ’t Mag op geen vrydag zyn gy mogt my binnen swelgen.
Griet. Ik seg u Jaeq nog eens wilt my niet voorder belgen,
Meynt gy dat ik ben geus, gy wel-gemaekte pry?
Ik ben soo goet Cath’lyk, ja beter nog als gy:
Wanneer gy zyt in kerk, oft kluys, daer men hoort preken,
(85) Gy wéet daer wel u selfs heel b’hendig uyt te steken,
Soo dat ik vrees, dat gy noyt beteren en sult.
Jaque. Maer siet dat heylig vat met soo veel deugt vervult:
k’ Hoor achter de gordyn sermoenen veel genoeg,
Tot in den avond laet, en ’s morgens van heel vroeg.
Griet. (90) Wat helpen sy u al, g’en wilt’er niet naer leven:
Wat vrugt kan een sermoen aen soo een schepsel geven,
Die heele dagen drinkt den brandewyn en bier,
En Maenden lang is sat, ja heele jaeren schier,
’t Is al à vous Compeer, met nog twee ander guyten,
(95) En gy laet uwe Vrauw op haere duymen fluyten?
Jaque. Maer Grietjen ’k wete wel, dat gy noyt meer verblyt
Dan als ik ergens gaen, en gy alleene zyt:
[p. 4]
Gy stéekt den voorschot uyt, om tydt te doen passeren,
En Tanneken en Lyn, met nog dry, vier comeren
(100) Die komen dan by u met ’t half pintien van...
Griet. Wat segt gy vuylen hond? ik seg gy liegt’er aen:
’t En is maer eens geschiet den tyd van heel myn leven,
En moet ik u daer van nog rekeninge geven?
Néemt daer gy koelt den pap daer is den reliqua.
Sy slaet hem.
Jaque. (105) Soet kameraetjen, soet, ik bidd’ u, geeft gena.
Hy slaet haer wederom.
Griet. Hoe! ongeschaefden guyt, sult gy uw vrauwe slagen?
Jaque. ’t Is seker eene saek die hart is om verdragen;
Dog hebt patientie, het sal nog al wel gaen.
Griet. Moort, moort, ey moort, den schelm wilt my dood-slaen.
Petien met zyn kruksken slaet op Jaque.
(110) Wel wat manier’ is dat van jmand soo te slagen?
Jaque. Grand pere het is gedaen om aen haer te behagen.
Griet. Ik seg u laet my gaen oft ’k hael u ’t hert uyt ’t lyf.
Jaque. Wat dunkt u nu grand peer, heb ik niet een braef wyf?
ô ’t Is een vrindelyck dier!
                                Petien. Maer wilt dat slagen staeken,
(115) Oft anders komt u nog een meerder quaed te naeken:
Wilt gy dan dat elk een die voor de deur’ passeert,
Hoort dat gy lieden t’saem niet wel en accordeert?
Jaque. Wy zyn als Engels t’saem, ik en dat soete vel.
Griet. Geen duyvel is soo ergh als gy in heel de Hel.
Petien. (120) Wel soetjens dan myn kind, gy gaet hier wat te veir’.
Griet. Ja, ja, ik segt nog eens, ’t is eenen Lucifer.
Petien. Maer hoort dan Dogter Griet, laet eens de oorsaek weten
Waerom dat uwen Jaeq u heeft soo seer gesmeten?
Jaque. Uyt liefde.
                    Griet. Neen, hy liegt, ’t was om een ander cas.
Petien. (125) Wel segt my eens recht uyt wat dat de reden was.
Griet. Ons rusie die nu duert ontrent de twintig dagen.
Die quam, om dat ik hem den water pot ded’ dragen,
Als hy was ’s morgens vol: hy segt, dat hy niet wilt,
[p. 5]
En dat hy overquam ons rusie waer gestilt.
Petien. (130) Wel is de saek aldus soo laet ik u geweiren,
Want ik en moey my niet met sulk een sot affairen.
Petien binnen.
Jaque. Nu dan Magrietjen lief, ik bid u zyt soo goet.
Draegt gy dat potjen uyt gelyk het Vrauwken moet.
Griet. Ik soud’ den water-pot in stucken liever slagen,
(135) Als dat ik dien voor u soud’ ’s morgens buyten dragen.
Jaque. Maer Grietjen soete lief, gy wéet ’t is geen fatsoen,
Nogt’ nergens de manier’ als dat de Mans dat doen.
Griet. Wel draegt gy hem niet uyt hy sal’er blyven staen.
Jaque. Soo ’t u belieft Magriet, ’k en treck my dat niet aen.
Griet. (140) Wy sullen dan eens sien wie dat ’t hem aen sal trecken,
Ik sal u dan eens doen syn nuttigheyd uytlecken,
Oft stinkt hy wat te vuyl u in uw bakhuys gieten.
Jaque. Wat dunkt u vrinden al, vind men geen quaede Grieten?
Griet. ’k Ben nog niet quaed genoeg voor soo een vuylen Fielt.
Jaque. (145) Maer waer ’t niet beter Griet, dat gy uw bakhuys hielt.
Griet. En of ik ’t niet en hielt, soud’ gy my weder slagen,
Jaque. Maer wilde evenwel den pis-pot niet uytdragen?
Griet. Neen Jaque, al waer ’t dat gy als eenen dromel tierde.
Jaque. Wel Grietjen, dat ik uw schoon bakhuys niet en sierde,
(150) ’k Sloeg u een dicken neus, en daer by twee blauw’ oogen.
Griet. Het water soude eer uyt heel de Zee verdroogen,
Als dat ik my van soo een luys-pens liete slaen.
Jaque. Draegt gy den pis-pot uyt ons kyven is gedaen.
Griet. ’k En wil, ’k en sal, ’k en moet, nog ’k en begeire te doen,
(155) Wilt gy dat ’t word gedaen gy kont het selve doen;
Dog ik wéet goeden raed, ’k en sal’er geene stellen.
Jaque. Ia Grietjen, ’k kan u dan nog al veel beter quellen,
Ik sal het dan al stil laeten in’t bedde loopen.
Griet. Dat soud’ gy moeten doen, gy soud’ het dier’ bekoopen,
[p. 6]
(160) Ik soud’ uw oogen beyd’ op uwe kaeken haelen.
Jaque Ja Grietjen, soud’ ik dat soo dier’ moeten betaelen?
Neen, neen, ’k en sal ’t niet doen, wilt dan den pot uytdragen.
Griet. Hoort Jaque, gy moet my daer van niet voorder vragen,
’k Wil liever nu voortaen met u geen huys meer hauwen.
Jaque. (165) Ik hebbe wel den jeirt van sulke quade Vrauwen,
Ik wensch naer een Pastor die ons konde ontrauwen.
Griet. Ik sal voor desen wensch u wat den rugge tauwen.
Jaque. Ach waerder eene markt waer men syn vrauw verkoopt,
Ik wedd’ dat Jaeq met Griet seer haestig daer naer loopt.
Griet. (170) En wist ik eenen beul die quade Mans opknoopt,
Ik wedd’ dat Griet met Jaeq al eer naer hem toe loopt.
Jaque. ’t Soud’ zyn op dat gy dan een ander mogte krygen.
Griet. Hoort Jaque gy sult van al dese vodden swygen,
Oft ’k spéel een ander spel, fy soo syn vrauw te plagen.
Jaque. (175) Swygt Grietjen lief, gy sult den water-pot uytdragen.
Griet. Ik seg ’k en wil, ’k en sal, nog ik en moet ’t niet doen,
Roept, schreeuwt, huylt, klapt, en snapt, al waer’t tot morgen noen;
Soo gy hartneckig blyft, komt laet ons t’ saemen wedden,
Soo gaen wy t’ avond t’ saem met vrindschap naer ons bedde,
(180) Die morgen vroeg eerst spréekt, ’t zy antwôorden oft vragen,
Die sal dan voor altyd den water-pot uytdragen,
Iaque. Hoe segt gy dat, Magriet, die morgen eerst sal spreken?
Griet Ja Jaque, die mag sig daer niet meer tegen steken.
Iaque. Magrietjen ’k ben vréen want ik ben ’t kyven moe
Griet. (185) Daer Jaeq daer is myn hand, sa slaet de wedding’ toe,
Iaque. A daer Magriete lief daer is het toegeslagen,
Ik neem myn kruysken op en ’k sal ’t verduldig dragen.
Beyde binnen.


[p. 7]

TWEEDE DEEL.

Belleken klopt voor de tweede gordyne die toe is, Iaque en Griet sitten daer achter, elk met syn hooft op een Hooft kussen.

Belleken.
MAgriete zyt gy t’huys... wel zyt gy t’huys Magriet?
Quaed’ Griete zyt gy t’huys? wat droes men antwôord niet;
(190) Wat dromel Griete spréekt, wel wat sal dit hier brauwen?
Bon Jaque antwôord gy, segt my wat heeft uw vrauwe,
Wat dromel spréekt bon Jaeq, wel kont gy dan niet spreken,
Segt Jaque, mag ik niet myn lollepot ontsteken?
Men antwôord my nog niet, ik sal eens binnen gaen,
Middelste gordyne open.
(195) En sien waerom dat ik geen wederspraek ontfaen:
Griet hoort dan, segt my eens, waerom wilt gy niet spreken,
Zyt gy dan stom oft doof, segt, wat komt u t’ ontbreken?
Hier spéelt wat anders med’, daer zyn hier spôoken onder;
Ik wil myn Moerken eens vertellen al dit wonder.
Sy Klopt.
(200) Ey Moerken, Moerken hoort, bon Jaque en quade Griet
Wat dat ik roep oft tier’ die spreken beyde niet,
’k Geloove sy zyn stom, wat ’k sien als dat sy leven;
Dog willen wat ik vraeg my geene antwôord geven.
Moerken. Wat segt gy, zyn sy stom, wel wat sal dit bedien,
(205) Ik gaender ook naer toe, om eens dit spel te sien?
Dag Griete, dag bon Jaeq, hoe gaet het met uw leven?
Wel waerom spréekt gy niet, wie heeft u quaed bedreven.
Is’t waer dat gy zyt stom, als Belleken my segt?
Voorseker is’t alsoo het gaet geheel averechts:
(210) Want uwen span-aer was soo deftig wel besneden,
En nu en spréekt gy niet, wel segt my om wat reden?
Wie heeft syn leven oyt gehoort van sulke dingen,
Wel Jaque konde dan uw tonge niet bedwingen?
[p. 8]
Gaet Belle segt dit ook aen d’andere gebueren.
Belleken. (215) Myn Moerken ’k gaen dat doen, ik loop om my te scheuren.
Moerken. Magrietjen uwe quael die doet my selve spyt,
’t Is seker dat gy nu heel miserabel zyt:
En ’t ergste nog van al, is’t dat gy soo moet blyven
g’En sult uwen bon Jaeq niet meer konnen bekyven.
(220) Het is een droevig lot, Godt wilt ons al bewaeren.
Armelyne. Gebuer-vrauw goeden dag, wat hoor ik hier voor maeren,
Men segt, bon Jaeq is stom, als ook syn quade Griet,
Is ’t quaden wil, oft is’t in hun vermogen niet?
Moerken. Ba sekerlyk my dunkt als dat sy niet en konnen:
(225) Want wat profyt oft goet had een van twee gewonnen
Met hun soo stom en doof te veynsen oft gebaeren?
Armelyne. Het is misschien gedaen om hunne tong’ te spaeren,
Wat let u dan Magriet, wilt uwen nood ons klagen?
Moerken. Haer tonge is misschien van d’aplexie geslagen.
Paschier. (230) Dag Jaque, dag Magriet, wat hoor ik zyt gy stom.
En wéet gy niet waer af, nog wéet gy niet waerom?
Geraert. Ach wat een droeve plaeg van sulke brave menschen!
Iappen. ’t Is sekerlyk de straf van al hun quade wenschen
Ik heb hun voor het minst wel duyst-mael hooren kyven.
Geraert. (235) Daer is geen erger dier als Griet, in al de wyven.
Sy kan soo wel in’t fransch als in het vlaemsche sweiren.
Paschier. Het soud’ my evenwel nog van bon Jaque deiren:
Want ’t is een groot verdriet als men niet spreken kan.
Armelyne. Maer wyst my d’oorsaek eens, bon Jaeq, gy goeden man.
(240) Daer is niet aen te doen, hun tong’ en kan niet wenden:
Daerom wy moeten straks om eenen Meester senden.
Iappen tegen Moerken. Gy hebt het wel getreft, ik heb dit ook gedacht,
Send gy uw Meysken eens, hier dient niet lang gewacht.
Moerken. Komt Belleken gaet eens tot Meester Henderick,
[p. 9]
(245) Segt dat hy hier eens komt, maer op den oogenblick.
Belleken. Heeft hy syn schaer’ van doen om haere tong’ te korten?
Moerken. Hy wéet het wel genoeg wat dat’er hier sal schorten.
Belleken. Ik heb somtyds gehoort dat haere tong’ te lang is.
Moerken. Hy sal-se korten dan, is’t dat ’t met haeren dank is.
Belleken. (250) Ik loope dan met haest.
                                              Moerken. Haest u soo seer gy kont.
Geraert. Maer Jaque laet eens sien, komt opent uwen Mond,
’k Soud’ mynen dat hy veynst kond’ hy daer med’ jet winnen.
Armelyne. Sy zyn niet stom alleen, maer missen ook hun sinnen:
Want wie en waer niet droef om soo een droef geval!
Paschier. (255) Wie is’t die ons hier van de reden geven sal,
Wanneer hebt gy dit eerst geweten myn gebuer?
Moerken. Ach het is nu gelêen nog qualyk een half uer
Als hier myn Belleken quam haeren pot ontsteken.
Iappen. Ergo sy konden dan op gisteren nog spreken.
Moerken. (260) Och ja, want ’k hoorde Griet nog lustig Jaeq bekyven.
Paschier. Maer waer mag Belleken en Meester Hendrick blyven,
Op dat men wéet bescheyt wat dat’er aen manqueert?
Armelyne. Hy segt het ons terstont soo hy hun visiteert.
Iappen. Wel is dien Henderick soo een wys Meester dan?
Armelyne. (265) g’En vond uw leven noyt soo eenen wysen Man.
Geraert. Kan hy dan door zyn konst de sieken al genesen?
Armelyne. Ja Geraert, gy soud’ eens by hem maer moeten wesen,
Ik wedde gy gaeft geld om hem te hooren spreken.
Geraert. Syn wysheyd is misschien maer door zyn tong’ gebleken.
Armelyne. (270) Een Doctor die Latyn kan, hy beschaemt sal maeken.
Geraert. Syn herssenen misschien die liggen in zyn kaeken.
Daer is dien wysen Man.
                        Moerken. Ik heet u willekome.
[p. 10]
d’Heer Meester Henderick.
                            Meester. Wie zyn hier die twee stomme?
Moerken. Ach Meester, ’t is bon Jaeq met zyne quade Griet.
(275) Ik bid u dat gy eens dog hunne tong’ besiet,
En is het mogelyk dat gy hun dog geneest.
Meester. Hoe lang is het gelêen dat sy zyn stom geweest?
Moerken. Het en is hun van daeg maer eerst-mael aengekomen.
Meester. Hebben sy desen dag geen voetsel nog genomen?
Moerken. (280) Neen sy, myns wetens niet.
                                                    Meester. Ik sal s’eens visiteren.
Magrietjen kont gy nog uw tonge wel moveren,
Nu als een wyse vrauw u sal geen quaed geschien?
Iappen. Laet Meester Henderick eens uwe tong’ besien.
Meester. Gy moet my laeten sien wilt gy geholpen zyn,
(285) Het is u altyd best de kort’ als lange pyn.
Paschier. Komt hier besiet bon Jaeq die sal niet tegen seggen.
Meester. Wel Jaque konde gy uw tonge niet verleggen,
Komt laet my die eens sien?
                              Paschier. Opent uw bakhuys Jaeq,
Laet Meester Hendrick sien.
                                Meester. Het is een wonder saek,
(290) Dat jmand lyden wilt soo bitterlyke pyn,
Daer by soo lichtelyk kan van genesen zyn.
Zyt gy de best Magriet, komt opent uwe tanden.
Geraert. Foy sulke hoofdigheyd een jder sprekt ’t u schande,
En soo gy Hendrick niet en laet uw tong’ bekyken,
(295) Al die nu hulpsaem zyn die sullen af gaen wyken.
Armelyne. Wel Meester Henderick wat raed sullen wy vinden?
Meester. Men moet hun op een leer’ voorsichtiglyk gaen binden,
Oft andersins kan ik hier niet met al bedryven:
Want soo Galenus ons en Hippocrates schryven,
(300) La vena concaia pallestrum medicina,
Purgata stercora sesessus & urina,
Als ook klisteria, de rest heb ik vergeten.
Soodanig dat men eerst moet causa morbis weten,
[p. 11]
Sa brengt twee leeren dan om hun daer op te binden.
(305) Ik sal dan lichtelyk daer van de oorsaek vinden.
Armelyne. A sa gebueren al gy moet uw hand hier leenen,
d’Een d’handen, d’ander ’t hooft, ook jmand aen de beenen.
Paschier. Sus, sus, Magrietjen sus, het is terstond gedaen.
Armel. Hoe meer gy worstelt Griet hoe erger dat ’t sal gaen.
Meester. (310) Sa lustig gaet maer voort, en helpt alsoo malkanderen,
Ik hop’ dat ik hun quael seer haest sal doen veranderen:
Is het een accident dat in hun keel verschynt,
Ik geef hun straks jet in waer door het heel verdwynt.
Moerken. Kont gy niet lyden dan dat men uw quael wilt stelpen:
(315) Want volgens dat gy zyt gy kont u selfs niet helpen?
Armelyne. Sa stelt u wat Magriet en haud u nu wat stil,
’t Geen Meester Henderick doet ’t is al om beters wil.
Meester. Toont my uw tong’ Magriet... soo, soo, ’t begint te gaen.
Moerken. Couragi’ maer Magriet het is terstont gedaen.
Meester. (320) Hoe nauw, hoe wel, hoe veel dat ik examinere,
’k En sien aen haere tong’ het alderminst manqueren,
Ik hebbe nu doorsogt haer tonge, mond, en kele.
Moerken. Sulk accidenten dan en vind men hier niet vele.
Iappen. Maer soud niet konnen zyn een quelling van een geest.
Meester. (325) Neen, maer voor tooverye ben ik al meer bevreest.
Paschier. Het zy al wat het wilt ’t is seker groote pyn.
Armel. Maer sekerlyk my dunkt dat moet jet anders zyn,
’k Geloove sekerlyk dat sy hun stomheyt maeken,
Want ’t gaet te drollig aen, het zyn te wonder saeken,
(330) Wie heeft’er oyt gehoort dat twee soo worden stom
Op eenen tyd, en zyn nog niet eens droef daerom.
Meester. Wel Lyne k’ haud’ dat ook, ’t zyn seker ander quaelen;
Dog ’k wete goeden raed om die te achterhaelen,
Laet ons hier onder ons oprechten eenen dis,
(335) Waer op wy brengen doen al wat ten besten is
In kelder oft schapray , wy sullen ons geneiren,
[p. 12]
En al wat is in huys te saemen op gaen smeiren.
Al te-saem. Wy stemmen alles toe het gene gy ons melt.
Moerken. Kom hier myn Belleken sa hier een Tafel stelt,
(340) En brengt nog bovendien een kléed om die te decken.
Geraert. ô Bloed hoe sullen wy van’t beste bier gaen lecken.
Belleken brengt de Tafel.
Moerken. Sa gaet het huys nu rond en siet’er over-al
Wat’er ten besten is, het geen ons dienen sal
Voor onse maeltyd hier.
                                Belleken. Hier toe ben ik bereyd.
Paschier. (345) Wel Meester Henderick néemt uw commodityd.
Iappen. Terwyl sy eten haelt sal ik eens bier gaen tappen.
Geraert. Maer tapt van ’t paters vat, dat is van ’t oudste Jappen.
Belleken. Hier is het hespen-been met ’t stuck gesprongen vleesch.
Paschier. Ha Belleken myn lief ’t is effen mynen heesch.
Armel. (350) Wel par ma foy hier sal een glaesje bier op smaeken.
Iappen met een pulle bier, Sa lustig vrinden leckt, kont gy die note kraeken?
Sy heeft een goet cornel... dat elk syn selven dient.
Geraert. Sa Jappen set u by, gy zyt ons besten vrindt.
Moerken. ’t Gesprongen vleesch is goet, en d’hesp’ heeft ook goe schyn.
Armelyne. (355) Ik vrees dat sy niet sal genoeg gesoden zyn:
Want dit is een gebrek byna van alle boeren.
Iappen. Dat s’ is gelyk sy wilt ik sal-se binnen voeren.
Meester Ma foy sy is niet quaed... ’t is u gesontheyd Lyn.
Armelyne. (360) Myn Heer ik vraeg excuys’, het sal de uwe zyn.
Geraert. Ik soud’ daer op ook wel een glaesjen binnen lappen,
Het valt verdromelt wel.
                                Paschier. A sa à vous dan Iappen.
Iappen. Proficiat gebuer.
                                Armelyne. Wel smaekt het u Paschier?
Paschier. Myn leven dagen noyt en dronk ik beter bier.
Moerken Sa vrinden smeirt maer toe, ’t is bier soo goet als wyn.
[p. 13]
(365) En ’t valt op goeden dam, sa drinkt dan Armelyn.
Armelyne. Morbleu ik worde moed’ van eten en van drinken,
Wy moeten dese spys wat nederwaerts doen sinken.
Belleken. Ik wete goeden raed, laet ons een dansken gaen
Meester. Ja doet gy-lieden dat, ik sal de maete slaen.
Moerken. (370) A sa wy zyn te vrêen, sa speelman roert uw snaeren,
Sy springen al op.
Wy maeken onsen pas al of wy Eelmans waeren.
Sy dansen.
Iaque en Griet liggen op een leere gebonden
aen elke zyde van den Theater en de
Dansers passerende voor hun geven jder
eenen leck met hunne vingers, naer den
dans die sy moeten swart maeken.
Geraert. Sa laet ons wederom nu vallen aen de kan.
Meester. ’t Is wéert als dat gy leeft, gy hebt’er eere van.
Moerken. Sa Belleken past op wilt elk syn glas vol schinken
(375) Wy moeten al te saem nog eens in’t ronde drinken.
Iappen. ’t Is seker dat een teug hier op verdindig smaekt.
Paschier. Het is tot nog toe wel, maer wat nu voorts gemaekt,
Met onsen Iaeq en Griet?
                                Moerken. ’k Sal naer de Weth doen loopen.
En bidden, dat sy hier de meubels al verkoopen,
(380) En seggen, sy zyn dul oft missen hun verstant;
En daerom liggen sy nu beyde op den band.
’k Sal hooren wat de Weth hier op aen my sal seggen,
Wy sullen ’t geen sy wilt nu in het werk gaen leggen.
Meester. ’t Is goet, wy blyven hier, maer maekt daer geen vermaen
(385) Van ’t gene onder ons hier heden is gedaen.
Al binnen.


[p. 14]

DERDE DEEL.

De Weth voor de tweede gordyne, die toe is.
Bailliu.

UYt den naem van den Heer ban ik de vierschaer hier;
Sa neemt de ferie, en leest de rol Greffier.
Greffier. Ma foy ’t is slechten tyd, daer zyn seer weynig saeken.
Hy leest.
    Den derden deser heeft Baes Knol bekent te staeken de klacht uyt syn versoek gedaen, geleyt op een quade broek, gelegen zuyd den rock, en oost den vuylen hoek. Den Officier verklaert, als dat hy Pier Plat met zyn Consorten al eerstmael gedagvaert hadde, en dit uyt het versoek van Ian Lap-uyt, over een swaer gelag in vlaemschen brandewyn.
Dog Pier die blyft in faut van hier te compareren,
(390) Wat is’t dat d’Heeren nu hier in gaen resolveren?
Burghm. Het Hof dat comandeert hem andermael te dagen.
Ey Officier komt hier, en gaet eens binnen vragen
Of jmand heden heeft jet te expediëren,
En soo daer jmand is, segt dat sy compareren?
Officier. (395) Myn Heeren daer is hier van binnen eene vrauw
Die geiren aen de Weth jet rapporteren sauw.
Bailliu. Segt dat sy binnen komt... wel wat wilt gy verklaeren?
Moerken. Myn Heer hoe ons gebuert’ op gister is gevaeren,
Die komende in ’t huys van Jaeq met syne Griet,
(400) Gebeurder eene saek die nimmer is geschiet:
=== Want wy hebben se beyd’ sot, stom, en dul gevonden,
En hebben hun hierom op eene leer’ gebonden;
Daer woont een Petien med’, den Vader van Magriet,
Dat is misschien versmoort, want wy en vinden ’t niet?
De meubels van het huys die worden al gestolen,
Vermits de sorg daer van aen niemand is bevolen:
Hierom kom’ ik tot u, Myn Heeren, eens geloopen,
En bidde, dat gy soud’ de reste gaen verkoopen,
[p. 15 (fol. B1r)]
Eer dat ’t al weg geraekt, want elk treckt aen een kant.
1. Schepen. (410) Dit over aerdig cas bot tegen myn verstant,
Wel is’er geen Churgyn om hun te visiteren?
Moerken. Ja, maer hy kan niet sien wat dat’er mag manqueren.
2. Schepen. De meubels evenwel en mogen daer niet blyven.
Burghm. Greffier wilt dan in ’t kort eenen laet-weten schryven.
(415) Waer by dat gy vermelt, dat men de meubels al,
Bevonden in hun huys publyk verkoopen sal.
3. Schepen. Maer is’er volk genoeg om al dit goedt te koopen?
Moerken. Ja sekerlyk Myn Heer, want daer is volk met hoopen.
2. Schepen. Den meestendeel misschien al koopers sonder geldt.
Moerken. (420) Myn Heer ’k en hebbe noyt hun schatten overtelt.
Bailliu. Maer is’er geen gestelt die sorg voor’t goed moet dragen?
Moerken. Geen mensch en is in huys die ’t minste gaed’ sal slagen.
2. Schepen. Sa haest u dan Greffier, is’t soo wy moeten gaen.
Greffier. Wy gaen als ’t u belieft, want dit is hier gedaen.
1. Schepen. (425) Wel hebt gy dan gedaen, sa fiat publicate.
Greffier staet op en leest
ยงMen laet een jegelyk weten van wegen Bailliu, Burghmeester, en Schepenen der Smalle Weth van de Parochie en Vryhede van Noytgeweest, dat sy op staende voet gaen verkoopen publykelyk met den stocke à la hauche meestbiedende de naeste, alle de schoone Huys-catheylen en Meubelen, die staen bevonden te worden ten huyse van de apparente Sot en dul geworden persoonen Iaque de Goede en Magriete de Quade syn Huysvrauwe, als te weten: twee schoone Spant-riemen met vyf leesten, en een brocke peck, met nog een gemaekten peck draet, mitsgaders eenen goeden ende quaden elsen, met andere toebehoorten, noodig tot het exerceren van de konste van schoenlappen: jtem een schoon nieuw Spinne wiel met de andere instrumenten ende gereetschap, noodig tot het exerceren van de selve konste, [p. 16] als ook eenige verslete kleederen, en andere curieuse prondelingen, zynde alles in goeden staet en wel geconditionéert. Imand daer toe gadinge hebbende, mogen hun addresseren ter plaetse op stonden aen, als boven. Elk segg’het den andere voorts.
Al binnen.
De middelste gordyne open daer de gebueren zyn met Iaque en Griet die gebonden liggen.
Iappen. Gebueren ’k heb verstaen dat d’Heeren vande Weth
Alop de baene zyn, en hebben vast geset
De Meubels die hier zyn à l’hauche te verkoopen,
Sa helpt de prondeling al wat te saemen hoopen.
Armelyne. (430) Wy hebben al begost, ik heb het vodde-kraem
Daer al geréet gestelt, doet ’t halam ook te saem.
Geraert. Hier zyn de oude schoen, daer is’er een heel mande.
Paschier. Hier staen de oude kleers in een versleten stande.
Iappen. Den Lollepot met ’t wiel en spinrok gaen te gaer.
Belleken. (435) Het wafel-yser ook met lamp en Kandelaer.
Paschier. A sa het spel gaet aen de Heeren zyn gekomen.
Bailliu. Myn vrinden weest gegroet, hoe gaet het met die stomme?
Geraert. ’t Is altyd nog gelyk, ten ergt nog betert niet.
Besonderlyk met Iaeq; maer zyne Vrauw Magriet
(440) Die worstelt nog al meer, sy soude haere banden,
Dat sy daer raekte aen, verscheuren met haer tanden.
Burghm. Wel laet hun dan alsoo gebonden nog wat staen.
Tot allerstond dat hier den koop dag is gedaen.
Officier. Sa mannen komt maer by, wie stelt in d’eerste koop?
Iappen. (445) Elf groot.
                        Officier. Elf groote, wie bied meer?
                                                                Geraert. Twaelf groote.
Officier. Twaelf groot’ is te goed’ koop, sa lustig biedt, twaelf groote,
Twaelf groote, twaelf groote, is’t niemand niet meer weert?
Greffier. Op wie verblyft dit daer?
                                        Officier. Op Geraert Kortesteert.
[p. 17]
Sa wie wild ’t spinne-wiel met rook en lolle-pot?
Paschier. (450) Vyf blanken stel ik ’t in.
                                            2. Schepen. Dien keirel is niet sot.
Officier. Vyf blanken, niemant meer, vyf blanken, niemant niet?
3. Schepen. Den lolle-pot alleen heeft meer gekost aen Griet.
1. Schepen. Sa vrinden past nu op wat fraeys komt uyt den hoek.
Officier. Sa wie dien schoonen rok met dees curieuse broek?
Armelyne. (455) Vyf groote zyn sy weert.
                                                    Officier. Vyf groote, t’is voor niet.
Vyf groote, niemant hier meer als vyf groote biedt,
Hoor’ ik daer niemant niet?
                                        Armelyne. De broek is voor myn man.
En ik dien braven rok nog selve dragen kan.
Burgem. tegen den Greffier. Dien koop is voor vyf groot op Armelyn gebleven.
Bailliu. (460) Wat foufen zyn dit al, wilt eens wat beter geven.
Geraert. Siet daer Myn Heer Bailliu daer komt wat beters aen,
’k Heb hier een kofferken, dog ’t kan niet open gaen.
Bailliu. Waer hebt gy ’t kofferken genomen oft gevonden.
Geraert. Onder Magrietjes bedd’.
                                        Bailliu. t’ Waer jammer waer’t geschonden.
(465) Verkoopt het soo het is, gelyk de heele rest.
Jappen. Ik weet dat kofferken is sekerlyk het best
Van al dat word verkocht.
Griet springt op, en breckt de banden
daer zy mede gebonden is.
                                        Griet. ô! Schelm, ô! gy dieven!
Soud’ gy, gy hoolekaert, my van myn gelt ontrieven?
Sa geeft myn kofferken, oft ’k slaen u stokke doodt,
(470) Ik sal u pletteren al waerd gy nog soo groot,
g’Hebt nu genoeg gedaen om my en Iaeq te plagen.
Iaque. Magrietjen gy moet nu den water-pot uyt-dragen,
Bailliu. Is dit uw stommigheyt, zyn dese uw gebreken?
Griet. Als ik niet spreken wil, wie sal my dan doen spreken?
[p. 18]
Bailliu. (475) Het is een dulligheyt sig stom en dul gebaeren.
Griet. Wel dat en raekt u niet, nocht’ geen van die’er waeren,
Als ik ben in myn huys ik doen daer wat ik wil.
En zyt nog eens Bailliu, ik segge houd u stil,
Oft ’k weet wat dat ik doen, ’k sal u al anders plagen.
Iaque. (480) Magrietjen gy moet nu den water pot uyt-dragen.
Bailliu. Segt gy my eens bon Iaeq wat dat’er heeft geschort,*
Want quade Griet uw wyf gaet ab absurdis voort.
Griet. Wat dat’er heeft geschort oft wat’er is geschiet
En gaet u geensins aen, nogte en raekt u niet;
(485) En daerom wild voortaen naer u affairens vraegen.
Iaque. Magrietjen gy moet nu den water-pot uytdragen.
Bailliu Laet haer maer klappen Iaeq, en segt gy my in ’t kort
Wat dat’er tusschen u en Grietjen heeft geschort.
Griet. Dat hy het hert maer heeft van dit aen u te seggen,
(490) ’k Sal ’t hartste van myn hand eens op zyn bakhuys leggen,
En soo gy voorder vraegt ik sweirt gy sult ’t beklagen.
Iaque. Magrietjen gy moet nu den water-pot uytdragen.
Bailliu. Komt Heeren laet ons gaen, ik sal haer nog wel trecken.
Griet. Uw dreygementen al kom ik maer uyt te gecken,
(495) Wel meynt gy dat ik noyt en heb Baillius gesien,
’k Sal maeken dat u sal nog een affront geschien,
Al soud’ ik tegen u myn leven moeten wagen.
Iaque. Magrietjen gy moet nu den water-pot uytdragen.
Griet. En gy versteenden kop waerom kost gy niet spreken.
Iaque. (500) Magrietjen ’k hebt gedaen om uwen kop te breken.
Griet. Gy hebt het maer gedaen alleen tot mynder spyt,
En daer-en-tusschen zyn wy al het onse quyt:
Als gy niet meer en hebt van wie sult gy wat vragen.
Iaque. Gy moet nu evenwel den water-pot uytdragen.
Petien komt al voren uyt.
Petien. (505) Wel wat is hier gebeurt, dat ’t al verworpen is.
Griet. Gaet riekt het gy sa sa.
                                    Petien. Och ’k kryg de koude pis
Van vreese en van angst, och wat ik hier aenschouwen!
[p. 19]
Griet. Siet gy hoe d’hoolekaers hier hebben huys gehauwen,
Waer loopt gy dagen lang gy ouden grysen knol;
(510) Waer hebt gy weer geweest, sa segt my in wiens hol
Dat gy gesteken hebt.
                      Petien. Ik hebbe Dogter Griet
Tot onsen Theuns geweest, die my niet gaen en liet.
Griet. Dat gy bleeft in uw kot dit quaed waer niet geschiet.
Iaque. Magriet moet gy uw Vaêr sulk stuere wôorden geven.
Griet. (515) Wat soude ik geven, ik en hebbe anders niet.
Iaque. En maekt geene droefheyd, ’t sal nog wel gaen Magriet,
Soo gy u voegen wilt wy hebben goede dagen
Griet. Wat soud’ ik moeten doen.
                                        Iaque. Den water-pot uytdragen.
En nu in peys en vred’ gaen leven met uw Man:
(520) Ik sal van mynen kant ook doen al wat ik kan.
Griet. Ik waere wel kontent wist ik waer med’ te leven;
Maer ’t is nu alles op.
                          Iaque. Daerom moet gy niet geven.
Daer is nog overschot, komt laet ons met de rest
Nu maeken goede çier.
                          Griet. Ba ja, ’t is nog het best,
(525) Want wie souden wy meer als wel ons selven quellen....
Sa Petien wilt dit al wat op syn plaetse stellen,
Setten hun aen Tafel, en Petien draegt alles binnen.
En set u dan by ons... hier is het Hespen-been,
Voor dit al op en is wilt ik daer van niet scheen.
Iaque. Sa slabermenten Griet nu zyt gy eene Vrauw,
(530) Ik sweir dat ik voor u myn bloed verstorten sauw
Wanneer gy soo agiert.
                          Griet. Ik ook, à vous bon Iaeq.
Iaque. Godzegent Grietjen lief, morbleu is’t niet vermaek
Te hebben soo een Vrauw.
                                Griet. Ia, Iaque gy moet smeiren,
Wanneer het gaet alsoo ik soud’ myn rok verteiren.
Iaque. (535) En ik myn broek Magriet.
                                                    Griet. Hier op nog eens gedronken.
[p. 20]
Iaque. Sa ’t gaet op ’t goed succes, dat gy niet meer sult pronken.
Griet. Komt Petien set u by en valt’er gy nu aen,
’k Sal daer-en-tusschen met bon Jaeq eens dansen gaen.
Sy dansen beyde.
Iaque. Wat dunkt u van myn Griet, ma foy sy maekt den pas
(540) Al of’t een Meysken maer van dry-mael seven was.
Griet. De passen in den dans die mynen Iaeq kan maeken,
Deden hem dat ik stierf nog aen een ander raeken.
Petien. Ik swemme tot den hals in het Contentement,
Om dat ’t krakeel en twist met vrindschap is geënt.

EYNDE.

Vidi A.V.V.A.B.L.C.

[Fleuron]
[p. 21 en 22: blanco]
Continue

Tekstkritiek:

vs. 481 geschort er staat: ge- geschort