Johan Beets: Dichtkonst. Amsterdam, 1668.
Uitgegeven door drs. G.C. van Uitert.
Red. dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Ceneton008190-008220 — Facsimile bij Ursicula — BooksGoogle
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk.


p. I Voorwerk, p. 1 Melissa, p. 51 Daphne eerste deel, p. 107 Daphne tweede deel, p. 165 Daphne derde deel, p. 219 Mengelrijmen, p. 279 Liedtboeck, p. 298 Brieven
Continue
[p. I: Gegraveerde titel]

M.r. // IOHAN // BEETS // Poezy.

[p. II: blanco]


[p. III]

Mr. JOHAN BEETS

DICHTKONST

Van verscheide stoffen:

WAAR ACHTER

BYGEVOEGHDE BRIEVEN

VAN

R. HOGERBEETS,

EN ANDREN,

Rakende den Auteur en vrunden, zijn
toegepast.

[Vignet: fleuron]

Tot HOORN,
––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
By Hendrick Iansz. Marius, Boeck-verkooper op de Nieuwe-
straet, 1668.


[p. IV: blanco]
[p. V: Wapen]


[p. VI]

DES WAPENS ROEM.

    HY die het Duytsche volk in rijcken en in steeden
    Beheerscht met Oppermaght, en hooghste landtvooghdy;
    Dees Hertoghs stam en naam hy niet laet ondertreden:
    Maar toondt dat sijn begin uyt Hollandts-graafschap zy;
(5) En Koninglijcken huys’, ja hoe sijn Keysers handt,
Dit nu op nieuws herstelt, en recht d’onrechte rechten
Aan dese Phoenixspruyt; uyt d’asch bynaa verbrandt,
En ’t recht ontrechte recht naa ’t rechte recht doet echten.
    Dus stelt hy schrap ter schoor den Leeuw met griffoens veeren
    (10) Op ’t drayen van dit schildt, waar dats’ sigh heenen wendt,
    Te letten, en verhoên dat het niemandt komdt deeren;
    Of anders is ’t gesin des Adelaars geschendt;
Daarom sy die getrouw den Adelaar beminnen
Doen bystandt, dat dit schildt voor meenigh hondert jaars
(15) Mach blijven in sijn standt, en dat die ’t al kan winnen
Dit wacker schildt bewaardt door kracht des Adelaars.
    O! Keyserrijck vervuldt met Echte Deught en Zeden,
    Ick bidde dat uw’ hulp en zegenrijck bestuur,
    Dees Faam en Naam gehaalt door groote dapperheden
    (20) Beschermt, en d’ Adelaar bestut sijn Avontuur.
Doch sonder pronck en pomp, maar pronck van Schuttery,
En door Lysandri of Pausanjae Oorloghs daden,
Omkletst door d’ysre vuyst van trots Soldatery;
Dit hoop ick sal sijn plicht, en plicht zijn van sijn raden.
    (25) Dan sal den Oorlooghs-god bewaart zijn van het hollen,
    Dan sal de krijghs-banier toe-doen de standaart bloot,
    Dan sal geen Moordt-geschrey afmaeyen d’oeghst van bollen;
    Maar Mars als suygeling sal leggen in den schoot.
MAXIMA VIRTUS HUMILITAS.
TH.    ST.


[p. VII]

PERILLUSTRI. AC. GENEROSO.

DOMINO.

MICHAËLI. LUDOVICO.

VAN. BERGEN.

DOMINO. VANDER. GRYP.

FEUDORUM. IN. DITIONE.

BREDERODEANA. ET. MONASTERIENSI.

HOLLANDIAE. OCCIDENTALIS.

PRAEFECTO &c. &c.



[p. VIII]

DEDICATIO.

POëticen, divinam Scientiam (uti praeclarè dixit quòndam Graecos inter Philosophos sapientissimus Democrates, Ὁ κόσμος σκηνὴ, ὁ Βίος πάροδος) si quis hâc tempestate laudandam susciperet, Clarissime Dn. de Bergen Dn. vander Gryp, nemo ut ego quidem arbitror, superforanei laboris dicam ipsi impingere, nec in eum congruere, ac competere jure merito posset dicere id, quod olim Antalcides Spartanus Sophistae cuidam, Herculis Encomium recitaturo objecisse dicitur, Quis verô illum vituperavit? Tantùm enim abest, ut eam plurimi mortalium, ex eorum etiam numero, qui Sapientiae non jàm Candidati, sed verò sapientes audire volunt, legitimo pretio ac merito aestiment, ut potiùs in eam omne genus infandorum convitiorum, improbarúmve criminationum, contumelioso prorsùs conatu, sine modo mensuráque effundere nihil quicquam erubescant. Atque licèt sagax aliquis, nec obesae naris homo facilè olfacere possit, undè, & quo ex fonte quasi maledicta haec scaturiant, nimirùm, quod quam praestantissimam facultatem in aliis, ceù singulare ingenii decus & ornamentum vident nitére ac elucescere, eâ ipsâ se carère, nec ad eam vel improbo labore pervenire posse, non sine interiore animi dolore ac vulnere fateri coguntur; tamen si rem propiùs pensiculaverimus, duo praecipuè ficulnea & obtusa tela ex inscitiae, & invidiae pharetrâ depromere solent, quibus nobilissimam artem prosternere, & de gradu dignitatis dejicere connituntur. Primò enim blaterant, & Carmen hoc, quod eis intercaláre est, semper in ore habent, studium hoc nihil ad farinam conferre, non esse, ut barbarum eorum verbum est, de pane lucrando; ideóque parùm utiliter in tàm sterili campo sementem ingenii, atque industriae exercéri. Deindè obganniunt, non secùs ac Ulyssis socios perniciosâ loti dulcedine ità inescatos, ut patriae desiderium penitùs exuerint, ad eandem faciem eos, qui Poëticas fores pulsáre instituunt, his nugarum illecebris itâ deliniri, hâc desidiosae voluptatis oblectatione ità capi ac labefactári, ut artes alias atque disciplinas omnes contemnant, & fastidiant, utque ad res gerendas prorsus reddantur inepti ac inutiles: idcircò Musarum illi alumni abjectissimè habentur ab iis etiam, qui ad servitutem à naturâ facti, liberis tamen ingeniis nescio quo Fatorum ludibrio imperant; quáque non pauci inveniuntur, qui seriò statuunt, Poëtam & Stultum esse terminos convertibiles; imò quemlibet, si modo generosi vini Rhenani unam atque alteram mensuram ebibat, esse Poëtam. Primùm ergò quod concernit, inficias equidem non iverim, alia esse artium genera, quae stupidum & imperitum vulgus hoc tempore admiratur, & studio indefesso prosequitur, quod in illis non tàm cognitionis dignitatem, quàm usum rerum quotidianarum, nec tàm scientiae nobilitatem, quàm artis necessitatem, nec tàm decoris atque honestatis, quàm opum & divitiarum adjumenta multa posita esse perspiciat: semper tamen in eâ fui sententiâ, & sic animum induxi meum, eos, qui solo commodo, solâ privatâ utilitate, & τοῖς ἀλφιτοις, quae vox Strepsiadae rustici est in nubibus Aristophanis, studia sua metiuntur, mentem quodammodo infodere intestinis, similesque esse Asello pisci, quem solum animantium cor habére in ventre scripsit Aristoteles, & ex eo Cl: Alexandrinus lib. 2. Paedagog. Praetereà fatemur omninò, nec scientiam, nec eruditionem ad foenum quicquam conferre, quo boves, aut ad carduum, quo asini pascuntur. Ut mirum nobis non accidat, si tales non in scientiâ ac ratione fructum vitae, sed in cibo finem ejus pariter & fructum ponant. Quod ne belluae profiteantur, nihil praeter linguam obstat: Et tamen tanta fuit veterum simplicitas, ut Tit. Livius, bovem locutum esse, inter prodigia non semèl posuerit, cum non rarò similes hoc tempore loquantur. Nulla certè res tantoperè honestissima literarum studia hactenùs afflixit, quàm barbara illa, & tot modis homine indigna opinio, quae animos multorum tanquàm pestilens & contagiosum aliquod sydus afflavit, dùm quò quidque in literis aut ad rem faciendam majus momentum habet, aut ambitione servire potest, eò id eximiùm putatur magis, & faciliùs cultorem sui atque admiratorem invenit. Hinc veluti, agmine facto maximam adolescen- [p. IX] tum partem videas cruda, acerba, & immatura studia in forum, veluti ad impudentiae ludum, in umbonem, sicut ignorantiae asylum propellere, & neglectis fundamentis (ad vulpeculas enim Scholasticas ea pertinere dicunt) tecta turresque moliri. Hi videlicet sunt illi, qui liberales & ingenuas disciplinas, quas ità quandoque transiliêre, sicuti felis prunas, aut veluti mus properáre solet ad antrum, superioribus, ut vocant, facultatibus, quae solae hominum vitae prodesse à vulgo falsò creduntur, omninò nihil, aut non nisi ad ornatum quendam supervacaneum servire asserunt, ad artis robur, nervúmque nihil afferre commodi, quemadmodùm olim Aristonchius dicebat, satis esse novisse Penelopen, quamvis Polydorae & Melanthus, pedissequarum nomina quis nesciret, nec earum familiaritate uteretur. Ex cujus commatis hominibus, qui in acquirendis titulis felicitatem collocant maximam, qui dummodò Doctores sint, docti esse magnoperè non laborant, qui literas faciunt instrumentum vel divitiarum vel honorum, qui denique juxta Nazianzenum, guttam malunt fortunae, quàm cadum sapientiae, qui fructus, quanta utilitas in Ecclesias, in Respublica redundet, locuples testimonium perhibet, quotidiana rerum experientia. Sed nec in altero, quod oggerunt, deficere aliquem potest, quod commodè ipsis reponi, quódque fastum eorum ac typhum in ruborem redigere possit, ac ordinem. Dùm enim Poëtices cultores alumnósve ab omni reliquâ doctrinâ, & sapientiae studio excludunt, & extorres faciunt, injuriam principio faciunt naturae summam, quasi ea tàm illiberaliter cum humanis ingeniis transegerit, decideritve, ut homo quispiam industriùs ac diligens non ampliùs, quàm artem unicam mente ac scientiâ complecti queat, ac comprehendere. Deindè studiorum censuram sibi vindicant, arrogántve, quorum nullam habuére unquàm cognitionem. Enim verò, quemadmodùm an duo fratres facietenus sibi invicem similes sint, non poterit judicâre is, qui alterutrum tantum, vel neutrum eorum vidit: sic qui de praestantiâ suae alteriusque eruditionis arbitrâri vult, utriúsque capacem eum esse oportet. Extra igitur territorium, & supra jurisdictionem suam jus dicunt, qui sententiam ferre audent, in eos, quorum generosam indolem, ac naturae praestantiam ne per somnium quidem imaginâri queunt. Aetatem equidem conterere ἀκανθολογίαις & acumen irritum exercere iis argutiis, iis spinosis, & perplexis captiunculis, quas nôsse tantidem interest, quanti pluresne supernè quàm infernè dentes Evandri mater habuerit, non amant Poëtae; & odêre pejus angue ἀεροβατοῦντας illos subtilium potiùs, ac futilium quàm utilium consectatores, qui non secùs ac sciuri in rotâ circa immobilem axem girandâ occupatissimi, movent quidem plurimùm, at nihil promovent. Nec Porrò veritati litant, aut rem confectam habent, cùm ajunt amaeniorum alumnos disciplinarum administrandis publicis muneribus parum idoneos esse, ideóque aditum ad honores & dignitates iis intercludi debêre: Nam, qui obsecro sunt illi, qui cum omnia rudia, inculta, asperáque essent, cum nondùm maenia, non urbes, non domus, nondùm tuguria ulla starent, nec leges, nec mores, jus aut fas ullum inter homines floreret, primi dispersos homines congregârunt, atque ex agresti ac ferinâ ad mitiorem, & cultiorem vitam traduxêre? Certè non alij, quàm Poëtae fuerunt, quos proptereà Plato Deorum filios & sapientiae patres ac duces vocat. Illi enim soli urbes condebant, respublicas constituebant, leges proponebant, proemiis justos afficiebant, & ut verba in compendium conferam, aurea secula instituebant. Nec est, quod haec veluti desita, obsoleta & antiqua aliquis dicat fuêre enim semper, & nunc ubivis sunt gentium quàm plurimi, qui cum in republicâ summis honoribus floreant, non aliud quàm liberale hoc exercitationis genus usurpant, quoties ocio insiticio diem diffindere atque mentem fessam gravioribus studiis recreâre ac reficere jucundissimâ hâc consuetudine dulcique commercio Musarum animum inducunt. Nec studium hoc, in quod summa animi contentione tot summa capita, tot Caesares, tot Reges, tot Principes incubuêre, indole tua felicissima indignum, & tanto fastigio, in quod te Sors nascendi collocavit, inferius ducis. Quae actiones omnes amabili vinculo inter sese faederatae, & alia quamplurima, quorum hîc mentionem facere supersedeo, blandâ vi me impulêre, ut, quamvis optimarum literarum in me fiduciam tantam non esse sciam, ut aut mihi in illis aliquam laudem, aut summam gratiam, favorémque vindicâre possim, ausus tamen fuerim, haec Soceri mei [p. X] Poemata, rem forsitan non adeò magni pretij, clarissimo nomini Tuo praescribere, & Te in frontispicio hujus libelli, veluti Numen aliquod tutelâre, visendum proponere. Cùm enim Te humanitatis ipsius, & gratiarum velut digitis ità formatum & excultum sciam, verendum mihi magnoperè non videtur, ne rejicias eum, quem si nulla pars eruditionis, saltem virtutum Tuarum cultus & admiratio commendat.
    Verùm ne longiùs abeam, neque in alienis conquirendis, multus sim, Clariss. Dn. van der Gryp; tibi non inconsuetum esse ex ore quorundam literatorum aliquid novi ad aures vestras pervenire scio, atque res gestas gerendásque attentè meditâri: idcircò arbitror me non parvam à Te initurum gratiam, Dominationi vestrae haec Poemata dedicâre; si fortasse in umbrâ consiturae Grypestein sensus ac notiones vestras blandâ contemplatione nutrire ac fovere queant. Accipe igitur illis tuis propitiis oculis, & accipe manu tuâ facili illâ & clemente hoc Soceri mei munusculum adhucdùm vix abortum, quod supplex humili mente tibi, sub cujus clypeo liberam paratámque acquirere posset viam, offero

vester Cliens

FRANCISCUS HADRIANIDES PIËNS.

        Ex Musoeolo nostro ad sinum maris
        australis amplissimum & urbem Hor-
        nam, inter Frisiam & Hollandiam
        in Batavis: ipsis Calend. Septemb.
        M D C LXVIII.


[p. XI]

Op de Dichtkonst van wijlen den

E. HEER

Mr. JOHAN BEETS,

in zijn leven


Ordinaris Advokaat van ’t Ed: Mog: Collegie ter Admiraliteit van
West-Frieslandt en het Noorder-quartier &c.    na desselfs
overlijden in ’t licht gegeven door zijn E: Behoude Soon

De Heer FRANCOIS PIËNS,

Der Medicijnen Doctor tot Hoorn.

KLINK-DICHT.

                        Pascitur in vivis Livor; post fata quiescit:
                            Tunc suus ex merito quemque tuetur honos.
    HEt Loevesteinse Lot, welk BEETS vijf Jaar-getij’en,
        Als Neef en Metgezel van Hoogerbeets, besloot,
        Nu afgezondert door een martelende dood’,
    Kon dan geen verdren dagh of middagh lof benij’en

    (5) Aan die volgeestigh’ en deurkneede Poezijen
        Van Frieslands voorspraak, BEETS. Ten proef van welke, groot
        En min-vol, Arts PIëNS zijn duitse nazaat nood’,
    Wiens hersten, BEETS gelijk, om Phoebus Lauren strijen.

        Wijkt dan ghy Dichters voor een Dichter als Heer BEETS,
        (10) Die zich in ’t midden van veel voorspoedts, en veel leets,
    Aan Themis en Apol ten offer had gegeven.

        En schoon zijn lievend’ brein door eed’le Dichtkonst leeft,
        Zoo danktmen doch PIëNS, die ons daar deel aan geeft,
    En doet, spijt Lot en dood, zijn Naam na ’t Leven leven.

 Meditando.

JOHAN BLASIUS, Advt.


[p. XII]

STRENA.

Amico & Cognato Dno. Joanni Beetsio.

CLaviger auspiciis aperit melioribus annum:
    Quae tibi tam laeto tempore dona feram?
Terra negat flores, & Croesi divitis aurum,
    Quae dea supremo nupta sororque deo est.
(5) Munificus tamen esse velim; dant carmina vires.
    Carmine me ditem Calliopaea facit.
En tibi jam faciles optant fausta omnia Musae,
    Et tibi cum Musis praeses Apollo favet.
Nec tu sperne omen, nam praevidet omnia Phoebus:
    (10) Et nutu janum dirigit ille suo.
Dirigit & janum, reliquosque ex ordine menses,
    Mavorti leges ponit & ille suas.
Arbitrioque dei decurrunt saecula cuncta;
    Hoc sine nox nulla est, hoc sine nulla dies.
(15) Cum cupit Aeoliis fratres educit ab antris,
    Cum cupit aequatum stat sine bile mare,
Ille nives, pluviasque creat, ventosque sonantes
    Quando cupit, purus fulget in orbe dies.
Foecundumque solumfacit, & sterilescere terras;
    (20) Et brumae, & messis dat deus ille vices.
Cum cupit ille, suo protrudit ab orbe cometas,
    Cunctaque jam terrae regna timere facit.
Quae patietur adhuc, & quae Germania passa est,
    Et cum Germanis Belgica nostra suis;
(25) Caudam stella trahens multis praedixit ab annis.
    Hei mihi quod nondum desinat ille furor!
Desinet ille furor placato numine Phaebi,
    Nec mala plus coelum sydera parturiet.
Non mihi Saturnus deus est, non Juppiter ipse,
    (30) Juppiter à Phoebo lumina vimque capit.
Solus Apollo tonat, jaculatur fulmina solus:
[p. XIII]
    Ille Helenes virus Castoris ille pater.
Si Ledam decepit olor, decepit Apollo:
    De jove plumato fabula falsa fuit.
(35) Ille suis pingit radiis viridantibus arcum,
    Ille suum lunae datque adimitque decus.
Alma Venus nullos perducere posset amantes,
    Cumque face adstaret, sed sine luce puer.
Queis sero tam clara micat dat Cynthius ignes,
    (40) Mutuat & flammas inde Cupido suas.
A se solus habet solo sua lumina Phoebus,*
    Atque illis reliquos instruit ipse deos.
In medio positus totum collustrat Olympum.
    Hoc sine cuncta deo sydera coeca forent.
(45) Mercurius coecus, Saturnus Juppiter & Mars,
    Caeca Venus, coecum Cynthia lumen habens.
Exit in immensum vasti mens totius orbis,
    Cuncta creanda creat, cuncta creata regit.
Nil Bacchus, nil Flora foret, Pomona, Ceresque,
    (50) Et nullas Pluto conderet ater opes.
Omnia debentur Phoebo, debemur & ipsi,
    Debentur vati carmina nostra deo.
Unde tamen furor iste? novas jam sentio vires,
    Nescio quis me jam spiritus intus agat.
(55) Tota domus concussa tremit, stant undique flammae.
    Fulgura num caelum continuata jacit,
Quis nitor hic? Deus ecce Deus, procul este prophani;
    Agnovi gressus, sic mihi saepe venit.
Phoebus adest, nec solus adest, comitantur euntem.
    (60) Numina Castolijs quae veneramur aquis.
Nil timeo, quid enim timeat cui ridet Apollo?
    Compositoque iterum pectore cuncta noto.
Plectrum dextra tenet, plectrum Peneïa circum
    Undique laurus obit, coesariemque Dei.
(65) Fatidicoque levi compressis murmure labris,
    Nescio quod fausti, praecinit ore mihi.
[p. XIV]
Barbitus & tremulae concordat consona linguae,
    Et mihi jam pronum numen habere scio.
Respicio Musas, Musas cognosco faventes,
    (70) Et simul esse jubent, quod jubet ille ratum.
Tu quid habere velis, tacita jam mente require:
    Quodque voles, Phoebo non renuente feres.

J. BUIK.


Poëtae elegantissimo

JOANNI BEETSIO.

AMphion sat en songh en speelden op zijn snaren,
En ziet de stenen quamen van zich zelfs vergaren,
    En hoopten op malkaer en voeghden zich zoo net,
    Niet anders als of haer een Metslaar had gezet,
(5) En met zijn water-pas en lijn had afgemeten,
En met zijn troffel haer had mooytjes omgesmeten:
    Het goet quam drijven aen (’t was wonder om te zien)
    En tegen haer natuer haer dienst Amphion bien,
En maekten een fatsoen van Huysen en van Kerkken,
(10) Van Poorten, Wallen, Thoorns, en and’re schoone werken;
    En op gelijke voet versamelden het hout,
    En heeft de groote Stadt van Theben zoo gebout,
Amphion door zijn stem en zijn lofwaerde dichten,
Die heeft de groote Stadt van Theben kennen stichten.
    (15) Ghy lacht roemwaerde Beets, droom ik? ghy lacht hoe wel?
    ’T by d’ ouwde wonder was, by u ist kinder spel.
Door zoete rijmery de stenen te verroeren,
[p. XV]
Dat is een klene zaek; maer door de locht te voeren,
    En heffen van de Aerd’ tot boven Son en Maen,
    (20) En in het firmament doen aen de reyen gaen.
En doen ’t geen sterflijk was, dat het zal eeuwigh wezen,
Heb ik van Orpheus noch Amphion noit gelezen,
    Dat is te grooten zaek, een zaek van meerder kracht,
    Daer ik Amphion noch niet mans genoegh toe acht.
(25) Miss’ ik? doet ghy dit niet, zie ik niet onze Hooren,
U Vaderlijke Stadt daer ghy zijt in geboren,
    Wiens lof ghy door u pen hanght aen de vlugge faem,
    En doet de gantsche locht doorbrommen hare naem?
Zie ik niet in het Oost een nieuw gestarnt oprijzen,
(30) En ’t ander goetjen al haer groote eer bewijzen?
    En met een groote vreught en kromme sprongen om,
    Als zijnde zeer verblijdt haer t’ heten wellekom?
Ach Acheloë ach! wilt nu u hooft op beuren
En maeken eens een eyndt van u langhduerigh treuren,
    (35) Zijt eens te deegh verblijdt, wel hoe? of weet ghy niet,
    Wat eer door onze Beets u heden is geschiet!
Ik zie u Hooren staen, ik zie u Hooren schijnen,
En al ’t gestarnt by haar door ’t licht van haer verdwijnen,
    ’t Spijt al die ’t u misgunt, daer staet zy nu ten toon
    (40) Tusschen Orphei Lier en Ariadnes kroon:
Hoe dik zal ’t Hercules dat hy s’ aftrok wel rouwen,
Als hy haer zoo vereert moet zien: dan trouwen,
    Men zeit doe s’ opwaerts vloogh en d’ Hemel quam omtrent,
    Dat hy zijn stuers gezicht van haer heeft afgewent.
(45) Indien ghy hadt vermaek om dat deez zoete dieren
De Nimphjes haer met fruyt zoo fraytjes gingen cieren,
    Verheught u nu te meer al voelt ghy noch de pijn,
    Ey denkt om zulke eer moet wat geleden zijn:
En ghy roemwaerde Beets ghy moet het my vergeven,
(50) Zoo ik dit boek niet kan zijn rechte lof nageven,
    Mijn pen die is te swak, ’t is waer het is te hoogh
    En boven mijne maght, het geen daer ik na poogh.

J. BUIK.


[p. XVI]

Aen den zoet-vloeienden Poëet

JOHAN BEETS.

WEl fortuna, die met rampen
Staegh my hebt aen boord gaem klampen,
    Is te lange lest u haet
    Door mijn lijden eens verzaet?
(5) Is u hand nu moe geworden
Van mijn ziel met pijn t’ omgorden,
    Die schier nimmer was bevrijt,
    Dat ghy dus voldoende zijt?
Of wild’ ghy my hooger heffen,
(10) Om daer na te meer te treffen
    Als ik meenen zoude mijn
    Al met u vereent te zijn?
Ik vertrou niet op u buyen,
Dit wil zeeker wat beduyen
    (15) Dat my van u onverwacht
    Sulk een vriend’ werd’ toegebraght:
Sulk een vriend’, wiens zoete rijmen
Deden zoo mijn hert beswijmen,
    Doe ik die te degen las,
    (20) Dat ik van my zelven was:
Maer zoo haest ik uyt dit droomen
Schoot, en weder was bekoomen,
    Wierd’ van blijdschap zoo mijn hart
    Overrompelt en benart;
(25) Dat ik zeide: kan wel wezen
Mijne ster zoo hoogh gerezen,
    Zou wel zoo een braeve geest
    Mijns gedachtigh zijn geweest?
Immers zie ik voor mijn oogen,
(30) Dat ik niet en ben bedrogen,
    Immers zijn gedicht hier leit
    ’t Welk het my wel duyd’lik zeidt.
Lieve Beets, kon ik met toonen
Van mijn hert u weer beloonen,
    (35) ’k Laet my vastelijk voorstaen,
    Dat ghy wezen zoud’ voldaen,
Doch ik kan niet onder gronden,
Wat ghy hebt in my gevonden,
    ’t Welk slechts ruikt na een Poëet,
    (40) ’k Loof ghy immers beter weet.
Heeft ooit yemand van de negen
My bestort met haere regen?
    Heb ik iewers ook gedroomt
    Onder haer-gewijdt geboomt?
(45) Neen, daer is niet zoo ik meene
Yet wat heylighs my verscheenen,
    En het Paerde-hoefs geslagh
    Nimmer ik mijn leven zagh.
Hier uyt kont ghy wel verzinnen,
(50) Dat ik geene reên kan vinnen
    Waer mee ghy beleggen zoud’
    Dees meer braef dan waere koud
Doch ik heb dien aengenomen,
Als van zoo eens hand gekoomen,
    (55) Die door gonst meent dat hier wis
    Boter tot de boom toe is:
Maer hoe zal ik voor dit jonnen
U weer dankbaer wezen konnen,
    Zijt ghy met mijn ziel te vreên?
    (60) ’k Wil hem graegh aen u besteên;
En my staegh de lukkigst raemen
Van die ooit ter wereld’ quamen,
    Dat de Goon my zoo een vrund
    Hebben onverzienst vergunt:
(65) Om wiens by-zijn te genieten
Zou Orestes wel op-schieten
    Zijn gezel, dies in de dood’
    Voor hem niet te gaen verdroot.
Beets, ik bid, u lacchen staekt,
(70) Het is in der yl gemaekt,
En zoo ’t niet te degen is,
Praet ik zom mijn mond’ eens mis,
Denkt, ’t is metter vlucht gerijmt,
’t Schaet niet dat het zoo wat lijmt,
(75) ’t Is voorzeeker goed, hy wou,
Maer het kost niet uyt de mou.

U D. van Zeevangh.
Continue
[fol. A1r]

Mr. JOHAN BEETS

MELISSA.

Blyeindspel.

Semel insanivimus omnes.

[Vignet: bibliotheek]

Tot HOORN;
––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
By Hendrick Iansz. Marius, Boeck-verkooper op de Nieuwe-
straet, 1668.

[fol. A1v: blanco]


[fol. A2r]

TOE-EIGENINGH

AEN DE

Oordeel-rijke en Konst-minnende

JOFFROU, JOFFROU

ANNA HAZES.

DE zoetigheidt van de Rijmery is zoodanigh, Deuchtrijke Ioffrou ende hertlieve Nichte, dat zy meest aller gemoederen raekt, ende gelijk den Zeil-steen het stael, met een onzienelijke kracht na zich haelt; zoo dat veele (alleen uit lust) haer hier toe begeven, dien het aen verstant ontbreekt; ook wil de Poësy alleen van zulke gehanteert zijn, die de natuur daer toe schijnt geschikt te hebben, ende gelijk het spreukwoort zeidt, dat het ieder niet gebeurt dat hy den Paus spreeke; zoo is het ieder een niet gegeven dat hy een goedt Dichter zy.
    Het laet-dunken is zoo groot by de menschen, dat ieder, die maer een liedeken of knippel-vaersken maekt, zich voor een Poëet uitgeeft, en hem niet en schaemt door den Druk zijn dingen gemeen te maeken; al ist dikwils dat het een, als of het mal was, zinneloos is, ende het ander zoo lam dat het niet een voet verzetten kan, ende altemet een ende het zelvige schepzel met beide deze gebreeken beladen is, en ook veeltijdts zoo uitheems, dat de Moeder zelfs (ik laet vreemde staen) de Tael van haer eigen vrucht en telingh niet verstaet, welke rijmers meesten tijdt de namen ende de zin van de oude Poëtische historien zoo verbasterden, dat die geen, die de historien zoo wel als zijn dagelijx gebedt weet, niet bespeuren kan, zijn mening: gelijk zeeker Ioffroutje, U E. niet onbekent, onlanghs een gedrukt vers uit-lachten, daer Eureupe in stont voor Eurydice, welke Eureupe ter nauwer-noot na langh onderzoeken, door haren Orpheus (zo hy hem noemde) bekent wierd. [Hy pronuncieerde de é in Orpheus lang.] Wanneer ik dit zagh heb ik den trek die de Poësy in my verwekte in ’t werk durven stellen, ende heb onder anderen dit Spel van Melissa gerijmt. Nu trek ik voort mijn onbeschaemde schoenen aen en breng het in ’t licht: my daer in troostende, dat (al hoe-wel ’t gezicht eens oordeel-rijken geests niet [fol. A2v] verdient nochte waerdigh is) het evenwel vermaeken kan en een lachjen veroorzaeken, door dien men alzoo veel om de Koekkoek als om de Nachtegael lacht: en men zal mijn stoutigheit oock te meer in ’t goede nemen, als men op mijn jaren ziet, die noch niet veel zijnde, met geen mannelijk verstant begaeft zijn.
    Als ik meende, dat ik dit volmaekt hadde, zach ik datter noch yets ontbrak, te weten, een schilt onder wiens schaduwe het zoude mogen schuilen, en van alle bitse pijlen en schimpende koegels bevrijt zijn.
    Dies nam ik voor, scherpsinnige Ioffrou en waerde Nichte, dit U E. toe te eigenen, met vertrouwen, dat (indien ’t onder het loof van U E. naem mochte beschaduwet zijn) het onbeschadigt door des neuswijzes pieken en lasteraers degens zal mogen wandelen: door dien U E. deught ende wetenschap zoo groot is, dat de nijders tongen en achterklappers lasteringen van U E. als een bal van een muer en een hamer van een aenbeelt wederom te rug stuiten, van daer die gekomen zijn.
    Ik beken gaern, dat dit mallicheitje, mits zijne slechtheidt, niet waerdigh en is de borstweer van U E. naem te lenen: maer als ik zie op U E. discretie, die niet alleen op de daet merkt, maer ook op de goede wille let, verstoute ik my en koom U E. dit werxken op-dragen, U E. biddende niet zoo zeer op het opgedragene als op het goede hert van den op-drager te willen sien, die sich onontknooplijk aen U E. verbonden houdt, indien U E. dit kleintjen met geen afkeerigh gelaet gelieve te ontfangen; ’t welk op U E. van herten verzoekt

 U E. Dienstw. en verplichte Dienaer en Neef
JAN BEETS.
 In Hoorn desen 16. Decemb.
Anno 1626.


[fol. A3r]

Aen den Zoet-vloeiende Poëet
JAN BEETS J. U. D.
Op zijn Mengel-dichten,
En het spel van MELISSA.

VErscheide gaven heeft langh in verscheiden herten
Der Musen-vooghd gestort, waer meê zy mochten terten,
    Een ieder in het zijn, met recht de best van al
    Die doen, daer voor, en nu betreen des Wereldts bal.
(5) Elk schreef op zijn manier, en elk liet door zijn schrijven
In ons gedachtenis een staele naem na blijven:
    De zoete Flaccus trok hem Krijghs-gebars niet aen,
    Noch weer den teeren Lier de trotze Mantuaen,
De gast van Sulmo, en zijn Maet, de geile jongen,
(10) Die zoo veel heeft tot roem van Cynthia gezongen,
    En laeden op hun noit de zwaer en droeve last
    Van ’t Sophocleesche stof, noch ’t had haer niet gepast.
Annaeus heeft alleen de statige Treur-spelen
Genomen in de handt, en weten te verdeelen:
    (15) Maer als hy zingen zou weêr ’t een of ’t ander lied
    Op’t Goodje van de min, zoo was ’t met alle niet.
Het zoet gerijm heeft die een braven lof gegeven,
Dees om zijn boeken is tot in de lucht verheven;
    Een ander om zijn diep en nau-begrepen dicht
    (20) Van Fama wordt om ’t Hooft een eere-krans gevlicht.
Maer hoe veel grooter naem moet u zijn toe geschreven,
Wien Phoebus heeft alleen het al-te-mael gegeven?
    Indien men wil wat harts, wat sachts, of tusschen beid,
    Ghy zijt in allen t’ huis, en doet terstondt bescheidt.
(25) O licht van ’t Noorder-land! hoe lukkigh zydy Hooren,
Uit wiens geest-rijke schoot is soo een held gebooren,
    Wiens treffelijk verstand ver d ouden overtreft,
    En aen der Musen dis zald hooghst noch zijn verheft!

D. van Zeevangh.


[fol. A3v]

Op het Spel van
MELISSA
Gevonden, verdeelt ende gerijmt
DOOR
J. BEETS.

 HOoren laet u Hooren hooren,
En uit-krijten uwen naem
Al veel luider als de Faem,
Haer Trompet die is verlooren,
(5) d’ Hooren is alleen bequaem;

Laet ’er uwen Beets op speelen,
Uwen Beets, wiens zoet geluit
Zal tot d’ Hemel klinken uit,
En onz’ ooren zachter streelen,
(10) Als haer heesch, en naer getuit.

Nauwliks zoud’ ik willen geven
Fama d’ alderminste boon
Voor uw’ Godtheid en der Goôn,
Soo z’ u eerst niet deden leven,
(15) Die ghy leven doet tot loon.

Soo veel geesten alsser rijzen,
Vol met Goddelijk verstand
In haer kunstigh brein beplant,
En dat metter daet bewijzen
(20) Aen haer haekend Vaderland’;

Zoo veel uwe Vaders bennen,
Een u niet genoegh en heeft,
Die door veele levens leeft:
En hier onder moet ghy kennen
(25) Beets, die u nieuw’ leven geeft:

Die al waert ghy lang gesturven,
Of geboren noit geweest
Door zijn leep, en schrandre geest,
U een leven heeft verwurven,
(30) Dat voor geen versterven vreest.

Fama wilt uw’ Vader eeren,
En verbreiden zijne lof
Daer ghy zijt gekomen of,
En aen alle volken leeren
(35) Dat in Holland’ meé is stof.

Meysjes mede-burgeresjes,
Hoorens lieffelik gebroet,
Die onz’ penne loopen doet,
Koninginnen en vooghdesjes
(40) Van het overheert gemoet.

Meysjes wilt ghy eensjes weten,
Wat vermagh getrouwe min,
Wat vermagh verkeerde sin,
En hoe dat zy werdt versleten?
(45) Siet Melissas handel in.

[fol. A4r]
 Leer niet al te zeer versmaden,
Al te stuers en al te straf
Uwe vryers zetten af,
Die, met trouwe min beladen,
(50) U verbeiden, of het graf.

Ach! daer is aen wederzijden
Nergens geen gewenschter zaek,
Geen gewenschter ziel vermaek,
Als dat min met min wil lijden
(55) Een te zijn door liefdes haek.

Jonghmans die begint te voelen
’t Minnevier in uwe borst,
Hier uw’ lege tijdt verslorst:
Of bemint ghy meer de Doelen?
(60) Gaet en lescht daer uwe dorst.

Leer hier hoe uitsinnigh woeden,
G’lijkerwijs een dullen Hondt,
Die stilzwijgend’ ieder wondt,
U uw’ quaedt niet kan verhoeden:
(65) Min is zachtheidt in de grondt.

Ziet den wreeden Mentor raezen,
Ziet hoe dat hy loopt en rent,
Maer wat krijght hy in het ent?
Kan zyn graege lust niet aesen,
(70) Noch vermind’ren zijn elent.

Burgers altemael van Hooren
Komt en houdt een weinig stal,
Hier zijn lessen voor u al;
Lees’ die kan, die niet, zijn ooren
(75) Leen, tot wat men lezen zal.

’K weet wel dat ghy uwe kaeken
In zult trekken door een lach,
Als ghy hoort zijn mal verslach.
Maer denkt, dat in zotte zaeken
(80) Men wel ernstlik spreeken plag.

Komt nu altemael te zaemen
Meysjes, Jongmans, Oude lien,
Nu ghy ’t al hebt door gezien,
Om hem, dankbaer na betaemen
(85) Zijn verdiende loon te bien.

Maer wat loon doch is hy waerdigh,
’K stel’t in uw beleefdigheidt,
Meysjes uw’ inzonderheidt,
Die zoo zoet is, en zoo aerdigh
(90) Wat voor loon ghy hem bereit.
I. Buyk.


[fol. A4v]

Vermaningh aen
I. BEETS J. U. D.
Tot het uit-geven zijner dichten.

 BEETS wat nieuwe razernyen
Voel ik door mijn boezem snyen!
    BEETS hoe lekker werd’ mijn oor,
    Als ik uwe dichten hoor!
(5) Uwe dichten, uwe rijmen,
Die na d’ oude geesten zwijmen:
    Zwijmen? ja, ghy hebt gedroomt
    In de lommer, in ’t geboomt,
In de bruin beschaauwde planten,
(10) Aen Pirenes water-kanten,
    Zwijmen? neen: ghy overtreft,
    Zoo men ’t maer te recht beseft,
Al de liedjes, al de snaren,
Die daer in verloopen jaren
    (15) Streelden dikwils euvel-zoet
    ’t Alder-meest ontfonkt gemoet.
Niemandt zal misschien gelooven,
Dat ghy d’ eere kond’ berooven
    Van zoo meenigh zin-rijk geest,
    (20) Die daer eertijdts is geweest:
Zoo ghy stadigh wilt verhind’ren,
Dat uw’ breins ontkroope kind’ren
    Teikens dragen, wie ghy zijt,
    Aen de noit gevormde tijd’.
(25) Laet ze dan niet langer schuilen
In vermufte koffer-kuilen:
    Laet ze brallen uit ’t verstand’
    Dat haer Vaertjes herzens mant.
Dan zal u Thalia geven
(30) Om uw’ hooft een krans geweven,
    Van de takken, van de blaen,
    Die aen Daphnis knuisten staen.

J.B.B.


[fol. B1r]

AEN DE LEES-GIERIGE
HOLLANDTSCHE
Maeghden.

 HErte diefjes die uw’ tijdt,
Vaek in plompe rijmen slijt,
Wilt zomwijlen eens gedoogen,
Dat zich neigen uwe oogen
(5) Op het zoete Minne-dicht,
Dat aen Venus Hemel licht.
’t Guitjes treken wierden duister,
Doch zy krijgen weer een luister
Nu zijn aert doet brullen uit,
(10) Door zijn lieffelijk gefluit
Beets, die ook wat in hem woone,
Wonder aerdigh kan betoone,
In Melissa, vol van Min,
’K bidd’ u ziet hem zelver in.
(15) Noit en zult ghy d’ uer beklage,
Die ghy van uw’ leeve daege
Zoeters, hebt te met besteet,
In te leezen deez’ Poëet.
Kom en wilt dan yligh loopen,
(20) Om Melissa uit te koopen,
Zoo ghy neerstelijken slijt
Haere blaeders, zal den tijdt,
(Magh den Dighter langer leeven)
U noch waerder rijmen geven.
I. V. D.


[fol. B1v]

Kort Inhoudt van ’t Spel.

HET EERSTE BEDRYF.
RUfino klaeght in zijn eenigheit van zijn min. Melissa komt uit, die hy daer over aenspreekt, maer wort van haer begraut ende alleen gelaten. Zijn medemaet Carbijn komt by hem, die hy van zijn minne zeit, ende verzoekt van hem dat hy Theodoor, die de speelnoot van Melissa is, eens aenspreeke, om haer uit te hooren, ’t welk Carbijn, na dat hy hem ontschuldight hadde, om dat hy haer niet en kost, belooft. Theodoor klaeght van de min, die zy Carbijn toedraeght, ende delibereert met Melissa van haer min te openbaren: ondertusschen komt Carbijn om zijn beloften te volbrengen, ende hoort van Melissa hoe zy tot Rufino genegen was. Melissa scheit van haer. Carbijn brengt Theodoor t’ huis, ende wort, na dat zy vast van haer min uytgeschoten hadde, verlieft, waer op Theodoor haer min met een kus betoont, zy scheiden.
HET TWEEDE BEDRYF.
    Mentor, verlieft zijnde op Theodoor, komt haer by nacht aenspreeken, (met zijn knecht Goossen) maer wort qualijk bejegent, dies hy vertrekt. Carbijn, verwondert van zijn liefs min ende van Melissaas wederliefd’ tot Rufino, gaet hem soeken, doch hem niet vindende gaet by Theodoor. Goossen (als hy wat nieus vertelt heeft) raekt by Klaertjen, Theodoors meit, waer van hy verstaet dat Carbijn over haer Vrou vrijt, ’t welk hy zijn Meester gaet zeggen. Rufino klaeght dat hy geen antwoort van Carbijn krijght, raekt by geval by Melissa, hy dreight zich in haer bywezen te doorsteeken; Melissa belet het, ende houdt haer als of zy haer wilde quetzen. Ondertussen komen Carbijn ende Theodoor, waer van Rufino de wederliefd’ en de geveinstheit van Melissa met groote blijdschap verstaet. Goossen zeit aen Mentor van Carbijns Vryagie, neemt voort op hem Carbijn te doorsteeken, doch als hy zijn opgenomen last wil volbrengen, wort hy van Carbijn wakker geslagen.
[fol. B2r]
HET DERDE BEDRYF.
    Carbijn en Theodoor boogen van haer min, ende worden van Mentor gezien, die half ontzinnig wort. Carbijn scheit van Theodoor, (wanneer zy besloten hadden dat hy des anderen nachts by haer zoude komen) wort verradelijk in zijn rugge gesteeken, dat hy voor doot neer valt. Rufino vint hem leggen, ende wort, als aen de daet schuldigh te zijn, van de Wacht gevangen. Carbijn wort in een huis gebrocht ende verbonden. Rufino wort na het gat geleit.
HET VIERDE BEDRYF.
    Theodoor, verblijt zijnde, verwacht met groote lust na de gesette tijdt, slaende haer droom, die zy gedroomt hadde, uit het hooft. Klaertje komt ende zeit hoe Carbijn doot is. Theodoor bezwijmt, bekomt ende klaeght, gaet binnen. Melissa, gehoort hebbende hoe haer gevangen Rufino Carbijn gequetst heeft, is bedroeft, vreezende dat Carbijn sterven ende zy zoo haer lief verliezen mocht. Met komt Theodoor die haer zelven meent te doorsteeken, ’t welk Melissa belet, ende zeit haer hoe Carbijn niet doot is. Melissa krijgt schrijvens van Rufino hoe hy ontschuldigh is. Zy gaen binnen om naer Carbijn te zenden. Goossen maekt een praetjen, ende gaet wegh als hy zijn baes ziet komen; die na Theodoor gaet, maer wort van haer onthaelt als hy verdient had. Zy scheit van hem, hy beklaeght zich ende gaet wegh.
HET VYFDE BEDRYF.
    Carbijn, nu wat beter zijnde, zent na Theodoor: zy komt ende beraetslagen met malkanderen van te trouwen. Rufino, uit de gevankenisse, rezolveert met Melissa van het voortgaen van haer houwelijk. Carbijn ende Theodoor komen by haar, zy bestemmen alle op een dagh te trouwen ende te bruiloften, ende gaen voort de rest binnen overwegen. Klaertje van het houwelijk gehoort hebbende, noot de kijkers te bruiloft, ende hier mede eindight het Spel.


[fol. B2v]

DE TONEELISTEN

VAN DIT

BLYEINDSPEL.

RUFINO.
MELISSA.
MENTOR.
CLAERTJEN.
CARBIJN.
THEODOOR.
GOOSEN.
LIJS.
Wacht waer van spreeken  }  De Capitein en
een van de Ronde.
JONGEN.
Continue
[p. 1]

Mr. JOHAN BEETS

MELISSA
HET
EERSTE BEDRYF.

Rufino.

DE oude Schrijvers, die wel over duizendt jaeren,
    Of over langer tijdt, hier in de wereldt waren,
    Beschrijven wel te deegh ’t opkomen en ’t begin
    Van Hemel, Aerd’ en Zee, en alles wat daer in
    (5) Besloten is en was. Eerst hoe de Zee en Aerde
    Zich in een ronden klomp en by malkaer vergaerde:
    En hoe het water zich vervoeghde op een stee,
    En maekte zoo een diep en grondelooze Zee:
    En hoe den Hemel wierd’; van waer de Goden quamen,
    (10) Die elk haer afkomst van gelijk geslachte naemen,
    Een ieder had zijn Vaer de oorspronk zijns geboort,
    Behalven dat zy vry wat anders brengen voort
    Van Venus, de Godin, die met haer guitsche jongen,
    Houdt Hemel, Hel en Aerd, ja watter is bedwongen,
    (15) En heeft in haer gewelt. Dees zeggen zy dat is
    Gekomen uit der Zee, geboren van een Vis,
    Of anders, uit een schilp. Ha dubbel waere reden!
    Want (laes!) wat is de min? een Zee vol droevigheden,
    Een diepte vol van pijn, een afgront vol verdriet,
    (20) Een nimmer-rust, een baer, die stadigh henen vliedt,
    Een altijdt tegen aen, hoe dat men die komt smeeken:
    Een kracht die niemandt ooit kan tegen-staen of breken:
[p. 2]
    Een hantvol schuim: een bergh, nu wederom een dal,
    Een schijn wat in het oogh, in waerheidt niet met al,
    (25) Dat heb ik wel beproeft, terwijl ik heb de banden
    Van Venus en haer Zoon gedragen aen mijn handen:
    Terwijl ik word’ gevoert, gevleugelt als een dief
    (Laes!) na ’t gedacht de wil en woorden van mijn lief.
    Melissa, van die tijdt dat uw gesterde oogen
    (30) Mijn ziel uit deze borst en droeve boezem togen,
    Van die tijdt leef ik in een pijn, ja zulken pijn,
    Waer in ik gront noch lenght noch eenig breedte vijn.
    Van die tijdt leef ik vol verdriet en derf mijn lusten,
    Van die tijdt lief, ken ik noch nacht noch dagh gerusten,
    (35) Vraeght ghy waerom? om dat ik altijdt bezich ben
    Te volgen u, mijn Hert, die ik niet krijgen ken:
    Want hoe ik meerder haest uw gonsten te verkrijgen,
    Zoo uwe gunsten my al glyend’ meer ontsijgen.
    Ghy zijt altijdt verkeert, en hoe ik u meer min,
    (40) Hoe ghy my meerder haet met een verkeerde zin.     Melissa uit.
    Maer hoe! daer isse zelfs, wil ik my hier versteeken,
    En hooren of zy niet iets van de min zal spreeken?
    Of wil ik niet? neen, neen het wachten duurt te lang,
    Dies stier ik na mijn Nymph na mijn Godin mijn gangh.
    (45) Mijn Engel dus alleen?     Melissa. Rufino en met reden,
Ruf. Wat reden heeft mijn ziel dit heen alleen te treden?
Mel. Wat vraeght ghy? waerom ik hier dus alleene quaem?
    ’T was om dat ’t zelschap my niet meer was aengenaem,
    Maer waerom ghy alleen?     Rufino. Godin om mijn gedachten
    (50) Eens vry te brengen uit, en op dat mijne klachte
    Van niemandt zouden zijn gehoort, noch opgevat,
    Zijn redenen waerom ik hier alleene trat.
Mel. ’T voornemen wordt u dan door mijne komst benomen.
Ruf. Och neen, het is veel eer vermeerdert door uw komen.
Mel. (55) Vermeerdert? wel hoe dat? mits ghy na eenheidt tracht.
[p. 3]
Ruf. Melissaas by zijn, wort voor by zijn niet geacht.
Mel. Wel ben ik dan geen mensch?  Ruf. Neen.  Mel. wat dan?  Ruf. een Godinne
Mel. Rufino ’t schijnt ghy raest, en zijt heel uit uw zinnen;
    Want wat is d’ oorzaek, dat ghy mijn Godinne hiet?
Ruf. (60) Uw’ groote mogentheidt, mijn pijn en mijn verdriet,
    Ghy zijt zoo machtigh, dat de glinsterende starren,
    Die in uw voorhooft staen, mijn zinnen heel verwarren,
    En brengen op der loop: zoo dat hier in dit hert
    Niet anders woont (eylaes!) als droefheidt, kerming, smert,
    (65) ’T welk eeuwigh duren zal, ten zy ghy met uw oogen
    Aen uw Rufino toont, een maeghdelijk medoogen,
    Apolloos waerdste Soon noch Chiron kennen niet
    Genezen mijne wond’, verdrijven mijn verdriet:
    Maer g’lijk, als Telephus niet koste zijn genezen,
    (70) Dan door die handt, waer uit zijn wond’ eerst was gerezen:
    Zoo ken dan niemandt ook verdrijven mijne pijn,
    Dan ghy, die d’ oorzaek zijt, moet ook de hulpe zijn.
    Zoo magh ik dan te recht u voor Godinne houwen,
    Ja meer als een Godin, t’ wijl al de Goden zouwen
    (75) Mijn kennen helpen niet.  Melissa. Rufino niet te hoogh,
    Ey ziet eens wat ghy doet, ghy stelt mijn klein vermoog,
    Ver boven het gewelt, en macht van d’ hooge Goden.
Ruf. De Goden waren ’t die u deze kracht aenboden.
Mel. En nam ik die?  Rufino. het blijkt. Hoe komt ghy anders aen
    (80) Die kracht, dat ghy mijn ziekt alleen kent doen vergaen.
Mel. Rufino zegh, waer meed’?  Rufino. Godinne dat ghy wilde
    My nemen tot uw slaef, ik zweer u dat ghy stilde
    d’Onlijdelijke brant, het over-naer gezwoel,
    Dat ik in deze borst en trouwe boezem voel.
Mel. (85) Ey houdt daer van uw mondt, ik wil daer niet af hooren,
    En zoo g’er meer van seght mijn vriendtschap is verloren.
    Vaert wel ik ga.                                                             binnen.
Ruf. Ach Goon! is ’t mooglijk dat een maeght
[p. 4]
    In een zoo zachten borst zoo herden herte draeght!
    Ha wreede vrou, moord’res, beulinne van mijn leven,
    (90) Die, alzoo haest als ik te kennen maer wil geven
    De droefheidt, die mijn ziel in deze borst versmoort,
    Zoo grautze ende vliet al kijvend’ van my voort!
    Het schijnt Melissa dat ghy Tygers hebt gezogen,
    En hebt zoôn Tygers hert van jonghs op in getogen,
    (95) Geeft Goden, geeft my kracht, dat ik Melissaas min
    Magh bannen uit mijn hert, magh schoppen uit mijn sin:
    En dat ik, alzoo lang, als duuren zal mijn leven,
    My nimmer tot de liefd’ van eenich Vrou begeve.
    Rufino wel hoe dus? ik ra u dat ghy toont
    (100) Het over trou gemoet, dat in uw boezem woont.
    Veel eerelijker ist door trouwe min te sterven,
    Als door verandering Melissaas gonst te derven.
Carbijn uit.
    Ziet ginder komt Carbijn, ik zegh u tonge zwijght,
    Op dat Carbijn hier van geen wetenschap en krijght:
    (105) Want hy lacht altijdt om der minnaers droevigh klagen,
    En acht het malligheidt zoo grooten min te dragen.
Car. Mijn makker zy gegroet.  Rufino. En ghy ook zoo Carbijn.
Car. Wat klaeghde ghy terstondt, wat doet u treurigh zijn?
Ruf. Carbijn ha waerde vriendt! ik ken het niet verklaren.
Car. (110) Zwijgt gy ’et dan voor my?  Rufino. ik zeg het zeer ongaeren.
Car. Ghy noemde my daer vrient,  Rufino. dat ik my niet en schaem;
    Ghy zijt mijn waerdste vriendt.  Carbijn. Dats noch een hooger naem.
    Rufino, zoo ghy dan my voor uw vriendt gaet achten,
    Laet my toe, dat ik heel de oorzaek van uw klachten?
    (115) Ben ik uw vriendt waerom en dragen wy niet beid’
    De zwarigheidt en last die u wordt opgeleit?
    Verklaert het my, op dat wy t’ zamen mogen dragen.
Ruf. Een vriendt behoort een vriendt zoo naerstigh niet te vragen
    ’T geen hy niet zeggen wil; dus bid ik u Carbijn
[p. 5]
    (120) Laet toe dat ik hier dus in eenigheden quijn.
Car. Neen, neen, ik laet niet af, ik zal de oorzaek weten.
Ruf. En zoo ik dat niet zeg?  Carbijn. Zoo zeg ik dat versleten
    Ons oude vrientschap is.  Rufino. Ik zal ’t u zeggen, maer
    Belooft my eerst een beed, die gy zult komen naer,
Car. (125) Ik zweer, dat ik volbreng al ’t geen gy zult gebieden.
Ruf. Melissa ist, Carbijn, die door gestadigh vlieden
    Rufinoos herte steelt, en sinnen zoo ontstelt,
    Melissa is die geen die uw Rufino quelt:
    Melissa is het, die my hier alleen doet dolen:
    (130) Melissa is het, die mijn ziel my heeft gestolen:
    Melissa tergt my dus.  Carbijn. Mint gy Melissa Heer?
Ruf. Ik min Melissa: maer Melissa my niet weer.
Car. Hoe? stelt Rufino zich dan om een Vrou t’ onvreden?
Ruf. t’ Onvreden? ja voorwaer, met dubbel groote reden;
    (135) Daer ik Melissa min en my Melissa haet.
Car. Gy zijt voorwaer verdoolt, acht gy die haet zoo quaet.
    Verkiest een ander lief, uit zoo veel duizent Vrouwen,
    Die alzoo graegh, als gy Melissa, u will’ trouwen.
    Laet zoo de eene vreught, verdrijven d’ ander pijn.
Ruf. (140) Verkiest een ander lief? wel wat wil dat doch zijn?
    Wat raet gy my Carbijn? zou ik een ander kiezen?
    Ia om door ’t kiezen zoo Melissa te verliezen.
    Wat malligheit, wat praet, wat beelt g’ uw zelven in?
    Of meent gy dat ik ben zoo wankel in de min,
    (145) Als gy en uw’s gelijk, die ’k niet zou achten waerdig
    De gonste van een Vrou, vermits zy zijn zoo waerdigh
    In ’t kiezen van wat versch. Hebt gy geen ander raet
    Zoo zwijgt, en houdt uw mont, die raet is zonder baet.
    Carbijn maer wat gy doet? gy gingt my daetlijk zweren
    (150) Te zullen doen, al ’t geen ik zou van u begeren,
    Zeit gy dat niet terstont?  Carbijn. Ik zegh dat noch mijn Heer.
Ruf. Zoo bid ik u dat gy maer eensjes gints en weer
    By Theodora gaet, en wilt haer ondervragen:
[p. 6]
Car. Hoe vragen? ’k weet niet dat ik Theodoor de dage
    (155) Mijns levens heb gezien: want ik en ken haer niet.
Ruf. ’t Is die gy alle daeg by mijn Melissa ziet.
Car. Ik weet niet wie gy meent.  Rufino. Ik zal ’t u wel beduiden.
    Zy woont in deze straet, daer ginder, daer de luiden
    Recht voor de deure zijn.  Carbijn. Woont Theodora daer,
    (160) Zoo neem ik in de stoep haer t’ avondt wel aen waer.
    Wat zal ik by haer doen?  Rufino. Gy meugt wat met haer praten,
    En hooren, of zy haer niets zal ontvallen laten
    Noch zeggen van mijn lief Melissa of van mijn:
    Want zeker weet ik dat dit echte Speelnoodts zijn,
    (165) Dat zy haer willen voor malkander niet verzwijgen.
Car. Sou u dat helpen iets?  Rufino. Och ja zoo zoud ik krijgen
    Een weinigh kennis, en een weinigh zeeckerheidt,
    Of ook Melissa heeft een kleine min geleit;
    Of zy ’t van herten meent dat zy is zoo afkeerigh;
    (170) Dan of Melissa meed’ in ’t weig’ren is begerigh,
    Als meest dat zoet geslacht.  Carbijn. Ia kost ik Theodoor,
    Zoo had ik mogelijk by haer wat meer gehoor.
Ruf. Neen Vriendt, zy ken u wel en ziet u wonder garen.
    Ik hoorden ’t laetst van haer, wanneer wy t’ zamen waren
    (175) Dicht by Melissaas huis. Ey lieve gaet doch heen.
Car. Rufino gaet na huis ik zal dan derwaerts treen.
Ruf. Hoe haekkende mijn Heer zal ik u dan verwachten!
    Ach dat den Hemel eens medoogde met mijn klachten!     binnen.
Car. Wat groote zottigheidt, dat yemant om een Vrouw
    (180) Zich zelleven zoo quelt en leeft in zulken rou?
    Nu ik mach eensjes gaen en zien dan flus te maken,
    Dat ik met aerdigheidt by Theodoor mach raken.             binnen.


[p. 7]

THEODORA.

         ’tZoet-zingend’ pluimgediert
    Dat zit, en tiereliert
    (185) Op groen-bewassen telgen:
    Daer Theodora mach
    Haer zware droefheidt, (ach!)
    Uitstenen noch verswelgen.
        Het dertel zoete vee
    (190) Gaet bly en wel te vree,
    Al springend’ door de weien:
    Daer Theodora niet
    Heeft anders, als verdriet,
    Als zuchten, kermen, schreien.
        (195) Als al de Menschen zijn
    Verheught en zonder pijn,
    Dan zit ik laes! alleene:
    Zoo dat een brakke vloet.
    Al stroomend’, en verwoet
    (200) Loopt lang ’s mijn wangen hene.
        Vraeght iemant, wie het is,
    Die my dees droeffenis,
    Heeft op den hals gedreven:
    Ik denk het is Carbijn
    (205) Die my doet treurigh zijn,
    En in dees droefheidt leven.
        Eilaes bedroefde maecht!
    Wat baet u dat gy klaeght,
    En steets uw teere oogen
    (210) Tot brakke tranen port,
    Die gy gestadigh stort?
        Carbijn heeft geen medoogen.
        Maer hoe! ik weet het niet.
    Zach hy eens mijn verdriet
    (215) ’t Zou moog’lijk hem bewegen.
    Hy heeft een stenen hert,
    Die niet bewogen wert
    Door zoo een tranen regen.
        Bezoekt eens Theodoor,
    (220) Of u Carbijn gehoor
    Wil geven op uw klagen:
    Ach klagen al te quaet!
    Het is een schant, een zmaet
    Voor Vrouwen zelfs te vragen.
    (225) Eilaes wat is een Vrouw? Eilaes! wat is een Maeght?
    Het ongelukkighst dat de heele wereldt draeght.
    Al wat de Zon beschijnt, dat ken zijn lust verwerven,
    Behalven dat een Maeght haer lusten steets moet derven,
    Ten zy, zy word’ gevraeght en dat van zulken een,
    (230) Die zy van herten meent, daer zy is meed’ te vreen.
    Maer ach! wat ist? die geen die eenig’ Dochters zinnen
    Getrokken heeft na hem, en weet niet van de minne,
    Die hem gedragen wort. Zoo heeft hy ook geen schult
    Indien gy niet en vrijt haer, die met groot gedult
    (235) Nu zijne komst verwacht. En zonder hem te klagen
[p. 8]
    De zwoele narigheidt, die wy in ’t herte dragen,
    Dat is een schandt, een schandt, een schandt ja zulken schandt,
    Dat ieder een haer zou nawijzen met de handt.
    Carbijn, ha waerdste die den Hemel oit bestraelde!
    (240) Carbijn, ha eenige, waer op mijn hoope daelde!
    Wat doe ik? zwijgh ik stil, zoo smoor ik in den brandt:
    Zoo ik uw zelfs aenspreek, zoo hael ik groote schandt.
    Het zwijgen ken ik niet; ’k en durref ook niet zeggen
    Wat minne-vonkjes hier in deze boezem leggen.
    (245) Ik weet niet hoe ik wil, ’k en weet niet wat ik doe,
    My dunkt, ik ga voor eerst na mijn Melissa toe,
    Dien ik het geen hier leit zal vrylijk openbaren,
    En alles watter schuilt in dese borst verklaren.
    Hier ben ik voor haer deur.                       Zy klopt, wort van binnen
Lijs. Wie daer?  Theodoor ’t Is Theodoor.     geantwoordt door Lijs.
    (250) Wel is Melissa t’ huis?  Lijs. ja.  Theodoor laet haer komen voor.
Melissa uit en zeit. Is Theodora daer en komt zy niet eens binnen?
Theo. Melissa weest gegroet, ’t is goet ik u hier vinne.
    Hoe lang ist wel geleen, dat ik u ’t laetste zagh?
Mel. Indien ik niet en dwael, zoo ist den derden dagh.
    (255) Maer Theodora hoe? hoe ziet gy dus bekreten,
    Hoe ziet gy dus bedroeft? laet my de oorzaek weten.
Theo. Zoud’ ik het zeggen daer de schaemt het my verbiet?
Mel. Hoort Theodora dan voor my te swijgen iet?
Theo. ’t Hert is gewilligh, maer de tong en durf niet zeggen
    (260) Wat swarigheden hier in deze boezem leggen.
Mel. Zult gy ’t bekennen vry, indien ik d’ oorzaek ra?
Theo. Melissa ik belooft ik zal ’t bekennen: ja.
Mel. Of mint gy Theodoor?  Theod. Wel wie zoud ik beminnen?
Mel. De een of d’ ander Man, daer Theodoraas zinnen
    (265) Op vielen alder-eerst.  Theod. Melissa ’t is geraen;
    Want (laes!) het is Carbijn, die my dus doet vergaen.
    Carbijn ist, die my doet in dezen brant versmoren;
    Carbijn ist zonder wie ik gantslijk ben verloren.
[p. 9]
    Melissa, ’t is Carbijn, die my gestolen heeft
    (270) Al ’t geen, dat hier wel eer, heeft in dees borst geleeft.
    Carbijn verteert mijn hert.  Ach mocht ik u eens toonen,
    Wat in uw Theodoor voor raet is komen wonen!
    ’K weet gy verschrikken zoudt, en wezen heel verbaest,
    En zeggen anders niet als Theodora raest.
Mel. (275) Speelnootje wel wat raet?  Theod. Ik zal mijn min ontdekken.
Mel. Doet dat niet, Theodoor, Carbijn mocht met u gekken.
Theo. Hoe gekken? neen hy zal veel eerder zijn verblijt.
Mel. Maer of hy weig’righ was (ha Hemel) wat een spijt,
    Wat schandt zou ’t zijn voor u! Theod. Hy zal my niet ontzeggen.
    (280) Maer ’k weet niet hoe ik ’t stuk behendighst aen zal leggen;
    Hy spreekt my nimmer aen, en zoo ik aen hem zont,
    Zoo kregent lichtelijk de luiden, in de mont.
    Daer hadmen dan ’t gesnap, want ’t volk en ken niet zwijgen,
    Al zouden zy te met door spreeken hinder krijgen.
Mel. (285) Trijn Jans is wel getrou.  Theod. in zulke zaeken niet.
Mel. Maer of gy schreeft een brief, en hem die brengen liet.
Theo. Het schrijven komt te kael. ’K wou dat hy door den derden,
    Of wat bedekt’lijk kost tot my gezonden werden.
Mel. Dat ken niet wel geschien.  Theod. ik weet nochtans wel raet,
    (290) En ’t ken heel licht’lijk zijn, zoo gy my niet verlaet.
    Het hanght alleen aen u.  Melissa. ’K zal u behulpigh wezen
    Waer dat ik ken of magh.  Theodoor. Zoo heb ik niet te vreezen,
    Zoo gy uw woort maer houdt.  Mel. Segt my sleghts uw begeert.
Theo. Rufino vrijt na u, gy veinst u staegh verkeert,
    (295) Heel stuers, ja of g’ hem haet, en niet wilt hooren spreeken.
Mel. Met reden, om te zien of niet zijn min zal breeken.
Theo. En gy bemint hem zoo, ja meer als ik Carbijn.
    (Melissa wat ’s u luk veel grooter als het mijn)
    Maer ziet te degen toe, men ken te lange tergen,
    (300) En al zijn ’t goede luy, vry veel te veele vergen.
    Men treedt een blaes zoo lang’ tot die aen stukken klapt,
    Men trekt een boogh zoo lang’ tot die aen stukken knapt.
[p. 10]
    Al zeit het spreek-woort haer, dat nimmermeer goe Vryers
    Te deegh bedyers zijn, ten zy zy zijn goe lyers:
    (305) Zoo ziet men nochtans dat geveinsd’ af-keerigheidt,
    De trouste minnaer van ’t lang’ weig’righ Meysje scheit,
    Ziet weigert niet te langh, gy mocht ook meed’ zoo varen.
    En zoo gy wilt nu kunt gy u en my bewaren.
    Toont aen Rufin’ uw hert, en spreekt volmondigh uit
    (310) T’ geen gy in uw gemoet van u en hem besluit:
    Zoo ken door u en hem Carbijn licht zijn getogen.
    Melissa, hebt gy nu met my een klein medoogen,
    Zoo toont u Theodoor hier in geen tegenheidt,
    Of ’k zweer zy anders strak uit deze Wereldt scheidt.
    (315) Melissa ’k bid u nu door Venus zoete banden.     Zy knielt,
    Ziet, met gebogen kniên en met gevouwen handen,
    Erbarmt u over my, laet doch deez’ brakke vloedt
    Verkeeren uwe zin, verzachten uw gemoedt.
    Nu kent gy zoo gy wilt my houden by het leven,
    (320) En zult met ja of neen nu doot of leven geven.
Mel. Uw woorden Theodoor die perzen het getraent,
    En doen ook dat een wegh langs mijne wangen baent.
    ’K belooft u, daer ’s mijn hant, ik zal mijn veinzen staeken,
    Laet maer uw droefheit staen, en drooght uw natte kaekken.
    (325) Voor eerst zal ik mijn hert uit spreeken, zoo ik ’t meen,
    Zoo zullen wy de rest wel klaren met ons tween.
Zy praten voort stil en blijven staen aen d’ een zy.     Carbijn uit.
Carb. Beloftenis maekt schult, en dwinght ons uit te voeren
    ’T geen wy, te zullen doen, beloofden ende zwoeren.
    Zoo komt my dwingen ook en perzen mijn beloft:
    (330) En op dat goede tijdt niet vrucht’loos werd’ versloft,
    Zoek ik gelegentheidt by Theodoor te raeken.
    Ziet hier is wel haer huis: maer hoe zal ik het maeken?
    De deur is toe, ’k en weet of ik wil kloppen aen,
    Of hier een weinigh voort wat gints en weder gaen.
[p. 11]
===     (335) Licht gaet hier yemant uit zoo ken ik na haer vragen.
    Ha zotte zottigheidt! zich zoo te laten plagen
    Rufino van een Vrouw, dat uwe jeughd’ bederft,
    En leeft in zulk verdriet waer door gy levend’ sterft?
    ’T is maer een malle gril. Wat? zoudmen zoo beminnen?
    (340) Wat? zoud men om een Vrouw bekrenken zoo zijn zinnen?
    ’k Min liever nimmermeer als zoo gelijk gy doet.
    Wat Vrouwe zie ik daer? ik wil haer gaen te moet,
    My dunkt ’t Melissa is, en ’t ander zoud ik denken
    Zal Theodora zijn.  Melissa. Gy zult u leven krenken
    (345) Indien gy u zoo quelt. Maer ziet daer komt Carbijn,
    Hy komt recht op ons aen, geleit gy beide mijn
    Nu t’ huis, zoo zal Carbijn van schaemt niet durven laten,
    Of hy geleid’ u ook dan kent g’ hem hooren praeten,
Theo. Melissa ik besterf. Ha Hemelen wat raet?
Carb. (350) Joffroutjes zijt gegroet. Hoe komt het dat gy gaet
    Dus met u tween alleen, en anders geen verzelling?
Mel. Verzelling is wel goet, maer altemet een quelling.
Carb. Zoo doe ik moog’lijk ook, want ik uw praet verstoor.
Theo. Wy hadden nu ter tijdt niet veel bezonders voor.
Carb. (355) Ik weet dat Meisjes praet is veeltijdts wat bezonders.
Mel. Bezonders hoe Carbijn? men houdt het voor wat wonders,
    Indien zy anders iets, als praten van de kleên,
    Op dees manier geboort, op die manier gesneen.
Carb. Dat is het minste wel.  Melissa. en nochtans ’t mannen zeggen.
Carb. (360) En offer een dat zeit, zult gy dat daerom leggen
    Op ons lui altemael? altijdt wat my aengaet
    Ik loof niet dat gy steets van kap en kleeren praet.
    Gy zijt het volkje niet; maer gaet uw kloeke reden
    Niet tot die voddery, maer tot wat hooghs besteden;
    (365) En volght der mannen aert, die gy door uw vernuft,
    En dravend hooge geest uit tertet en verpuft.
Theo. Carbijn, het spreekwoort zeit dat al te veel geprezen
    In ’t by-zijn aldermeest, wel schering schijnt te wezen.
[p. 12]
Carb. Ioffrou gelooft het niet. Het waer my hertlijk leet
    (370) Dat ik, als door een lof, u dit of dat verweet;
    U, wien de goe natuer in alles zoo volmaekte,
    Dat al quam Momus zelfs ik wed’ hy niet en laekte
    In u het minste deel. Maer dat ik niet te langh,
    Ioffrouwen u belet de voorgenomen gang;
    (375) Zoo ’t u gelieft ik zal u wat gezelschap houden.
Mel. Wy hadden uit geweest dieshalleven zoo zoude
    Ik Theodora t’ huis geleiden, maer uw praet
    Die houdt ons zoo lang’ op, dat al mijn tijdt vergaet:
    Ik moet nootzaeklijk voort en laet u met uw beiden.
Carb. (380) Wy zullen liever eerst u tot uw huis geleiden.
Mel. Dat’s goet Carbijn.  Carb. Ach dat Rufino by ons was!
Mel. Waer is hy?  Carb. Hy is t’ huis, en gants niet wel te pas.
Mel. Wat heeft hy dan voor siekt?  Carb. Eilaes! hy heeft de tering.
Theo. De tering? dat is quaet.Carb. En kreegze door ontbering.
Mel. (385) Hoe? dat verstae ik niet.  Carb. Het geen dat hem verteert
    Is ’t gene hy begeert, maer lijkewel ontbeert.
Mel. Wat’s dat?  Carb. Een Vrouwen beelt: en moet hy ’t langer derven,
    Zoo zal hy door verteer ten langen lesten sterven.
Theo. Wel dat’s een wreede Vrou die hem zoo sterven laet.
Carb. (390) Te wreeder is zy noch, zoo zy hem daerom haet,
    En wil hem van zijn min niet eensjes hooren spreeken.
Mel. ’t Is beter z’ hem ontzeit, als met veel looze treeken
    Een langen wijl in tuil en twijffelingen houdt.
    Maer is hy dan gezont, als hy van minne kout?
    (395) Zoo is zijn ziekt niet groot, maer zoud wel haest genezen.
Theo. Een Vrouw die dat ook doet moet onbarmhertigh wezen,
    Wat’s daer doch aen belanght of m’ iemant praten hoort?
Mel. Licht wierd’ zy door zijn praet ten lesten eens bekoort.
    Maer ken ik niet de Vrou, of ik haer kost bewegen
    (400) Dat zy tot deze knecht wat beter wierd’ genegen.
Carb. Gy? niet als al te wel.  Melissa Zoo troost Rufino dan,
    En zegt, ik zal daer in doen ’t beste dat ik kan.
[p. 13]
    Maer zeg, wat port u doch zoo voor uw maet te vrijen?
    Gy zult door zulk gevry uw leven niet bedyen.
Carb. (405) Ons vriendtschaps vaste bandt heeft my daer toe geport
Theo. Dat’s goet maer doet uw zelf niet door uw vriendt te kort.
Mel. Hier zijn wy by ons huis. Ik weet zy na mijn wachten.
    Vaert wel, ik wensch uw beid veel duizent goede nachten.
    Speelnootje denkter op, gy weet wel wat ik meen.         binnen.
Theo. (410) Ziet dat gy ook zoo doet en zeght altijdt geen neen.
Car. ’k Ben in mijn hert verblijdt.  Theo. Waerom doch?  Car. om de woorden,
    Die ik van stonden aen Melissa spreeken hoorde:
    Want zoo zy haer geliet zoo zoud’ zy niet meer zijn
    Afkeerig tegens hem.  Theo. En dat door raet van mijn.
Carb. (415) Zoo is Rufino zeer Ioffrou aen u gehouden.
Theo. ’t Waer onbeleeft gedaen dat ik niet helpen zoude,
    Waer dat ik kon of moght, een minnaer zoo getrou
    Als u Rufino is.  Carb. Ha Hemel waerde Vrou!
    Rufino wordt door u gezont en heel genezen,
    (420) Ik ken u nimmermeer ten vollen dankbaer wezen,
    Dat gy mijn eene helft, mijn trouwe medemaet
    Goetaerdigh hebt verlost uit zijn bedroefde staet:
    Den Hemel loon het u, Rufino kent niet loonen,
    Carbijn en ken u niet g’noech dankbaerheidt betoonen.
Theo. (425) Het is genoech geloont zoo ’t uw luy, maer behaeght.
    Rufino heeft nu haest gevangen ’t geen hy jaeght,
    Nu denk ik niet Carbijn, dat gy zult langer wachten.
    Maer zult nu al terstondt ook nae een Vrijster trachten.
Carb. Die zoo een voorspraek had gelijk Rufino doet.
Theo. (430) Wat hoeft dat als gy vrijt een zachter van gemoet?
Carb. Ik acht haer allegaer haest eveneens af keerigh:
    Daer zijn wel duizent dwersch en een alleen begerigh.
Theo. Wel kiest gy dan die geen die niet afkeerigh is.
Carb. Vangt uit de wilde Zee eens d’ alderbeste Vis.
Theo. (435) Hoe? dat is luk op raek.  Car. Zo doet het met de Vrouwen.
[p. 14]
Theo. Gy kent de goede zien, en dan de quade schouwen.
Carb. Het zien is vol bedrogh, en heeft een looze schijn,
Theo. Kiest gy dan zulken een, wiens groot medogend’ zijn
    Gy zelver gantsch beproeft door uitgewezen daden.
Carb. (440) En gy zegt dat gy ’t hebt Melissa aengeraden:
    Zoud gy ’t u zelven ook zoo licht wel kennen raên?
Theo. Dat zou de vlugge tijdt ons licht’lijk doen verstaen.
    Rufino was getrou.  Carb. Men zou noch trouwer vinnen.
Theo. Te meerder was hy waerdt dat iemant hem zou minnen.
Carb. (445) Dat men mijn trouwigheit eens by de zijne woogh,
    Mijn schael hink op de aerd, Rufinoos heel om hoogh.
Theo. ’t Zijn woorden.  Carb. Woorden, die de daet ook zal verklaren.
Theo. Ja, ja ’t was lovens waert, zoo woorden daden waren.
Carb. ’t Zal blijken metter tijdt, bleek maer de weder-min.
    (450) Was z’ in haer eigen zaek, al-even-eens van zin,
    Als z’ in eens anders is, hoe waer mijn luk gerezen?
    Dat zy veranderen zal doet my op ’t hooghste vreezen.
Theo. Dat waer bedriegelijk en al te vals gedaen,
    Het geen men zelver haet een ander aen te raên.
Carb. (455) Dat gy een ander raet, zoudt gy dat zelver prijzen?
Theo. Met woorden niet alleen, maer metter daet bewijzen.
Carb. Betoont dan metter daet het gene dat gy zegt,
    En mint hem weder die op u zijn liefde leght.
Theo. Maer ik word niet gemint.  Carb. Ik zweer dat ik mijn dagen
    (460) Heb min noch mins gelijk den Vrouwen toegedragen,
    Dan u ô Theodoor, ik zweert by uw gezicht,
    Wiens schitterende strael mijn minne heeft gesticht,
    Wiens blixems snelle vlught mijn zinnen komt ontstellen,
    Wiens zoete tooverkracht komt ziel en lichaem quellen:
    (465) Ik zweert u by dien top, die dit bedroefde hert,
    In duizent knippen vangt, in duizent strikken wert:
    Ik zweert u by die mondt, het voetzel van mijn leven,
    Die met een enkel woordt ken doodt of leven geven,
    Joffrou gy zijt de eerst, de eerste die ik kies,
[p. 15]
    (470) En ’t leven ben ik quijt indien ik u verlies.
    Waer ’s nu uw zacht gemoedt, en uw medogentheden,
    Waer meê, gy voor Rufin’, Melissa hebt gebeden?
    Doet nu het gene zelfs dat gy Melissa riet,
    En weigert uwe slaef uw zoete weêrliefd’ niet.
Theo. (475) Ha Goden wat geluk! Nu moet ik weig’ren leeren,
    Maer zacht niet al te veel, hy zou wel licht verkeeren,
Carb. Wat zeit mijn Engelin?  Theo. Maer wat of gy begint
    Dat gy mijn weerliefd’ eischt daer gy zoo schielijk mint.
    Ik weet niet dat gy my met kennis spraekt voor dezen.
    (480) Hoe durf gy dan Carbijn, strak zoo begerigh wezen,
    Dat gy mijn minne eischt? Ik neem, ik u die gaf,
    Uw haest genomen keur nam haestigh weder af,
    Wat raet gink my dan aen?  Carb. Godinne laet dat varen,
    Ey laet ’t vergeefs gedacht uw zinnen niet bezwaren.
Theo. (485) Is dat vergeefs gedacht? uw min is eerst geleidt.
Carb. Al is mijn minne nieu, z’ is vol bestendigheidt.
Theo. Het zeggen is goet koop, de tijdt die most het leeren.
Carb. En zoud’ ik dan terwijl uw zoete gonst ontbeeren?
Theo. Gy leeft terwijl op hoop.  Carb. De hoope die bedrieght,
Theo. (490) Maer zy is vast wanneer uw trouwe niet en lieght.
Carb. Betoont het ergens meê.  Theo. Dit kusje zy het teeken.
Carb. Ha kus? ha zoete kus, die ’t herte schijnt te breeken!
Theo. Carbijn mijn tijdt is om.  Carb. Wilt gy zoo haestigh gaen?
Theo. Ik bleef wel; maer de tijdt die drijft my hier van daen.
Carb. (495) Mijn eenigh een, mijn vreught, mijn leven van mijn leven,
    Mijn ziele van mijn ziel, gaet gy my nu begeven?
Theo. Vaert wel en blijft gezont.  Carb. Vaert wel mijn Theodoor.
Theo. Denkt om uw Theodoor.  Carb. geeft gy de min gehoor.     Theodoor binnen.
    De minne houdt mijn tong, de vreught belet my ’t praten,
    (500) Ik ga ’t verwarde hooft nu wat bedaren laten.             binnen.
Continue
[p. 16]

HET TWEEDE BEDRYF.

Mentor. Goossen.

Mentor. DE gulde Zon die is gedooken in de Zee;
    De zilver bleeke Maen, bewaert haer Broeders stee,
    En licht met al ’t gestarnt mijn duistere gezichten,
    Maer moght die gulde Zon, mijn oogen eens verlichten,
    (505) Die d’ Hemelsche verpuft, en doet de zilvre Maen,
    Met al der sterren glants, heel zonder schijnzel staen,
    Ach moght de gulde Zon mijn oogen eens beschijnen,
    Zoo zoud al mijn gequel en droevigheidt verdwijnen.
    Geeft Goden, geeft dat ik zoo goeden uur geraek,
    (510) Dat zy haer deur ontsluit, en luistert na mijn spraek.
    Wat zal ik? kloppen aen? ik durf het qualijk wagen,
    Wel waerom zoud ik niet? ik zal eens na haer vragen.
                Hy klopt.     Zy uit een venster.
Theo. Wie is daer voor de deur in ’t midden van de nacht?
Ment. Hy die na uwe komst met groot verlangen wacht.
Theo. (515) Wie ist?  Ment. Uw slaef.  Theo. Maer wie?  Ment. Gy ziet hem, komt beneden.
Theo. Beneden? dat ’s te laet, ik ben al aen ’t ontkleeden.
Ment. Godin het is noch vroegh.  Theo. Maer zegt my wie gy zijt.
Ment. Uw Mentor.  Theo. Wel my dunkt gy schaemt u niet een mijt;
    Hoe Mentor wat is dat? dus in de nacht te komen?
    (520) Hebt gy geen schroom voor my, gy zoud mijn ouders schromen
    Te stooren uit haer slaep, zy zijn daer toe te oudt.
Ment. De min Joffrou, de min, de min heeft my verstout.
    Ey zeeker ’t is noch vroegh, komt maer uw deur ontsluiten.
Theo. Ontsluiten? en om u? Neen Mentor blijft daer buiten.
    (525) My dunkt gy dronken zijt, uw wijsheidt in de kan:
    Het herzenlooze nat en dulheidt in de Man:
    Dan ist uw lui manier een luchje noch te halen
    En van de eene plaets op d’ ander loopen malen.
    Wat meent gy dat men dan moet wezen steets bereit,
[p. 17]
    (530) Te geven zulken hoop goet antwoordt en bescheit?
    Gaet henen, gaet na huis, en legt u in het laeken;
    Of zeeker ik en zal om uwen ’t wil niet waeken:
    Maer ’k sluit mijn venster toe, en geef my tot mijn rust.
    En wilt gy malen maelt zoo lang’ u ’t malen lust.     Zy sluit haer venster.
Ment. (535) Hoe dat mijn Engelin? waer doch zoo haestigh henen?
    Mijn Hemel die is toe, mijn zonne is verdwenen.
    Is dat een Vrouwen aert? het is een Tygers aert.
    Wat schort u Theodoor? zijt gy voor my vervaert?
    Of haet gy my? wat ist? gy zegt ik ben beschonken,
    (540) En ’k heb de gantschen dagh geen sterken drank gedronken,
    Den Hemel zy mijn tuigh gy zeght het is te laet,
    Gelijk of gy zoo laet niet met een ander praet.
    Dat ist niet Theodoor, en ik zal in drie dagen
    Wel weten waerom gy my van uw deur gaet jagen;
    (545) ’k Wed gy een ander mint, en krijgh ik dan die geen,
    Die gy bemint, ik zweert; ik breek hem hals en been.
    Zoo leer ik hem te deegh mijn Theodoor beminnen.
    Zoudt gy dit huis by nacht alleen wel kunnen vinnen?
Goos. Ia Meester zoud’ ik niet? een groote blauwe deur.
    (550) Een kelder aen de zijd en daer een hekje veur,
    Een blauwe stenen stoep, zes vensters naest malkand’ren,
    Een platjen op het huis om Zomers op te wand’ren.
    Och ja genoeg, genoeg.  Ment. Onthoudt het wel ter deegh;
    Nu zal ik haestigh zien wie my is in de weegh.
Goos. (555) Maer niemant?  Ment. niemant? wel wat raet, weet Goossen dat?
Goos. Wie isser meer als ik? en ik u achter ’t gat.
Ment. Maer zoo en meen ik ’t niet.  Goos. Dat ’s kunst voor my te weten.
Ment. Let gy maer op het huis.  Goossen. Dat zal ik niet vergeten.
beide binnen.


Carbijn.
EN is het lijkwel waer? of ist een droom? of ist
    (560) Een herzen-duizeling, waer door ik heb gemist?
    En zagh ik Theodoor niet met mijn eigen oogen?
[p. 18]
    En was Melissa tot Rufino niet bewoogen?
    En minde zy my niet, zoo ’t aen haer reden leek?
    Och Theodora ja, zoo ’t aen uw kusje bleek.
    (565) Ha kus! waer in mijn ziel door ’t roeren van haer lippen,
    In Theodora vloot en my zoo gink ontslippen.
    Ha Hemel! wat een kracht die ziel en spraek berooft;
    Wie had dat van de min zijn leven oit gelooft,
    Voor dat hy ’t zelver proeft? Ha! waerdigh om beklagen
    (570) Rufino wie die zmert zoo lange hebt gedragen,
    Waer vind ik u doch best, op dat ik u terstont
    Van uwe pijn verloss’, en maeke zoo gezondt.         binnen en weer uit.
    Dat ’s wonder hy ’s niet t’ huis. Zal ik in alle hoeken
    De gants en heele Stadt hem op en neder zoeken?
    (575) Neen dat en dient my niet, ’t is een onzeeker spoor:
    Loopt liever waer gy wilt, ik zoek mijn Theodoor.     Hy klopt.
    Is Theodora t’ huis?  Claertje. Ik zal ’t haer eens gaen vragen,
    En zoo zy t’ huis wil zijn, u haestigh overdragen.
    Maer zacht, hoe is uw naem? hoe heet gy.  Carbijn Ik Carbijn,
    (580) Loop heen malloot, loop heen, vraegt of zy t’ huis wil zijn.
    Wat antwoordt? isse in.  Claer. Zy wacht u, gaet na binnen.
Carb. Ha Goden wat geluk, ik zal mijn ziele vinnen.


Goossen.
    ’t IS waerachtigh om te lacchen, wel waerom zoud het niet?
    Wie drommel zou denken dat dit onder jonkers geschiet?
    (585) ’k Zweerje dat baes, ik hebje dat al of ekeeken,
    En de eerst die ik zie zal ik het ook zoo in de handt steeken.
    Sta by jy mannen die zoo gaern van wat nieus praet,
    Dat jy daerom een heelen dagh op het hooft gaet:
    En haelt een druipende neus, en een paer verkleumde handen,
    (590) Met een paer kouwe voeten, en een deel klappende tanden,
    En kijkt met snot in zijn muil, en ziet of de Veerman
    Van Amsterdam haest zal komen an.
    Al hagelt het, al sneeut het, al vriest het, al zouje verstijven.
[p. 19]
    Al raest het, al blaest het, al ruist het, al bruist het, al mist het,*
    (595) Al pist het, al stuift het, al snuift het, jy moet lijkwel blijven
    Tot hy aenkomt; want benje voor regen of wint vervaert,
    Zoo blijf uit de koud’ lieve man, en zit by de haert.
    Of koomje onder de beteerde water-rotten,
    Zoo zel dat goedtje zoo verbranst met je spotten:
    (600) ’t Is, kijk die schijtvalk, hoe zou hem dat gat staen
    Moest hy eens in ’t Wandt of op de Boegh-spriet gaen?
    Gut zeit de ander, had ik maer die veugel
    Een wijl op mijn Schip, ik jaeghd’ hem wel te deegh door den beugel,
    Hy most eerst in de mars, en voor op de ree;
    (605) Viel hy in ’t water, daer lagh een valk in Zee,
    Hy moghter uit vliegen woud hy, woud hy niet hy moght het laten.
    Dat ’s waer zeit Pouwels. En terwijlze zoo praten
    Komt de Veerman an, daer ist dan: welkoom Cees, Klaes, Piet,
    Symen, Ian, Joost, Joris, Gerrit, waer heen? zeg eerst, hebje niet
    (610) Nieus, ja zeit Cees, wat zoumen hooren?
    Zy zeggen dat de vyandt de vlught heeft gekoren,
    En is by stille nacht getrokken van Breda.
    Klaes zeit daer by, hy liet zijn geschut na.
    Pieter zeit Spinola is uit het leven:
    (615) Hoe komt hy doot? ze zeggen hy is vergeven.
    Symen zeit Mantsvelder trekt al voort,
    En is al in Brabant. Ian heeft gehoort
    Dat de Staten wel met hondert duizent man te veld’ komen,
    Met uitgezocht voetvolk, de Ruiters ook uitgenomen.
    (620) Dan leggender noch wel dertigh duizent in de steên.
    Joost zeit dat ’s vyants volk, ’t muitineert, want zy krijgen geen
    Goe betaling, daer zijn al zeven vendels overgeloopen.
    Joris heeft op de Volewijk een deel roovers op zien knoopen:
    Hoe veel wel? tweemael twintigh en dan noch vijf.
    (625) Liegh te degen zeit Gerrit. ’t heeft anders niet om ’t lijf.
    Of meenje anders die bleeknebde kruipers,
    Die zes-beende beesten, en moordadige bloetzuipers,
[p. 20]
    Die zy, by haer hadden, zo ben ik daer niet eens van verwondert,
    Want zoo ’t aen ’t fatzoen scheen hadder elk wel vijf-en-veertigh hondert.
    (630) ’t Praetjen is uit, deurgaenze met malkaer na de Kerk,
    Daer gaen de hoofden t’ samen, daer hebben zy dan weer werk.
    Pots elementen dat jy het daer eens zaeght smooken,
    Elk lieght om best, al de hoeden staen en rooken.
    Schijt Kerk-praetjes, daer men niet dan leugen zeit;
    (635) Staet by, luistert toe ik heb waerheidt.
    Sta by gy courant lezers, die in de winkels vol boeken
    Een heelen tijdt, voorneemlijk s’ Maendaeghs wat nieus gaet zoeken;
    En die in de pimpel-huizen om een confortijfje gaet:
    En een heelen dagh in d’Aptheekters winkels staet:
    (640) Ik zelje altemael enkele waerheidt zeggen,
    Zonder of te doen, zonder een kruimeltje by te leggen;
    Zoo ik het van mijn jonker hoorde: want flus quam een gezel
    By hem, weet jy niet nieus? ja zeit d’ ander, ik weet wel
    Een grooten hoop nieus. Achter die heiningh heeft strak een oudt wijf gezeten,
    (645) En heeft een grooten hoop nieuwe stront gescheten.
    Foey foey zeit d’ ander, ik magh geen stront,
    Ik nam ’t niet in mijn handt, jy neemt het in jou mondt.  Claertjen uit.
    Maer dat ’s nou evenveel. Water, moordt, brandt,
    Wel hei, wel hei, Wel hoe komt de Duivel in Waterlandt?
    (650) Wel Moer, wel kijndt, wel Claertje, maghme jou eens spreeken?
    Waer benje doch, zoo lang’ ik je niet gezien heb, in een gat gesteeken?
Claert. Wel Goossen raesje? wat zeggen is doch dat?
Goos. Neen, ik meen waer ofje zoo lang hebt gesteeken in een gat?
    Maer Claertje datje wist hoe ik na jou verlanghde,
    (655) Hoe lief dat ik jou had en hoe mijn hertje brangde,
    Gy zoudt mijn weer lief hebben, meen ik, zouje niet?
Claert. Ia Goossen, ik zie jou zoo lief als jy my ziet.
[p. 21]
    Ik hebje in lang niet gezien, in lang’ niet van jou geweten.
    Heer docht ik altemet, zoud mijn Goossentje my wel vergeten?
    (660) Ik vreesden ’t half, maer ik geloofden ’t niet.
Goos. Ik jou vergeten.  Claert. ’t Is wel eer geschiedt,
    Maer ik vertrou het jou niet toe.  Goos. Mijn eigen inkomen,
    Ik hebje immer al te lief, dat weetje wel, daerom moetje niet schromen.
    Jy bent alleen mijn rust, mijn lust, mijn vreucht, mijn deucht,
    (665) Mijn min, mijn zin, mijn Godin, Duivelin, mijn geneucht, mijn jeucht.
Claert. Jy bent mijn hert, mijn zmert, mijn wensch, mijn Mensch, mijn boefje, mijn engel,
    Mijn sul, mijn smul, mijn koning, mijn looning, mijn schroefje, mijn bengel,
    In ’t kort gezeit, jy bent mijn Man.
Goos. En jy al wat ik zeggen kan.
    (670) Gut Claertje als ik jou heb, wy zullen dan zoo leven,
    Ik zelje dan, wie weet het! hoe veel zoenen geven,
    Altijdt als ’t spreekwoort zeit derthien voor een dozijn.
Claert. Dat ’s dreigen Goossen. Of hoe na meen jy mijn
    Daer mee vervaert te maeken?  Goos. Zou jy daer voor vervaert wezen?
    (675) Ken de schobbige vis wel voor het kouwe water vreezen?
    Is de schorre Koekkoek wel voor ’t moy weer vervaert?
    Zoo is Claertje om het zoenen ook bezwaert.
Claert. Dat weet ik alzoo wel als jy.  Goos. Maer waer woonje nou?
Claert. Naest mijn buren.  Goos. Dat ’s waer, maer wat hebje voor een Vrouw?
Claert. (680) Met een neus, met een mondt, met een hooft, met twee oogen
Goos. Ey zeg het zonder liegen.  Claert. wel ik heb niet gelogen.
    Maer degelijke deegh, ik woon hier by, daer.
Goos. Liegje niet Claertje? isset zeeker waer?
    Daer woont de Vrijster van mijn baes.  Claert. Zo moet jy by Carbijn woonen.
    (685) Daer is doch niemant als Carbijn, die zy liefd’ gaet toonen:
    Hy isser noch rechte voort by, en ik zach flus
    Door ’t scheurtje van de deur, daer was zulken gekus,
[p. 22]
    Dat ik schier nuwelijk wierd alleen van ’t kijken;
    Denkt dan hoe mijn Vrou voer, k’ wed haer de ziel haest gink ontwijken.
Goos. (690) Gedenkter my by, dat deze gefalueerde Carbijn,
    Die nu de liefste is, de liefst niet lang zal zijn.
    Ziet mijn baes hem, hy heeft het hem gezworen,
    Carbijn raekt aen een kant, zijn leven is verlooren.
Claert. Wie is je baes! Goos. Mentor, die zy zoo veracht.
    (695) Maer hoe zel hem dat opbreeken, zacht, zacht.
    Dat geltje na den baes. Adieu mijn zoet worpzakje.
    Mijn meester wacht na my.  Claert. Goossen ’t is maer een quakje
    Van Carbijn, ik gekker meê.  Goos. ’t Mijn is ook maer malligheit.
    Had ik mijn baes maer hier, ik zeid hem ’t recht bescheit.  binnen.


Rufino

    (700) HA Hemel! ken het zijn? Vertrout eens op de Menschen,
    Het scheen Carbijn die had al wat m’ in hem mocht wensche,
    Het scheen dat hy de deught en trouheidt zelver was,
    En is de deught en trouw verloopen dan zoo ras?
    Of lagenz’ op uw tong alleen, en op uw lippen,
    (705) En gingen met den eedt, die gy my deed’, ontslippen?
    Ik meend’ gy waert mijn vriendt, is dat een vrienden stuk, Mel. uit.
    Te scheiden van zijn vriendt in ’t droefste ongeluk?
    Onwaerdigh dat men u de naem van vriendt zal geven.
    Maer wie komt daer, ist niet de moordster van mijn leven?
    (710) Zy ist, ik spreek haer aen: of mogelijk haer hert
    Een weinig door mijn zmert en klaght bewogen wert.
    Godinne van mijn ziel, en dwinghster van mijn zinnen,
    Die door uw deught en jeught my trekt tot uwe minne,
    Die met uw toovrend’ oogh mijn vryheidt heel benam,
    (715) Die in mijn killigh hert een hel-gelijke vlam
    Veroorzaekt hebt, die met de strikken van uw haeren
    Mijn geest in droefheit houdt, in jammer, in bezwaren,
    Zal uwe wreedigheidt noch duren, zal uw haet
    Noch langer voeden op mijn dootlijk terend’ quaet?
[p. 23]
    (720) Komt, moordt my dan te deegh, maekt dat ik ’t leven derve,
    En liever eens te deegh als alle dagen sterve.
    Moordadige Beulin, bloetdorstigh wreede Vrou,
    Schept gy vermaek en vreught, en lacht gy om mijn rou?
    ’t Schijnt u zijn aengenaem de zmerten, die ik lijde,
    (725) Verheught gy u hier in gy zult u haest verblijden,
    Uw hoogst vermaek komt aen. Ziet dat g’ uw oogen voet
    Hier in mijn doode wondt, en in dit zwerte bloet,
    Dat dit geweer en handt u daetlijk zal betoonen:     Hy trekt van leer.
    De weldaet, die ik doe wilt na mijn doot beloonen;
    (730) Beklaeght dan mijne doot, en stort maer eene traen,
    En laet doch na mijn doot uw wreetheidt zijn gedaen.
    Vaert wel, den Hemel weet en tuige van mijn trouwe.
Hy dreight zigh te deursteeken; zy belet en zeit:
Mel. Holla Rufino! zacht, wat doet gy? ’t zal u rouwen:
Ruf. Hoe rouwen? ’t gene dat met rijp beraet geschiet,
    (735) En rout den Mensch, die ’t doet, zijn levens dagen niet.
Mel. ’k Zeg lijkwel dat gy ’t laet.  Ruf. Waerom zoud ik het laten?
Mel. Wat ken de bleeke doot, wat ken het sterven baten?
Ruf. Ontladen van mijn druk, laet los laet my begaen.
Mel. Wel staet het sterven u dan onverandert aen?
    (740) Zoo sterft, doch ik en zal het nimmermeer gehengen
    Noch lijden, dat gy ’t zult met eigen handt volbrengen.
Ruf. Wie doet het dan?  Melissa. Maer ik, ’t za geeft my het geweer,
Ruf. Daer isset, raek te deegh, en velt my yligh neêr.
Mel. Wat zegt gy, dat ik ben de oorzaek van uw klagen?
    (745) En dat gy, ’t geen gy lijt, om mijnen ’t wil moet dragen?
    Dat ik de oorzaek ben, dat gy uw leven derft?
    Zeer wel zoo ist ook reên, dat eerst de oorzaek sterft.
    Dit punt, ik zweert de Goôn, het magh u ’t leven rooven,
    Maer ’t zal mijn leven eerst door deze handt verdooven.
    (750) Rufino zijt verheught als d’ oorzaek voor u leit,
    Als uwe plaegh, voor u noch van de Wereldt scheidt,
    Daer, daerme ist gedaen, nu zal ik niet meer plagen.
[p. 24]
                Zy neemt voor haer te doorsteeken, ’t welk hy belet.
Ruf. Melissa wout gy zelfs uw leven zoo verjagen?
    Neen dat zal niet geschien; wie had het zoo gemeent?
    (755) Ik heb u wel ’t geweer, maer daer toe niet geleent.
    Zet hier op deze borst.  Mel. ’k Zal eerst mijn boezem raeken.
Ruf. Dan kent gy ’t my niet doen.  Mel. Dan meught gy ’t zelver maken.
                Hy wil haer ’t gevest geven.
Ruf. Wel raekt uw boezem, gy met dit endt, ik met dat.
Mel. Recht anders, laet my toe, dat ik de punt slechts vat.
    (760) Geeft my den degen weer.  Ruf. Ik zal z’ u wedergeven,
    Maer zal mijn zelfs daer meê benemen eerst het leven.
Mel. Ik eerst, en gy daer nae, ’t zal anders doch niet zijn,
    Ik zal het u zoo wel beletten als gy mijn.
            Zy blijven staen, trekken tegens malkanderen. Carbijn en Theodoor uit.
Theo. Tot morgen toe mijn hert.  Car. ’K zal t’avont noch eens komen,
    (765) Maer wat is daer te doen?  Theo. Mijn lief ’k begin te schromen.
Carb. Wel wat of dat beduidt?  Theo. Ik zie een bloot rapier.
Carb. Ik gae het eens bezien.  Theo. Ey liefste blijft doch hier.
Carb. Hoe dat mijn Engelin? daer zijn geen reên van vreezen.
Theo. Zoo gy daer immers gaet, moet ik daer mede wezen.
    (770) Rufino is de een.  Carb. Melissa isser by.
    Rufino wel hoe dus? Melissa wat meught gy
    Beginnen? zeg, wat ist? ha Hemel! niet te spreeken?
Mel. Carbijn, Rufino wil zich zelfs het hert af steeken.
Carb. Wat komt Rufino aen?  Mel. Hy zeit ik d’ oorzaek ben,
    (775) En mijn afkeerigheidt.  Carb. Rufino ik beken,
    Ik zweer het is mijn schult, om dat ik onlangs hoorde,
    Als gy ’t my had belast, wel aen Melissaas woorden,
    Dat zy niet meer zoo stuers, noch zoo afkeerigh waer,
    Als wel voor dezen.  Ruf. Hebt gy dat gehoort van haer,
    (780) En zegt gy ’t my niet eens?  Carb. Ik kost u nergens vinden,
    En als ik u niet zocht gink ik by mijn beminde.
Ruf. Ist moog’lijk mijn Godin?  Mel. En ziet gy niet de daet?
Theo. Gespeeltje gints komt volk, kom gaen wy van de straet.
[p. 25]
Ruf. Ha Hemel wat geluk! Carb. Rufino gaet na binnen,
    (785) En steekt uw degen op.  Ruf. Melissa my beminnen?
Carb. Komt voort en gaet in huis.  Ruf. Ha Goddelijke dagh;
    Beginzel van mijn vreught, en eind van mijn geklagh!
Carb. Maer gaet gy noch niet in.  Ruf. wie isser die te degen
    Heeft in zoo korten tijdt zoo grooten vreught verkregen?
Mel. (790) Rufino daer komt Volk, laet ons niet langer staen,
Ruf. Mijn Engelin, mijn vreught, komt ik zal met u gaen.        Alle binnen.
                Goossen.
WAt de pleister, dat is ook al te verbrust verpeutert.
    Wat raet gaet my aen zoo ’t de baes ziet, hoe my het hooft leutert,
    Hoe ik stintel, hoe ik puiloogh, en hoe mijn tongh yzer slaet,
    (795) Ik wed voorzeeker dat hy my wijst waer mijn bak-huis staet:
    Wel Goossen, schaem jy jou niet, zo uit te blijven, zal hy zeggen;
    Wat zel ik doen; de schult op mijn spits Lubbert Lubbertze leggen,
    Daer ik een pijntje meê gedronken heb? neen ik zeeker niet:
    Wat zal ik dan zeggen? ja, dat my eerst in den zin schiet,
    (800) Daer komt den droes, zo haest alsmen van hem begint te praten,
Ment. Wel jonker zijt gy daer, ik woud u zoeken laten         Mentor uit.
    Met Trommel en Trompet, wat blijven is doch dat?
    Wel ziet den Ezel eens, hoe vol heeft hy zijn gat.
    Wel beest.  Goos. Gut baes had ik geweten, dat jy zo zoud kijven,
    (805) Zo zoud ik veel nutter, daer ik geweest ben, hebben mogen blijven.
    Dat magh niet deur, kijven te hooren, daer men zijn best doet,
    Daer ik alles zo wel beschikt heb, dat ik noch kijven hooren moet,
    Ik kent waerachtigh niet vergeten.  Ment. Ik wou my noch verstooren,
    Was ik in Goossens plaets: maer voort laet ons eens hooren,
    (810) Wat dat gy hebt gedaen.  Goos. kijk een reis, wat een man is onze maet,
    Ik jou wat zeggen? neen ik ben zelver ook quaet,
[p. 26]
    Al immer zoo wel as jy, dat ’s gelijk op klapmutzen,
    En jy meught met al jou kijven en kaekelen in de pomp brutzen.
Ment. Wel reekel hoe dus trots?  Goos. Om dat ik nu genoeg weet.
Ment. (815) Laet hooren klap eens op.  Goos. Neen baes ik zeg je niet een beet:
    Maer ik zegje, dat jy moght wel om een paer vaen lyen,
    Datje zoo wel wist als ik wie naje Vrijster komt vryen.
Ment. Wel Goossen weet gy dat?  Goossen Klonterige Claertje jou Theodoors Meit,
    Mijn eigen verschreven Vrijster heeft het my zelfs gezeit.
Ment. (820) Wie zeit zy dat het is?  Goos. Zo zoudmen een boer zijn kunst of vragen.
    Maer wilje maets zoo zegg’ ik het, of anders zel jy het de dagen
    Jou ’s levens niet weten.  Ment. Nu Goossen ’t zal zoo zijn.
Goos. Alle maets goe maets. Maer Claertje zeit ’t is Carbijn.
Ment. Heeft Claertje ’t altedeegh, en isset niet een ander?
Goos. (825) Zy zeit zy zijn dus rechtevoort noch by malkander,
    En Theodora heeft hem zoo lief, zy geeft hem zoen op zoen.
Ment. Carbijn my in de weeg? zal een Carbijn ’t my doen?
    Dat lijd ik nimmermeer, begint vry te beklagen
    De uur, waer op gy eerst uw min begost te dragen.
    (830) En Theodoor vervloekt, versweert, verzeght die dagh,
    Waer op hy aldereerst u met zijn oogen zagh.
    Ellendige Carbijn, uw leven is verlooren:
    Ziet gy uw doot noch niet? ik hebze u gezworen.
    En ’k zweer ik niet en rust, voor dat ik met deez’ handt
    (835) Het leven u beneem, en help u aen een kant.
Goos. Gut baes de kop is mijn rechtevoort zoo wat aen ’t malen,
    En ik zou wel wat slagen willen geven, of een paer blauwe oogen halen
    Dat jy my alleen eens wout laten begaen,
    Ik zoud hem wel te deegh wat op zijn snater slaen,
    (840) Als ik hem genoegh geslagen had, zoud ik hem de keel afbyten,
    En wringen hem de hals toe, en laeten hem de ziel schijten:
    Of ik zoud het ruintje van stal trekken, en douwen hem dit knijf
    Waer ik hem raeken kost tot het heft toe in ’t lijf:
[p. 27]
    Ik zou hem zoo vol gaten als een viskaer maeken:
    (845) Pots elementen! hoe woud ik hem in zijn koonen raeken!
    Hoe woud ik hem het wambuis pickieren, hoe woud ik hem de hoet
    Deurkerven, sneed op sneed. Gut baes het is zoo zoet,
    Mijn tanden wat’ren al, wat zegje, wilje my verlof geven?
Ment. Gy zijt te zeer vervaert, en zoudt wel lichtlijk beven,
    (850) Als hy maer leelik zagh.  Goos. Neen baes dat is geen noot.
    Is hy meê een dolle duivel, ’t quaetst, wy blijven alle beid doot.
    Ik ben altijdt stout genoeg; want ’k durf op een kamer vol boeren
    Al moerlijke lienigh mijn handen wel beginnen te roeren;
    En snyen in ’t hondert, en steeken in den hoop,
    (855) Die dan wat krijght die heeft wat, ik geeft goet koop.
Ment. Hoe zoudt gy met verraedt uw zaeken aen gaen leggen?
Goos. Neen niet met verraet, maer ik zalje zeggen:
    Ik zoud metter vaerd’ gaen loopen tegens hem an,
    En zeid hy wat, dan zou ik zegge lieve man,
    (860) Niet veel snaps of ’t lijfvol wonden.
    Sprak hy dan maer een woort zoo wou het honden.
    Ik zou spelen raekwat, en tyen aen ’t klouwen,         Hy toont zijn mes.
    Elk zijn schoonst, en niet als dat zou ik hem voor houwen,
Ment. Laet zien eens wat gy kent, en brengt gy hem om ’t leven
    (865) ’k Zal u tot dankbaerheidt drie hondert gulden geven,
    Gaet heen en paster op en zeght my dan bescheidt.         binnen.
Goos. Ik zelje flus komen zeggen dat hy al met de pisser om hoog leit.
    Drie hondert gulden? ik geef hem daer voor wel drie hondert steeken.
    Wat steeken? ik wil hem daer voor wel aen drie hondert stukken breeken.
    (870) Ik kap hem zoo klein als moes, of ten minsten als hutspot.
    Maer de drommel wat raet? hoe krijg ik de zot?
    Ik zal hem hier wachten, hy moet doch na zijn Theodoor loopen,
    Als een hont na een ritze teef, maer hoe deeg’lijk zal hy’t bekoopen?
    Foei de plaegh dat is van die verzoorde Tobak,*        Hy Rispt.
    (875) Die goet is voor de kak, en isse niet goet voor ’t lijf,
    Zoo isse ten minsten goet voor tijt verdrijf:
    Ja dat zei de Man ook en peulude zijn Wijf.*
[p. 28]
    Daer isser een deel die dat leelijke goet zoo overdadigh prijzen,
    Om al de fortuiten die het over heeft en gaet bewijzen.
    (880) Item inden eersten, zeidt Ioortje, isse goet voor de katar:
    Item inden eersten, zeg ik isse quaet, wantze maekt de kop nar,
    Ia zeit Symen z’ is goet, voor loopend, druipende, zijpende, roode oogen,
    En zijn oogen die loopen, die druipen, die zijpen zelfs, is ’t dan niet geloogen?
    Ia zeit Joost z’ is overdadigh goet voor tantpijn:
    (885) Dat ’s ook niet waer, want ik ’er nimmermeer baet by vijn.
    En Pietje zeit ’t helpt geweldigh als de ooren ruizen, en tuiten:
    Dat lieght hy, want als ikze drink, beginnen de mijne te zuizen en te guiten.
    Teuwis zeit, het ruikt wel: jae veel slimmer ofmer stront briet,
    En met pis droopte; en men quijlter of, wachtje volkje, verdrenk niet,
    (890) Een plas grooter als de Zuider Zee, het Schip Ste. Reinuit zouder in varen;
    Daer ik meed op vry-buit most, woume den baes niet aen Landt bewaren,
    Als de drie hondert gulden op zijn ist noch tijdts genoeg.    Carbijn uit.
    Wel Monseur zoo haest van de Vrijster? ’t is noch al te vroegh.
    Zoo vroegh te scheien? Bous! dat ’s an maet.     Hy loopt hem op ’t lijf.
Carb. (895) Wel fielt en ziet gy niet waer henen dat gy gaet?
    Is u de straet te nau men zalze wel wat wyen.
Goos. Zel jy een fielt van my maeken schelm? zel ik dat lyen?
    Neen dat duiveltje past op jou; pas op of’t gaet’er deur.     Goos. trekt zijn mes.
Carb. Ik zeg u datje gaet.  Goos. Kijk, om zoo een Monseur
    (900) Als jy bent, ik schijt wel inje, ’k zelter lustigh in douwen.
Carb. ’K zeg noch eens houje rust of ’t zal u anders rouwen.
Goos. Ik wil niet.  Carb. Daer dan fielt, houdt dat, noch dat, en dat.
                Hy slaet Goossen.
Goos. Moordt? brandt! buren sta by! die keerel slaet my plat.
Carb. Laet echter in hunn’ rust haer, die u niet en moeien.     binnen.
Goos. (905) De drommel is dat slaen? het schijnt schier of mijn tanden bloeien,
[p. 29]
    Mijn neus die zwelt, mijn oogen zijn blau, ’k heb een buil op ’t hooft.
    Ia borsje benje zulken haentje, ’k had ’t mijn leven niet gelooft.
    Jy bent kruideken roert my niet, ’k zelje ook met vreden laten,
    Ik hou niet van zulk slaen. Maer hoe zal ik ’t met den baes praten?
    (910) Hy magh zelf heen trekken, maer dat gelt is quijt,
    De slagen doen wel zeer, doch daer ’s niet dat my meer spijt.         binnen.
Continue

HET DERDE BEDRYF.

Carbijn. Theodoor.

Carbijn. ACh Theodoor! mijn hert, hoe zoet is ’t zoet bywezen,
    Nu uw en mijne min is tot dees hoogt’ gerezen?
    Wanneer ik by u ben is my de nacht een dagh,
    (915) Uw oogen mogen meer als ’t Zonnen schijnzel magh.
    Wanneer ik van u ben, zoo schijnt het dat de stralen
    Des Zons, rontzom, maer niet op deze oogen daelen.
    Het midden van den dagh is ’t midden van de nacht,
    Ten waer uw oog een strael had op mijn oog gebraght:
    (920) Dan zie ik eens rontzom, en zie drie Zonnen schijnen,
    Maer d’ Hemelsch, lijkt het, moet voor uwe twee verdwijnen.
    En als ik by u ben ist noch al niet te deegh,
    Mits datter noch een wolk my staegh is in de weegh.
Theo. Behonight is uw praet, bezuikert zijn uw reden,
    (925) Is ’t vreemt dat ’t byzijn dan is vol van vrolijkheden?
    Mijn eenig een, ik zweert als ik u maer aenschou,
    Dan ben ik blijder, of het hemelsch hoogh gebou
    Aen my gegeven wierd; uw afzijn is mijn treuren,
    ’t Welk duert tot dat my weer uw byzijn magh gebeuren:
    (930) Mijn treuren heeft geen eind’ wanneer ik van u ben,
    Mijn blijdtschap heeft geen eind als ik u spreeken ken.
Carb. Al woud my d’ Opper-Godt zijn staf en Huis-vrou geven,
    ’t Zou my bewegen niet, ik wil veel liever leven
    By u mijn Theodoor: voor Nectar en Ambroos
[p. 30]
    (935) Ik den violen geur van uwen aessem koos,
    Ha Goddelijke geur! ’k verzweert en kent niet looven,
    Of gy zoudt zelfs de geur van Flora gants verdooven.
    Yvoren voorhoofts vel! yvoren tandt gebit!
    Yvore wangen waer op elk een roosje zit!
    (940) Ha lippen! lippen? neen, maer enkele koralen.
    Ha mondt! wiens mondts gelijk Apelles niet zou malen,
    Ha opgetoide pruik! daer zelfs den dageraet,
    Vol spijt en heel beschaemt, haer pruik voor leggen laet.
    Ha net besneden kin, en wel gemaekte handen!
    (945) Ha naugeschoeide voet, en nette oogen-randen!
Theo. Wien trekt gy niet tot u? uw leden zijn van stal,
    Uw benen, borst, en voort, kortom, het past u al:
    En doet daer dan noch by uw hoflijk hooft ontdekken.
    Uw lieflijk zoet omarm, uw lonklijk oogen trekken
    (950) De noordt zon ons gemoet, ’k wed niemant vinden zou
    Een Dochter, die niet wenscht te mogen zijn uw Vrou.
Carb. ’t Is my meer als genoegh zoo ’t Theodoor wil wezen.
Theo. Zy wil en zal het zijn, wat hebt gy dan te vreezen?  Hy omhelst haer.
Carb. Ach die zoo sterven mocht! wat was dat een geneught?
Theo. (955) Die eeuwigh leefden zoo, was dat niet grooter vreught?
    Maer ach ik schrik, ik beef dat ik u daer hoor praten
    Van ’t droevigh sterven (laes!) en ’t jamm’rig leven laten.
Carb. Mijn Engelin, mijn vreught, waerom deê u dat wee?
Theo. Mits my dat in den zin veel droefheidt komen deê.
    (960) (Ha Hemel hoed’ Carbijn!) als ik ’t begin te denken,
    Zoo schijn ik in ’t getraent te smoren en te drenken.
    ’t Is noch niet lang geleên dat Mentors knecht sprak aen
    Mijn meit, die heeft na lang gepraet van hem verstaen
    Hoe dat zijn meester, had een dieren eedt gezworen,
    (965) Geen rust te houden, voor uw leven was verloren.
Carb. En nu gy daer of zeght schiet my wat in ’t gedacht.
    Niet langer noch geleên als dees voorleden nacht
    Wanneer ik van u gingh, zoo quam ik juist t’ ontmoeten
[p. 31]
    Een reekel, die my liep op ’t lijf in plaets van groeten.
    (970) Ik vraeghden hem hoe dat? hy strak zijn mesjen uit,
    En zei, verweerje flux of dat gaet in uw huit.
    ’k Vermaenden hem tot rust, hy wou daer niet na vragen,
    Dies nam ik hem by ’t hooft en gaf hem ’t lijf vol slagen.
Theo. Wie was het lief?  Carb. Hy was te mael in ’t geel gekleet.
Theo. (975) Zoo ben ik ’k weet niet wat, zoo ik niet wel en weet,
    Dat dit de knecht zal zijn. Foei schelmen, looze fielen,
    Hoe wil te deegh de straf eens volgen op de hielen?
    Gebruikt voorzichtigheidt wanneer gy van my gaet,
    En ziet ter degen toe wie datter is op straet.
    (980) Ach Hemel! dat ik u zoo eens quam te verliezen,
    Wat zoudt ik anders als de doot voor my verkiezen?
    Dat ik uw zoo verloor, met my was ’t ook gedaen:
    Waer gy voor henen ginght zoud ik ook moeten gaen.
Carb. ’k Zal dragen goede zorgh, laet maer uw droefheidt varen.
    (985) Hoe haest zijt gy bedroeft daer wy zoo vrolijk waren?
Theo. ’t Is reden dat ik vrees.  Carb. Uw vrees is al te groot,
    Als ’t komt is ’t vroegh genoeg.  Theo. Te laet is ’t doet het noot.
Carb. Ik ga mijn Theodoor.  Theo. Waer doch zoo haestigh henen?
Carb. Ik blijf indien gy maekt een einde van uw wenen.
Theo. (990) Wischt dan mijn tranen of.  Carb. Daer toe wil ik my spoen,
    En wil het nergens meê als met deez’ lippen doen.
Theo. Zoo, dat verquikt mijn hert, nu lust my weer te leven.
Carb. Hebt dank (o Goden!) dat dit onweer is verdreven.
Theo. Flus zeit gy van een wolk, wat wordt daer door verstaen?
Carb. (995) Hoe klaer mijn zonne schijnt z’ is altijdt overlaên
    Noch met een wolk.  Theo. Wat ’s dat?  Carb. Godin het zijn uw kleeren.
    Die voor mijn gretrigh oogh die lieve leden weren,
    Waer in natuer haer konst zoo vlytigh heeft getoont,
    Dat daer niet anders als de hooghste schoonheidt woont.
    (1000) Vervloekt en nydigh kleet wat heb ik u bedreven,
    Dat gy my dus belet het vreughdighst van mijn leven?
Theo. Wat woudt gy dan dat wy al gingen zonder kleên?
[p. 32]
Carb. Neen holla, gy maer naekt, en dat by my alleen.
Theo. Mijn lief gy praet te luid; wat weetmen wie ’t moght hooren.
Carb. (1005) ’k Zal voort, het geen ik zeg, wel luist’ren in uw ooren.
                Zy blijven staen praten binnen ’s monts.
                Mentor en Goossen uit.
Ment. Wat, wat ist anders niet?  Goos. wel baes ik deed’ mijn best.
Ment. Dat doen de kinders ook en kakken in haer nest.
Goos. Ja dat loof ik wel, de lui die quamen ons scheien,
    En wy lagen eerst zoo lang en wroeten met ons beien,
    (1010) Dat het niet te zeggen is, hy met een rapier, ik met een mes,
    En dat meer is, ik gaf hem noch wel een wondt vijf zes.
Ment. Uw oogen zijn zoo blau, hoe is doch dat gekomen?
Goos. De scheiers hadden ’t zoo elementigh op my voorgenomen,
    Dan keef dees, dan sloegh die, en ik kreegh vast trekken uit den hoop,
    (1015) En t’ wijl ik slagen kreeg trok oomkool op ter loop.
Ment. Wel wilt gy noch eens gaen zien of g’ hem kent deursteeken?
Goos. ’k Heb liever dat hy loopt tot hem de beenen breeken,
    Schijt, schijt, ik kenme al te goet dat ik zou aengaen
    Tegens zulken een, die niet durf blijven staen.
    (1020) Evenwel baes, daer ik zoo getrou waeghde mijn eigen leven,
    Hoor jy my al een moy stikje van ’t beloofde gelt te geven.
Ment. Wy zullen zien daer na, weest stil en gaet nu voort,
    Op dat ons hier ontrent den reekel niet en hoort.
    Op razerny kom op, fluks uit uw hol beneden,
                Hy ziet Carbijn met Theod. staen praten.
    (1025) Laet aerd en Zee van angst nu ’t zidd’ren voor uw treden.
    Maekt dat der sterren sleep, en dat de zilv’re Maen
    Verschrikken van uw oogh en van haer plaetzen gaen:
    Dat al de Werelt ysch, door ’t hels en duivels zingen
    Van uwe hairen, die om uwe kop zich wringen:
    (1030) Uw Solfren aessem die verlep al ’t groen geboomt,
    Verpest al ’t water dat door ’t gantsche water stroomt.
    Als gy dan hebt gedaen, en niet meer werk kent vinnen,
    En noch niet rusten wilt zoo komt aen my beginnen,
    Proeft dan uw zwepen en uw toortzen hier aen my,
[p. 33]
    (1035) En helpt my in een dul verwoede razerny.
    Ik lijden dezen trots? ik deze zmaet gedoogen?
    Moet ik dit zien? dit zien? en dat met eigen oogen?
    ’t Is wonder ik hem niet met deze tanden pluk,
    En trek hem ’t lijf van een, en scheur ’t van stuk tot stuk;
    (1040) En laet de looze hoer haer lieve lief verzellen,
    En werp my dan daer by en dael met haer ter hellen.
    Wat raest gy dulle tong dat gy mijn liefste schelt?
    Zoo gy haer vorder schelt ik zweer dat hy ’t ongelt.         Carb. kust.
    Ziet daer, ist mogelijk? den bloet gaet haer noch kussen,
    (1045) Waerom sta ik en kijk en loope daer niet tusschen?
    Bezadight u mijn geest: zoo g’ nu een weinig lijt,
    Zoo zult gy zijn eerlang op ’t hoogste weer verblijdt.
    Treet voeten, treet te rug, laet haer voor ’t lest wat praten.
Goos. Hoe goetkoop zoud het broot worden dat de gekken niet en aten?
Ment. (1050) Wel ezel wat’s dat?  Goos. Niet Meester, my quam daer in ’t gedacht
    Dat spreukwoort, dat men altemet wel zeit by nacht
    Als men na den Hemel ziet: zo zeit de een wat zijnder al starren,
    Ia zeit de ander daer strak weer op, wat zijnder al narren.
    Nu denk ik in mijn zelfs, alsser zo veel starren als narren zijn,
    (1055) En alsse aten noch dronken, hoe goet koop was dan ’t bier, ’t broodt, en de Wijn?
    Maer dat overgeslagen, wat meenje hem nu al te leeren?
    En hebje geen denken dat hy hem ook zal verweeren?
Ment. Hy zich verweren? neen, gy zegt hy loopt staegh wegh.
Goos. Holla baes, gy verstaet niet wat ik zeg,
    (1060) Ik meen als hy ’t gewonnen heeft.  Ment. ’k Zal my op u vertrouwen.
Goos. En ik zel mijn hoop op een harde rug en een paer rassche voeten bouwen.
Ment. Wy zullen t’zamen doen.  Goos. ’t Is beter een alleen,
Ment. Wy zijn hem veel te kloek, zijn wy maer met ons tweën,
Goos. Neen baes, ’t is best dat ik daer niet by ben, om dat mijn gele mouwen
    (1065) En gele kouzen en mantel ons verraden zouwen.
    Ik zel een weinigje van een mijl of twee achter of staen,
    Hebje ’t te quaet dan zel ik trarare gaen,
[p. 34]
    Ik zegh qualijk, ik meen dan koom ik ook aen.
Ment. Zwijgh, ’t schijnt aen zijn gelaet of hy van haer wil gaen.
Theo. (1070) Zoo vind’ ik ’t wel bequaemst, gelijk het is besloten;
    Maer gy most niet te stijf aen d’ achterpoorte stooten,
    Of ’t yemant wierd gewaer.  Carb. Mijn troost, mijn ziel, mijn hert.
Theo. Lief spoeit u nu naer huis eer dat het later wert.
Carb. Mijn Engelin gy zult dan op het uur wel passen?
Theo. (1075) Heel wel, maer ziet gy toe, dat niemant u verrassche.
    Want Mentor past op u, den Hemel hoed uw gangh.
Carb. Ik bid u Theodoor, en zijt voor my niet bangh;
    Maer stelt uw hert gerust: doch ik en zal niet rusten,
    Voor dat bestemde tijdt my gun mijn lieve lusten.
    (1080) Vaert wel mijn eigen geest.  Theo. Vaert wel mijn levens vreught.
Carb. Dit kusje blijf u by.  Theo. Dat my mijn geest verheught.
Theod. binnen. Carb. wort in ’t gaen van Ment. in de rugge gesteeken, dat hy als doot, neder valt.
                Goossen loopt wegh.
Ment. Carbijn daer is uw loon van Theodoor te vryen;
    Haer Vryers altemael die moeten zoo bedyen.
    Waer ’s Goossen? is hy wegh! is dit de stoute knecht,
    (1085) Die (zoo hy zelver zeit) zoo wonder gaern vecht!         binnen.
                Carbijn daer hy leit.
    Ach Theodora! ach! vergeefs zult gy verbeiden.
    Maer noch veel grooter ach! dat ik van u moet scheiden.
    Geeft Goden geeft my wraek, en straft hier Mentor voor.
    Mijn aessem die beswijkt. Vaert wel mijn Theodoor.
                Hy valt van zich zelfs en blijft in zwijm.     Rufino uit.
Ruf. (1090) Godin (die met uw zoon de alderkloekste herten
    Maer met een vlam, en pijl durft zonder vreezen terten,
    Niet tarten ook alleen, maer brengen in ’t gebiedt,
    Die zelfs den Opper-Godt Jupijn niet eens ontziet:)
    Ik buig voor u, om u een dankbaer hert te toonen,
    (1095) Waer van ik niet en ken het kleinste klein beloonen.
    Godin geeft dat het duert, en houdt Melissa in
    ’t Voornemen, dat zy heeft en in de zelve zin.
[p. 35]
    Hoe zin? ’t is nu gedaen, zy heeft my uitgekoren
    Tot haren echten man, en heeft een eedt gezworen:
    (1100) Dat eer het Hemelsch ront, de Sterren, Son en Maen
    Vervallen zullen, dan haer liefde zal vergaen.
    Is dat noch niet genoegh? wat wensch ik meerder teeken,
    Als dat ik mijn Godin hoor zulke woorden spreeken?
    Melissa ’k sweer u ook: dat eer mijns levens draet
    (1105) Zal afgeloopen zijn, eer dat ik u verlaet.
    Ha Hemel hooge Goôn! wilt gy lui ons maer geven,
    Dat wy een lange wijl te zamen mogen leven:
    En als gekomen is een van ons beiden tijdt,
    Dat ons het leven dan op eene tijdt ontglijt.
    (1110) Wel hei! hoe dus? dat ’s vreemt: wel wat of dit wil zeggen?
    En is ’t geen mensch die ik een weinigh voort zie leggen?
    Dat moet ik nochtans zien. Een mensch! wie magh het zijn?
    Ik ken hem (Hemel ach!) my dunkt het is Carbijn,
    Carbijn gy doot! Carbijn gy doot en zoo doorsteken!
    (1115) ’k Zweert zo ik ken of magh ik zal uw doot wel wreeken.     Hy trekt van leer.
    Met dit geweer ik zweert. Hebt gy noch leven in!
    Hebt gy noch wat gevoels, hebt gy noch geest of zin?
    Zoo slaet uw oogen op, en ziet my aen voor ’t laetste.
    Ik voel zijn aessem noch, daerom moet ik my haesten,
    (1120) Dat ik hier iemant wek en breng’ hem in een huis.
                De wacht komt hem tegen en vat hem.
Capit. Wat ’s hier! in ’t naer des nachts te maeken zulk gedruis?
        Waer toe is dit geloop, en met een blooten degen?
        Aeo’t Za gasten vat hem aen het is hier niet te degen.
Ruf. Ziet dat gy niet en doet dat u hier namaels rou.
Cap. (1125) Neemt hem zijn degen af en bint hem, daer ’s een tou.
Ruf. Bint schelmen dieven bint, als uws gelijk, verrader.
Cap. Hoe dat gy meerder roept ’t is voor u zelven quader.
Wacht. Ik koom daer ginder gaen, en vind’ een doode Man.
Cap. Een Man, hoe komt die daer?  Wacht. Wel wat weet ik’er van.
Cap. (1130) Ha schelm dat ’s uw bedrijf. Was dat het haestigh loopen?
[p. 36]
    Recht quam ik wel te pas, maer hoe zult gy ’t bekoopen?
Ruf. Brengt gy de man in huis, maekt dat men hem verbin,
    Want hy en is niet doot; daer is noch leven in.
Cap. Wel wat weet gy daer van?  Wacht. En zoud de guit niet weten,
    (1135) Daer hy met zijn geweer de wondt zelfs heeft gemeten.
Ruf. Nu, nu het kost een Mensch, komt haest u, maekt het kort,
    En draeght hem elders in dat hy verbonden wort.
Zy dragen hem binnen, en komen daer na met Rufino weder uit, die zy na het gat leiden.
Ruf. Ik zweert u guiten, ’k zweert ik zal ’t u wel vergellen,
    Dat gy my met dit tou de armen zoo komt knellen.
    (1140) Wat heb ik oit misdaen? waer in heb ik misbeurt,
    Dat gy my al gelijk dus gints en weder scheurt?
    En mijn geweer beneemt, en met een tou gaet binden,
    Daer niemant meer Carbijn als ik Carbijn beminde.
    Hy is mijn trouste vriendt geweest in alle noot,
    (1145) Ik zal zijn trouste vriendt ook blijven tot mijn doodt.
    Ik wast van jonghs op aen, wat zoud my dan verrukken
    Dat ik hem zoo een doodt zoudt in de rugge drukken?
    Den Hemel zy getuig hoe dat ik was gemoet,
    Als ik hem leggen zagh verzmoort haest in zijn bloet,
    (1150) Hoe mijn gemoet verschrikt’, en hoe mijn hairen rezen,
    Geen Mensch ken meer ontstelt, geen Mensch ken vreemder wezen,
    Als ik was door het zien, ik trok mijn degen uit,
    Ik hijgde na de wraek, ik wenschte na de guit,
    Ik wenscht’ ik weten mocht wie dat hem zoo verradigh,
    (1155) Zoo schelms, zoo overwreet van acht’ren zoo moordadigh
    Hadt in het lijf geperst zoo diep en wijde wont.
    Nu koom ik, en ik hou mijn lippen aen zijn mont,
    En voel zijn aessem noch, doe liep ik en wou maken
    Dat hy in ’t eene huis of ’t ander mochte raeken.
    (1160) Doch quamen deze guits en doen my overlast,
    En binden daer noch by bei deze armen vast.
[p. 37]
    En had ik ’t om Carbijnent wille niet gelaten,
    Ik had haer wel geleert op ’s Heeren vrye straten
    Te vatten iemant aen, die niemant niet en moeit;
    (1165) En nu ik gaeren zou, nu ben ik laes geboeit,
    Mijn armen zijn zoo vast, ’t geweer is my benomen.
    Dit ken ik altemael noch lichtelijk ontkomen,
    Bleef maer Carbijn by ’t lijf; flus alsmen hem verbondt
    Roerd’ hy niet anders als een weinighjen zijn mondt.
    (1170) Ach Theodoor! hoe zal u deze tydingh’ smaeken?
    Melissa hoe zult gy ’t als gy dit hoort ook maeken?
    Carbijn zoo goet als doodt, en dat door mijne schult:
    Ach kost gy alle beid nu hebben wat gedult!
    De groot en goede Godt zal ’t alles zoo verzachten,
    (1175) Dat gy eerlang een eind’ zult hebben van uw klachten.
Cap. Hier is het gat flux in.  Ruf. Men zeit veel daer ’t gewelt
    Komt is het goede recht heel aen een zy gestelt.

Continue

HET VIERDE BEDRYF.

Theodoor.

DAer lust is, is begeert, en uit begeerte vliet
    Een hoop, die van ’t gewenscht geen kleine voorsmaek biet:
    (1180) Zoo doet het ook met my. Ik kond’ te nacht niet rusten,
    Mits my de hoop staegh gaf een voorsmaek van mijn lusten.
    Zoo tusschen slaep en waek beeld’ ik my zelven in
    Dat ik met vreught genoot de vruchten van de min;
    En kort daer na zoo is Carbijn van my verdwenen,
    (1185) En is eerst langh daer na weer voor mijn oogh verschenen;
    Doch zoo niet als voor heen, maer ziekelijk en bleek,
    En ik verschrikte zoo dat my de slaep ontweek:
    Ik sloegh mijn handen om, om met een groot erbarmen
    Mijn dootgelijke Lief te kussen en t’ omarmen.
    (1190) Doe quam ik tot mijn zelfs, en zach ’t was malligheidt.
    Maer dat zijn bleekte niet iets quaets te voren zeit.

[p. 38]
         Ziele laet uw droefheidt varen,
    Laet geen vreezen u bezwaren,
    Stelt u vreughdigh en gerust:
    (1195) Denkt eens dat den tijdt komt naeken
    Dat gy d’ hooghste vreught zult smaeken
    Door het boeten van uw lust.

        Phoebe laet uw gulde raden
    En uw Paerden vroegh gaen baden
    (1200) In den ouden Oceaen;
    Laet de nacht de lucht betrekken,
    En met zwarte wolken dekken
    ’t Aenzicht van de bleeke maen.

        Is het waer dat d’ oude schrijven
    (1205) Zoo heeft Phoebe kennen blijven
    Stil aen d’ hoogen Hemel staen,
    Als gy uw Coronis zochte,
    Op dat gy Coronis mochte
    Met een blijdtschap kijken aen.

        (1210) Of dan jaeght gy dijne Paerden
    Dat zy daelde na de aerde,
    Als den dagh u viel te langh:
    Om dat gy by tijdts zoudt raeken
    By uw Nymph, en u vermaeken
    (1215) Korte gy zoo veel uw gangh.

        Phoebe kort nu ook uw gangen,
    Dat ik magh mijn lief omvangen
    Met een lieffelijk gegroet,
    Met een lonkje, met een kusje,
    (1220) Met een vreughtje, met een lusje,
    Met een woortje honingh zoet.

        ’k Zal het zoetste van mijn leven
    Nu aen mijn Carbijn gaen geven,
    ’k Waegh mijn alderwaerdste eer.
    (1225) Maer het zal mijn eer niet krenken,
    Mits ik z’ aen Carbijn gaen schenken
    En Carbijn die geeftze weêr.

        Hy heeft macht mijn eer te rooven,
    Maer wie zoud van hem gelooven
    (1230) Dat hy slaet en niet en heelt:
    ’K zou hem voor een deug’niet houwen,
    Die geen zin heeft om te trouwen,
    En dan ’t Meisjes eer ontsteelt.

        ’k Acht Carbijn mijn eer wel waerdig,
    (1235) Hy is deughdlijk en goet aerdigh,
    Heusch van mondt en trouw van daet;
    Zoo een spreeker, zoo een peinzer,
    Achter-klapper nochte veinzer,
    Dies ik my op hem verlaet.

        (1240) Wat aengaet zijn lijf of leden
    Die zijn net en wel besneden,
    Ia volmaekt al wat men ziet.
    Hy is zoo beleeft van zeden,
    Kloek en deftigh in zijn reden,
    (1245) Nergens wijkt hy iemant iet.

        Hy ’s dan noch vol trouwe minne;
    Nergens zou men trouwer vinnen,
    Niemant acht ik zijns gelijk:
    Hy ’s mijn waerdighst uit gelezen,
    (1250) Hoort het dan niet zoo te wezen
    Dat hy ook mijn waerdighst strijk?

        Ach Carbijn met wat verlangen
    Zal ik uwen hals om-vangen
    Met een heldre armen-bocht!
    (1255) Wou de dagh maer haest verloopen,
    En twee nachten t’ zamen knoopen,
    Dat ’k u langh genieten mocht.

[p. 39]
Claert. Benje hier Joffrou? ik zoekje en eisch boombroodt,
    Want doe ik op straet was hoord’ ik zeggen Carbijn is doodt.
Theo. (1260) Hoe doot?  Claert. Hy is te nacht doot gesteeken, zo zy zeggen.
    En ik heb ook zelver het bloet op straet zien leggen.     Theo. bezwijmt.
    Wel Joffrou hoe wordje zo bliek! ’t is ofje met den eersten waert,
    Zy swijmt waerachtigh, wat raet goe lui dat ze weer bedaert?
    Ik zal haer een brandend’ schorteldoex bant voor de neus houwen,
    (1265) Of anders met een azijnige lap in ’t aenzicht douwen.
                Theodoor bekomt en zeit.
    Bedroefde Theodoor, wat wilt gy langer leven!
    En is uw leven met Carbijn niet heên gedreven?
    Mijn ziel leefd’ in de zijn, is hy de zijn dan quijt,
    Zoo ist nootzakelijk dat de mijn ook meê verslijt.
    (1270) Gy doodt? Carbijn gy doodt? Carbijn uw leven henen?
    Ach Godt waerom is ’t mijn met ’t zijn niet meê verdwenen!
    Het leven ben ik wars, het Hemelsch hoog gebou,
    Het Zonnen licht verveelt my dat ik het beschou.
    Dekt Hemel, dekt uw licht en sluit uw blauwe zalen,
    (1275) Laet op mijn droevigh oogh geen vreughdigh schijnzel dalen,
    Mijn lief gy doot! kent zijn! ik breek mijn leven af
    Op dat ik by u raek Carbijn in ’t doode graf.
    Het hoeft niet: mijn getreur, mijn tranen en mijn klagen
    Die zullen mijne Ziel wel haest by d’ uwe jagen.
    (1280) De rou verteer mijn hert, en maek my nimmer bly.
    Op dat de droeve ziel my zoo te eer ontgly.             binnen.


Melissa.
DE droefheidt quetst mijn hert, en maekt my ’t leven bange,
    Om dat mijn waerde Ziel Rufino is gevangen.
    Ach Hemel! hoed Carbijn dat hy niet voort en sterft,
    (1285) Of het gaet zeeker dat mijn lief ook ’t leven derft.
    Rufino ken het zijn, dat gy staet na het leven!
    Van hem, die gy behoort uw leven zelfs te geven?
    Rufino in wat schand’, in wat een zwarigheidt,
    In wat een droeffenis steekt gy ons alle beidt?
[p. 40]
    (1290) Indien Carbijn ’t besterft, uw leven is verlooren,
    Eilaes bedroefde Vrou waer toe zijt gy geboren!
    Dat gy zoo vasten min tot die Rufino draeght,     Theodoor uit met
    Die deze droevigheidt u op de leden jaeght.         een mes.
    Daer komt mijn Theodoor, ’k en durf haer niet aenspreeken
    (1295) Om mijn Rufinoos wil, ik ga mijn hier versteeken.


THEODOOR.

 Barst brakke tranen-vloet,
Tuight van mijn droef gemoet,
En biggelt langhs mijn wangen:
Carbijn maekt u bereit
(1300) Om dus vol droevigheidt
Uw Theodoor t’ ontfangen.
    ’k Was by uw levend lijf
Uw waerdste, ja uw Wijf;
’k Had u mijn trou gegeven;
(1305) ’k Was in uw leven u,
Zeg’ waerom zoudt ik nu
U niet zijn na uw leven?
    Wat is ons leven ach!
’t Lijkt wat op d’ eene dag
(1310) ’t Leit ’s andrendaegs daer henen,
Gelijk als voor onz’ oogh
Een zwarte wolk om hoogh
Van d’ Hemel is verdwenen.
    Carbijn was gister fris
(1315) Daer hy nu lijfloos is.
Vertrout op jeugdigheden,
Vertrout op wijs beleit,
Of op gezondigheidt,
Op sterkt en schoone leden.
    (1320) Wat baet mijn liefs verstant,
Zijn leên van stal, van standt,
Zijn wel begaefde reden,
Het helpt hem niet een mijt
Hy ’s daer niet door bevrijt
(1325) In ’t duister huis te treden.
    Carbijn gy zijt voorheen,
Maer zacht ik volgh u treên,
Wilt my maer met verlangen,
En met een heussche groet
(1330) Recht komen in ’t gemoet
En in uw arm ontfangen.
    ’t Za Atropos snijt af,
En laet al vast het graf
Van mijn Carbijn opmaeken.
(1335) Daer, daer, Carbijn ontfanght
Uw Vrou, die zoo*
Zy meent haer te quetzen. Melissa komt, breekt haer reden, belet het en zeit:
Mel. Hoe mijn gespeel! wat ’s dat? draeght zorge voor uw ziel,
Theo. Melissa zijt gy dat? ik wist niet wie my hiel;
    Maer lieve laet my gaen ’k ben niet gezint te leven.
Mel. (1340) Wilt gy dan sterven daer Carbijn noch is gebleven
[p. 41]
    By levend’ lijf?  Theo. Ik weet. Melissa dat ’s maer praet,
    Op dat gy my bekoort, maer zeeker ’t is te laet.
Mel. Zoo waerlijk als ik leef: en ’k wil noch hooger zweren.
    Maer hy is zeer gequetst, en zoo gy hebt begeren
    (1345) Om zelfs by hem te gaen, ik weet wel waer hy is.
Theo. Geloof ik het gespeel?  Mel. Gelooft het ’t is gewis,
Theo. Ach dat verlicht mijn hert, den Hemel wil hem sparen.
Mel. En helpen hem en my zoo beide uit bezwaren.
Theo. Gespeel ik dank u voor ’t goe hert, gy tot mijn draeght,
    (1350) En dat g’ om mijnen ’t wil en mijne droefheidt klaeght.
Mel. Ach Theodoor, het hert is zoo vol droevigheden
    Dat ik ’t niet zeggen kan. En ’k heb zoo groote reden
    Als gy oit hebben kunt: want zoo Carbijn nu sterft,
    Zoo gaet het zeeker dat Rufino ’t leven derft.
Theo. (1355) Wat noot heeft hy?  Mel. Maer hoe en hebt gy niet vernomen
    Hoe dat Carbijns quetzuer is door Rufin’ gekomen?
    En ’t ken wel waer zijn, want Rufino zit al vast.
Theo. Zoo is voorwaer den recht verkeerden aengetast,
    Want Mentor heeft ’t gedaen, hy had Carbijn gezworen
    (1360) Niet eer te rusten voor zijn leven was verloren.
    Maer hoe ist met mijn lief?  Mel. Ik ben daer niet geweest.
    Gaet gy daer eens na toe.  Theo. Ik ben te zeer bevreest
    Mits dat ik niet en weet hoe dat ik my zoudt houwen,
    Wie komt daer op ons aen?
Iongen met een brief.         Zijt zeer gegroet Joffrouwen.
    (1365) Rufino heeft my deez’ besloten brief gelangt,
    Joffrou zy houdt aen u, ik bidt gy die ontfangt,
    Vaert wel en houdt het dicht.  Mel. Wilt gy Rufino groeten
    Gespeel? dit zal al vry wat vreemts beduiden moeten.

Zy breekt den brief op en leest overluit.
        ’k EN twijffel niet (mijn lief) of gy hebt hooren zeggen,
        (1370) Dat ik om mijn misdaet hier moet gevangen leggen:
        Dat ik de oorzaek ben van ’t quetzen van Carbijn,
        Maer ’k bidt u Engelin wilt daer gerust in zijn.
[p. 42]
        Ik zweer u by den torts, ik zweer u by de schichten
        Des blinden minne-Godts, ik zweert by uw gezichten,
        (1375) Dat ik ’t mijn leven noit (’k laet doen staen) heb gedacht:
        En dies onschuldigh ben op deze plaets gebraght.
        Zoud ik mijn waertste Vriendt na ’t lieve leven trachten?
        Zoud ik mijn waertste Vriendt doen in zijn bloet versmachten?
        Zoo most ik zijn berooft van alle mensch’lijkheidt.
        (1380) Noit heeft hy my daer toe de reên te voor geleit.
        Stelt u hier in gerust en wilt uw treuren staeken,
        En gaet by Theodoor (ik bid) mijn ontschult maeken.
        Troost haer ’t best dat gy kent, en zegt haer van Carbijn,
        Dat men hier hoopt dat hy haest zal genezen zijn.
        (1385) De wondt en heeft geen noot, maer hy was slap van ’t bloeden:
        De Opper-Godt die hoop ik zal uw beid’ behoeden.
        Vaert wel mijn Engelin, en stelt uw hert gerust,
        En laet de droefheidt niet bekrenken uwe lust.
U E. O. D. en G. Slave
Rufino &c.
Theo. Ha Goden zijt gedankt! Carbijn en is niet doodt.
Mel. (1390) Zijt Goden, zijt gedankt! mijn lief en heeft geen noodt.
Theo. Gaet meê in huis gespeel, ik zal eens laten vragen,
    Hoe ’t met mijn Engel is.  Mel. Wie zal de bootschap dragen?
Theo. ’k En weet, wy zullen zien.  Mel. Uw Claertjen is te mal,
Theo. Laet zien wie zend ik best? ja, ja ik weet het al.     binnen.


Goossen

    (1395) ’k HAddet vergeten zeid’ Hillegont dat mijn Moer doodt was,
    En zy danste om de kist, ik meenden ook of ’tgeen noot was;
    Maer wat zint felten, ik vond my elementig bedrogen.
    Wel moye Meit metje gitbruine oogen,
    Metje zoete wangen, fraye neus, en lieve mondt,
    (1400) Hoe staet het leven al, benje noch tamelijke gezont?
    Wat dunktje Vryers, dat iemant van jou allen zoo een stront,
    Als gy te bedt zou gaen, tusschen zijn lakens vondt,
[p. 43]
    Wat zoud hy doen? ik hoorje geen van allen veel zeggen,
    Maer ’k meen datter de meeste hoop stilzwijgend midden in zou gaen leggen.
    (1405) Wat dunkt jou vaer, zouje voor zoo een duivelin vervaert zijn?
    Zoo zouder weet ik zeeker niemant met jou bewaert zijn.
    Wel ziet dat malle volk eens lacchen, wat of zy menen
    Dat men malkander niet een zoet praetje mag verlenen?
    Hier lacchenze om, maer als ik van haer guitery wat zeggen wil,
    (1410) Dan kijkenze elk op ander, en zwijgen van quaetheidt stil.
    Voorneemlijk die, die een gantschen dag van een ander spreeken,
    En over d’ hekel halen, doch zy zijn zelfs vol gebreeken.
    Om dat Pieter een kanne biers drinkt, moet hy overgaen,
    En zelfs drinken zy haer zoo dronken dat zy niet kennen staen.
    (1415) En zy spreeken qualijk, als jongelui wat lacchen en praten,
    En zelfs kennen zy haer tot op straet toe hooren laeten,
    Zy zingen, zy danssen, zy schreeuwen, zy maeken een misbaer,
    Gelijk of ’t heele huis vol jonge duiveltjes waer.
    Dan dat ’s evenveel. Weetje daer zijn gister twee dieven gevangen.
    (1420) En zoo men zeit zullen zy eerstdaeghs op moeten hangen:
    En ’t en is niet te zeggen zoo weinig hebbenze gedaen.
    Maer datmen die veugels liever hingh, die by de Maen
    Haer volk monsteren, zoo kennenze twee voor een tellen,
    Om dat elleken Soldaet dan een schadu gaet verzellen.
    (1425) Zoo krijgen zy vast de ruimt van gelt en goet,
    En nemen het den Ambachtsman van zweet en van zijn bloet:
    Daerom, zeit Piet, ist geen ongelijk dat ons volk niet uit ken rechten,
    De Capiteins zijn te rijk, zy willen niet vechten.
    Maer evenwel daer zijn een deel menschen die over een jaer ses of acht
    (1430) Immer zoo kael waren als een geschoren schape vacht,
    En die haer kost wonnen met Weven, Pelzen, en Snyen,
    Nu gaenze gekleet in kleeren van alderhande Zye.
    Waer drommel zoud het van daen komen dat zy niet altemet,
    Dan dat ’s eveneens. Zy zeggen hy ’s wijs die op zijn zaeken let.
    (1435) Ik spreek de goede niet te na. Maer wie daer? neen,
    Jy most mijn niet zien baes, ik ga veel liever heen.         binnen.


[p. 44]

Mentor. Claertje Theodoor.

    ’t IS wel, maer, niet te wel; ik hoor hy ’s niet gesturven;
    Maer hoe leg ik ’t nu aen? wat doe ik zal ik durven
    By Theodora gaen? wel waerom zoud ik niet:
    (1440) Zy denkt dat ’t ongeluk door my niet is geschiedt.             Hy klopt.
    Waer ’s Joffrou Theodoor, en magh men haer niet spreeken?
Claert. Ik zal het eens bezien.  Theodoor. Dat hem den hals moet breeken
    Die Godt vergeten fielt. stukk’ schelms komt gy noch daer:
    Ontzagh ik niet mijn Godt ik vloogh u in dat haer:
    (1445) Gelijk een Tygerin, berooft van hare jongen,
    Of als een woede Leeu dicht by zijn hol besprongen
    Zoudt ik u vliegen in, en scheuren d’ oogen uit,
    Den Moorder van mijn lief, den overgeven guit.
    Verrader, flux van hier of ’k morzel al uw leden,
    (1450) En scheur u meerder als Agave Pentheus dede.
    Die handt die moorders handt zal ik van ’t lichaem rukken,
    En scheurenze daer na met deze tanden stukken.
Ment. Joffrou ontschuldight my, ik heb u niet misdaen.
Theo. Durft gy noch spreeken fielt? flux pakt u hier van daen
    (1455) En komt uw leven niet in Theodoraas oogen.             binnen.
Ment. Ha Hemel wat ist nu! nu is mijn hoop vervlógen.
    Haer zinnen schenen krank, zy raesden als verwoet;
    Maer ach dat zy haer zelfs niet eenigh leet en doet!
    ’t Was lijkwel mijne schult zoo zy haer zelfs bezeerde,
    (1460) Of zoo van groote rou haer ’t een of ’t ander deerde.
    Wat doe ik? ik en weet, nu magh zy my niet zien,
    Nu moet ik tijdt op tijdt van hare oogen vlien:
    En mis ik haer gezicht, zoo mis ik ook dit leven;
    En nochtans woud ik wel, maer ’k ken haer niet begeven.
    (1465) Wel als ik immer wil waerom en doe ik ’t niet?
    Cupido laet niet toe dat mijne wil geschiedt.
    Wat Mentor zoud men zoo haer zinnen willen trekken?
[p. 45]
    Neen Mentor dat is niet om liefde te verwekken.
    De liefd is wel een kindt, maer niemant dwinght het wicht,
    (1470) Doch met een zoetigheidt bekoortmen het wel licht.
    Had ik dit eer bedocht, zoo zoud ik met schoon spreeken
    Mijn lief hebben gezocht, maer niet met zoo te wreeken.
    Maer (laes!) nu is ’t te laet, men vult te laet de gracht,
    Wanneer het kalf al leit verdronken en versmacht.
Continue

HET VYFDE BEDRYF.

Carbijn zittende op een stoel achter de Gordijnen, spreekt, als de Gordijnen opgeschoven zijn.

    (1475) FOei fielten, schelmen foei, behoortmen zonder woorden,
    Zoo zonder tegenweer wel iemant te vermoorden?
    Foei, neen dat deught doch niet, den Hemel laet niet toe,
    Dat iemant met verraet zoo vuilen moordstuk doe.
    Maer gy, mijn Theodoor, hoe waert gy wel verslagen,
    (1480) Zoo haest u iemant quam deez’ droeve tijdingh dragen?
    ’k Weet gy van schrik bezweekt, en dat uw jeugdigh hert,
    Door ’t hooren van deez’ tijng, met flaut bevangen werdt.
    Ach was ik maer zoo veer, dat gy weer uw gezichten
    Liet op mijn treurigh oogh, en zwakke boezem lichten!
    (1485) Ik wed, ik bet’ren zoud. Moght ik uw lieve mondt
    Maer geven eene kus ik wierd voorwaer gezondt,
    Mijn ziekte zoudt vergaen, mijn flaute zoud verdwijnen,
    Mijn diep gedrukte wondt en zoud my niet meer pijnen.
    Deez’ wondt is niet met al, by dat de ander is,
    (1490) Die ander, die ik draegh mits ik uw byzijn mis.
    Ach droevigh afzijn ach! het zijn wel duizent jaren,
    Beeld ik my zelver in, dat wy by een lest waren.
    ’k Zal zenden aen mijn lief, en bidden dat zy my
    Doch eens verzoeken wil, ik wed zy komt my by.
De Gordijnen toe.
[p. 46]

THEODOOR.

     (1495) Treet voetjes wakker aen
    En haest u, gy zult gaen
    By hem, die my het leven
    Alleenighlijk ken geven.
    Zoo hy het niet behiel,
    (1500) Ach Theodoor! uw ziel
    En zou niet langh verbeiden,
    Maer zou wel haest verscheiden.

    Carbijn, ha waerdste waerd!
    Dat ik heb op de aerd,
    (1505) En was ik niet bedurven,
    Waert gy my afgesturven?
    Hier Theodoor, hier in,
    Hier is hy die uw min
    En zinnen heeft getogen,
    (1510) Hier zult g’ hem spreeken mogen.
Carbijn zit als voren, en komt Theodoor in ’t gemoet met omhelzinge.
Carb. Mijn lief mijn Engelin, gy daer, mijn hooghste vreught?
Theo. Mijn waerdste zie ik u? Carbijn ach wat geneught!
    Wat wellust is ’t, dat ik u weder magh omvangen?
    Ach leven hoe bedroeft! hoe walgigh en hoe bange
    (1515) Zijt gy my wel geweest! Ha droevigh ongeluk!
    In wat benaude zorgh, in wat ellendigh druk
    Gy my gesteeken hebt! en ken ik niet verklaren:
    Maer dit verklaer ik, dat mijn oogen nimmer waren
    Van tranen onbelaen, van dat ik heb gehoort,
    (1520) Mijn eigen hert, van u te schandelijken moort.
    Ik was al meê gereet, maer doe Melissa zeide,
    Dat gy, mijn vreught, noch niet uit ’t leven waert gescheiden,
    Zagh ik het noch wat aen; en zoo ’k u noch verloor
    Zoo deê ik ’t zelver weêr.  Carb. Hoe dat mijn Theodoor?
    (1525) Gy kost my door uw doodt geen leven weder geven.
Theo. Dat gy uit ’t leven waert, ’k begeerde niet te leven.
    My wierde eerst gezeit, gy waert geheelijk doodt.
Carb. Dat is ’t gemeen gebruik, men maekt het altijdt groot.
Theo. Maer hoe bevoelt gy u?  Carb. Mijn lief in uw bywezen
    (1530) En heb ik flauwigheidt, noch ziekte ooit te vreezen.
Theo. Geen flaut?  Carb. In ’t minste niet, mits datter zulke kracht
[p. 47]
    Van uwe oogen wort op deze borst gebracht.
    Maer dat ik op die tijdt, van u gezet, niet paste,
    Vergeeft dat my, ik bid, want Mentor my verraste:
    (1535) Dies kost ik het niet doen.  Theo. ’t Is best g’ uw ontschult maekt;
    Maer docht ik het niet dat u Mentor had geraekt.
    Rufino moest het juist om zijnent wil vergelden.
    Maer Mentor quam by my.  Carb. wat deet gy?  Theo. niet dan schelden.
    Had ik een Man geweest, ik hadde hem betaelt,
    (1540) ’t Geen hy zoo schandelijk had op zijn hals gehaelt.
    Maer wat ik zeggen zou? gy zijt ’s nachts in mijn droomen,
    (Wanneer gy wierd gewondt) heel bleek by my gekomen.
    Ik was wel half vervaert; maer sloegh het uit mijn hooft,
    Om dat men zeit, ’t is quaet, dat iemant droom gelooft.
    (1545) En nochtans is het waer. Maer ’k weet niet hoe wy ’t maeken,
    Dat gy mijn waerdste meught uit ’t groot perijkel raeken:
    Want niemant is zoo kloek, dat hy verraders schout.
Carb. Hoe! daer gebreekt niet aen dan dat wy zijn getrout.
    Dan zal hy denken, dat hy met verradigh vechten
    (1550) Geen voordeel doen en ken, en niet met al uitrechten.
    Al ’t loopen dat hy loopt, dat is om uwe min,
    En dan is dat gedaen. Ik bidt u zeght uw zin.
Theo. Mijn zin hanght aen de u, zegt gy maer uw behagen,
    Wy zullen dan daer in wel lichtelijk verdragen.
    (1555) Maer meught gy wel mijn hert mits uw ontfangen wondt.
Carb. Hoe wondt! uw byzijn maekt my t’ eenemael gezondt.
    Bestemmen wy dan dagh en laet ons gaen na binnen.
Theo. ’t Is waer, zo heeft men tijdt ons rijplijk te bezinnen.     binnen.


Rufino

MY dunkt het is zoo vreemt nu ’k wederom geniet
    (1560) Mijn vrye vryigheidt. Ha Hemel! wat verdriet
    Is ’t, dat men niet en magh de vrye straet betrede,
    Maer moet besloten zijn in zoo een kleine stede?
    En tot zijn ontschult noch, tot loon van goede daet.
[p. 48]
    Zoo wordt vaek ’t goet beloont, en niet gestraft het quaet.
Melissa uit. Hy loopt en omhelst haer.
    (1565) Ziet daer mijn Engelin. Ach zijt gy daer mijn waerde?
Mel. Gy daer mijn hooghst vermaek dat ik heb op de aerde?
Ruf. Mijn Ziel.  Mel. Mijn hoop, mijn troost.  Ruf. Vermaekster van mijn jeught.
Mel. Mijn hert.  Ruf. Mijn lust, mijn wensch.  Mel. Mijn alderwaertste vreught.
    Verdroot u niet den tijdt wanneer gy waert gevangen?
Ruf. (1570) Elk uur dacht my een jaer, mits dat ik zulk verlangen
    Tot u mijn zoetste had: maer hoe viel u de tijdt?
Mel. Den tijdt geraekten ik vol zware droefheidt quijt:
    Door dien ik vreesde, dat gy aen de daet waert schuldigh.
Ruf. Hoe droegh zich Theodoor?  Mel. Eilaes heel onverduldigh!
    (1575) Gelijk men denken ken. Door dien zy had verstaen,
    Hoe ’t leven van haer lief was t’ eenemael gedaen.
Ruf. Melissa wat een vreught, wat is het een vermaeken,
    Als wy na ’t afzijn weêr dus by malkand’ren raeken?
    Het byzijn is vol vreught, en ’t afzijn zoo vol rou,
    (1580) Dat ik mijn Engelin van u niet blijven wou
    Om al des Werelts goet: want dat ik u most laten,
    Gelooft dat ik dan zou mijn eigen leven haten.
Mel. Zoo zoet de koele dau is op het jonge gras,
    Zoo zoet den regen valt op allerhand gewas,
    (1585) Zoo zoet is ’t byzijn lief. Moest ik uw byzijn derven,
    Gelooft mijn hert, ik zou van enk’le droefheidt sterven.
Ruf. Wat hindert onze vreught?  Mel. Is ’t byzijn niet genoegh?
Ruf. Och neen, voor dat men daer een ander vreught by voegh.
Mel. Wat is dat voor een vreught?  Ruf. Het vreughdigh echt verzamen.
Mel. (1590) Daer schort niet, dan dat wy bequame tijdt beramen.
Ruf. Wat tijdt acht gy bequaemst?  Mel. Die gy het beste acht.
Ruf. Hoe eer hoe liever dan.  Mel. Waer toe dient doch gewacht?
[p. 49]
Carbijn en Theodoor uit.
Mel. Maer zacht wy zullen ’t met deez twee eens overleggen,
    En hooren wat dat zy ook van haer trouwen zeggen.
Ruf. (1595) Ha Hemel wat een luk! Carbijn ik ben verblijdt,
    Dat gy uit uwe noot dus wel gekomen zijt.
Carb. Den Hemel zy gedankt.  Wy gingen na u henen,
    Op dat gy meê zoudt zijn bewust van onze menen.
Ruf. Wat menen?  Carb. Zeght het lief.  Theo. ’k Heb liever gy het zegt.
Carb. (1600) Hoort. Ons voornemen is te treden in den echt,
    En heden ons geboôn noch in te laten schrijven.
Ruf. Melissa zullen wy dan zonder trouwen blijven?
    Ik bid u waerdste Nymph kom trouwen wy met een.
Mel. Zoo gy het zoo verstaet, ik bender meê te vreên.
Theo. (1605) Gespeel wanneer wy dan gelijk en t’ zamen trouwen,
    Zoo mogen wy by een de Bruiloft ook wel houwen.
Mel. Dat ’s goet mijn Theodoor.  Carb. Lief ik ben moê gestaen.
Theo. Carbijn is noch wat flau; komt laet ons binnen gaen.
Claert. Volkje, mijn Vrouw is de Bruit, ik noodje allegaer meê te Bruiloft, wel hey, zy zwijgen.
(1610) Wilje niet komen? je meught het laten. Loop henen, wy zellen het zelf wel op krijgen.

EYNDE.
[p. 50: blanco]
Continue
[p. 51]

Mr. JOHAN BEETS

DAPHNE,

OF

BOSCHVRYAGIE.

Het eerste Deel.

BLYHOOPSPEL.

––––––   Mutato nomine de te
Fabula narratur.   ––––––

[Vignet: bibliotheek]

Tot HOORN,
––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
By Hendrick Iansz. Marius, Boeck-verkooper op de Nieuwe-
straet, 1668.

[p. 52: blanco]
[p. 53]
[p. 53]

OPDRAGHT
AEN
Me-Juffrou, Me-Juffrou
en Nichte,

AGNES HEUBENS,

Echtgenoot van mijn Heer, mijn Heer

FRANCOIS COGET,

Meester in de Filosofy
EN
Vermaard Koopman
der Stede
ANTWERPEN.

    Hooghwaarde Nichte.
HOewel ’t een jaar verleden is, dat het geluk my begunstighde van U E. op uw Parnas binnen de wijdvermaarde Koopstadt van Antwerpen te begroeten; en mijn gelegentheid zulx is, dat wy malkander na onz’ welgevallen (als voor dezen) niet verschijnen, noch spreeken konnen, zo heb ik nochtans in den geest U E. tegenwoordigheid niet willen verliezen; maar verzoeken derhalven, dat gy als een zorgvuldige Klokhen deze mijn Schoonvaders Daphne, noch naulijx een misgeboorte onder U E. wieken wild’ beschaduwen, onder wiens zorge het een vrygelei zoud’ mogen verkrijgen; gelijk
        Elk Vogel kweekt ’er Iong, en dekt ’et met haar wieken;
            De Leeuw brult door het woudt om proi voor zijn gezin.
        De Haan schrabt in het stof, en zorght voor Hen en Kieken.
            Met recht zoekt dan deez’ Vrught en Schuts-heer tot gewin.
    My is ook niet onbewust, dat ’er van zommige getwijffelt is, of ’et wel geraden zoud zijn deze ontijdige vrucht tot een spreekent Kindt te vervorderen? zoo dunkt my niet ongerijmt het geen in de Romeinsche Rechten uitgedrukt staat. Indien iemand van zo een, die geen recht, of macht heeft om te verwijzen, komt verwezen te worden, die en wordt niet gehouden of gerekent verwezen te zijn: maar die is verwezen, die daar verwezen is, daar het verwijzen gelt. L. Rei capit. 2. § sed & si. 2. ff. de Poenis. Ende op een ander plaats. Zoo een zalmen rekenen, dat hy verwezen is, die hem op niemand anders verder beroept: maar komt hy zich elders op iemand anders te beroepen, zoo maghmen ook niet rekenen ofte zeggen, dat hy verwezen is. Leg. Rei capit. 2. § eum accipiemus 2. ff. de Poenis. Niettemin dit vrughtje uit den Lusthof der wandelaren geplukt, en voortgebraght, zoo ’t nochtans iemand niet wel gevalt, maer onrijp, wrangh, en zuir smaakt, hy verwerpt ’et, en zoekt een ander na zijn gadingh. Ontfang dan, waarde Nicht, deez’ Herdersspelen, het welk u by ledigheidt des tijdts magh voeden, en onderhouwen, terwijl ik wensch altijdt te mogen blijven
U L.O. Neef en Dienaer,           
F. PIËNS.
            In Hoorn 1667. 25. November.


[p. 54]

DE TONEELISTEN

VAN DIT

HERDERS-SPEL.

                        NYSA.
                        TYTER.
                        DAPHNE.
                        AMARYLLIS.
                        HYLANDER.
                        PHYLLIS.
                        GALLA.
                        CORIDON.
                        LYKORIS.
                        MOPSUS.
                        AMYNTAS.
Continue
[p. 55]

Mr. JOHAN BEETS

DAPHNE


OF

BOSCHVRYAGIE.

EERSTE DEEL.

HET EERSTE BEDRYF.

Nyza.
IK weet niet, zou mijn zin wel na verandringh haeken?
Om dat’et schijnt, dat hy geen werk van my wil maeken:
Hoe dik gingh Nape heen en klaeghde van mijn’ min!
Hoe dik, zeid zy, ga heen, z’ is nu alleenigh in:
(5) Hoe vaek en heb ik hem gegeven goegelegentheidt,
Op dat hy toonen zou (zoo hijze had) genegentheidt.
Wat isser uitgerecht? wanneer ik by hem ben,
Dan zit hy, als of hy van min niet spreeken ken:
Noch ooit doordrongen zie ’k hem met mijn Godtlijkheden,
(10) Al staen ik voor hem schoon en opgepronkt van leden,
Ach! ’k bid de Goôn, dat zy na d’ order en natuer
Ons beide, my en hem, ontfonken door ’et vuer.
Ach! waer is Hymen nu, die al mijn levens jaren,
Als Borgh en Gyzelaer door Zee en woeste baren
(15) (Waer over hy zoo vaek most heen en weder gaen)
Zey altijdt voor mijn liefd’ getrouwelijk te staen!
Dat meer is, hallef stom, zijn tongh schijnt hem gebonden;
Wat is ’et aêrs, als dat hy nooit vermaek gevonden
Heeft in mijn byzijn: Laest gingh ik na ’t Oostersch veldt
(20) Alleenigh of zoo goet, maer met een Kindt verzelt,
[p. 56]
En Nape zeid’ et hem; hy durft van schaemt niet laten
Te komen: Maer eilaes! als wy daer nederzaten,
Wat wasser van zijn min? ’k Heb nau een enkel woordt,
Dat na de min of mins gelijken strekt, gehoort:
(25) Ik gingh, gelijk ik quam, hy hadt gantsch geen behagen,
Maer zacht, wat hoor ik gins doch voor een stemme klagen!
Ik vlie: wel waerom ook? ’t is immers hier vry ruigh,
En best is ’t, dat ik my hier in deez’ ruighte buigh.


TYTER.

Wijze: Questa dolce Syrena.
            Wat zoekt gy Harderinnen
                (30) In steen of d’ asch het vier,
            Wilt ghy het vier der minne?
                Zoo kom en zoekt’et hier.
            De steen heeft veel gewoelen,
                De asch heeft veel gewroet:
            (35) Maer kom mijn borst slechts voelen,
                Hier hebt ghy d’ heetste gloet.

            Steek ik maer eens mijn handen
                En raek de Boomen aen,
            Zy zullen alle branden,
                (40) Die in ’t Bosschagie staen.
            Wanneer ik maer wil pogen
                t’ Ontdekken al mijn brandt,
            ’k Zal al het kruidt verdoven,
                Bederven al’et Landt.

            (45) Ey zie deez’ Zonne stralen
                Verbazen van de lucht,
            Die ik hier binnen haele,
                En weder stijf uitzucht.
            De stroomen laten ’t vlieden,
                (50) De groote Noorder plas
            Begint terstont te zieden,
                Zoo ik my daer in wasch.

            Ik zweer u Harderinnen,
                ’k Zal branden all’ uw’ Vee,
            (55) Of maek haar zacht van zinnen,
                Die my dus branden deê.
            Verloren is schoon spreken,
                Ik brandt het gantsch Heelal,
            Of wilt mijn Nymphje smeken,
                (60) Te hoeden ’t ongeval.

NYSA.

Is hy verby? Ha Goôn! zoud ik my wel verzinnen,
En zoud mijn waerdste Vriendt mijn Tyter my wel minnen
    En dat in zijn gemoet! ik volligh hem, of hy
    My kreegh in ’t oogh, en zich vervoeghde aen mijn zy.

Tyter. Daphne.

Tyter. (65) NEen Daphne ’k heb u vast; gy zult my niet ontslippen.
Daph. Wel wie zou denken, dat gy my hier zoud beknippen:
[p. 57]
    Wat wist ghy Herder, dat ik herwaerts aen quam gaen?
Tyt. De min had my al langh daer af bescheidt gedaen.
Daph. Wat zeit hy doch! Tyt. Gaet daer, dat heen zal Daphne komen:
Daph. (70) ’k Hadt nochtans deze wegh niet ernst’lijk voor genomen;
    Maer ’k quammer by geval. Tyter. En ik met voor beraet.
Daph. Met voorberaet? och ja, uw Herders oude praet,
    Maer zoo de min u zond, gy zoud by my niet raeken;
    Maer zoud veel eerder met Lykoris u vermaeken.
            (75) Want ghy Lykoris mindt,
            En zy heeft u gezint:
            Lest hoord’ ik staende houwen,
            Dat gy met haer zoud trouwen,
            Zoo haest als gy verhooght
            (80) Waert, en uw eigen vooght.
            Tyt. Zoud ik Lykoris minnen,
            Zy quam noit in mijn zinnen;
            ’k En weet van waer de praet
            Van deze Meit ontstaet;
            (85) Ten zy die is gekomen,
            Dat iemant acht genomen
            Heeft, dat ik altemet
            Mijn gangh daer heb gezet,
            En als men recht zal zeggen;
            (90) Ken ’t niemant daer op leggen,
            Ons maeghschap dwingt my vaek,
            Dat ik tot harent raek.
Daph. Zijn leven ken men niet volkomender bedyen,
    Dan dat men onder naem van Nicht wil iemant vryen.
        Tyt. (95) ’t Is wel gelegen; maer
            Wanneer de zin niet naer
            Het Nichje toe wil strekken,
            Zoo zoekt men te verwekken
            Een ander Herderin,
            (100) Die met volmaekte min
[p. 58]
            Men zich gaet overgeven,
            Om eeuwighlijk te leven
            In alle trouwigheidt
            Tot alle dienst bereit.
        Daphne. (105) Het dienen is afkeerlijk.
        Tyter. Recht anders ’t is begeerlijk,
            Ey ziet, wat zoeten loon.
            Zich zelven stelt ten toon.
        Daph. Het dienen staekt verblijden.
        Tyter. (110) Wie zoud niet willen lijden
            Om zoo een Herderin,
        Daph. Als Galla in uw zin.
        Tyter. Als Galla? Daph. Of haer Suster.
            Niet langer noch als guster,
            (115) Zoo wierd’ my ’t recht bescheit
            Daer t’ eenmael af gezeit.
Tyt. Ik weet niet hoe ik ’t heb; men mach waerachtigh schromen
    Maer in ’t geselschap van de een of d’ aêr te komen,
    Zoo snappigh zijn de lui, indien een Herder maer
    (120) Met d’ een of d’ ander spreekt, strak is het huwlijk klaer.

Nyza komt stilzwijgende haer versteeken.

Daph. Dat iemant u en my hier dus nu zagen praten,
    Wat maekten zy ’er af? Tyter. Dat ik u niet en hate.
Daph. En dat ik u bemin? Tyter. Het volght niet. Want waer dat,
    Zoo mochtmen zeggen, gy wel duizent Vryers hadt,
    (125) Die ghy gelijk bemindt. Daphne. En dat en ken niet wezen.
Tyt. Maer wel dat hier een min ken in uw borst gerezen
    Zijn, die maer een betreft? Daphne. Wel wie zou ’et doch zijn?
Tyt. Dametas loopt vry hard. Daphne. Loopt hy dan juist na mijn?
Tyt. En dat omtrent uw deur, dat heeft al zijn beduiden:
Daph. (130) Maer wat weet gy daer of? Tyter. Ik zach hem noch op huiden,
    Zoo maelen om uw huys, verburg zich in een stee,
    Op dat hy weten mocht, of gy het wolligh Vee
[p. 59]
            Niet uit en zoude drijven,
            Dan of gy t’ huis zoud blijven,
            (135) En zetten ’t schoonste schoon
            Eens voor een glas ten toon.
Daph. Wat is dat voor manier, moet ghy mijn deur bewaren?
    Op and’re tijden meught ghy deze moeit wel sparen.
Tyt. Hoe waerdst! om ’t geen hy zoekt is my het ook te doen.
Daph. (140) Wel waerom doch? Tyt. Dat kent ghy lichtelijk vermoên.
            Daph. Hoe zoud ik dat verzinnen?
            Tyter.  Het is om uwe minne;
                        Om eens maer mijn gezicht
                        Te heldren met het licht
                        (145) Dat uit uw starrend’ oogen
                        Zoo glinst’rig komt gevlogen;
                        En zoo ’k die glinster durf
                        Is ’t zeeker, dat ik sturf,
                        Als ik u maer zie zitten
                        (150) (Wanneer de zon zijn hitten
                        Heeft op het hoogst gebraght)
                        Ontschuilen zijne kracht
                        In ’t lommer van uw linde.
                        Of als gy schept de winden
                        (155) Met open deur of glas,
                        En ik dan recht te pas
                        Mijn treên dat hene wende,
                        Hoe mind’ren mijn ellende,
                        Zoo lang mijn oog bespiet
                        (160) Het geen hy ’t liefste ziet,
                        Ha Goddelijke lonkjes!
            Daph. Ha vals verzierde pronkjes,
                        En prijsjes, die gy my
                        Te voren smijt, of gy
                        (165) Met net gecierde woorden
                        Mijn zinnen zo verdoorden;
[p. 60]
                        Neen ik ben niet zoo zot,
                        Of ’k weet wel dat ghy spot,
                        En als ghy door uw’ treeken
                        (170) Ons hert dan hebt ontsteeken,
                        Ons zinnen hebt gevelt,
                        Ons wil in uw’ gewelt,
                        Dan is die schoont’ verdreven.
                        En ghy gaet u begeven,
                        (175) Naên ander Herderin,
                        En op dat ghy haer zin
                        Te beter moghte stelen,
                        Gaet ghy haer ooren streelen,
                        En zeggen, ziet, de Meyt
                        (180) Had zulke min geleit;
                        Of in uw’ biergelagen
                        Gaet ghy het omme dragen:
                        Zoo raeken wy belacht
                        Van ieder een veracht.
                        Tyt. (185) Waer vintmen zulke bokken,
                        Wie laet zich zoo verrokken;
                        Maer Daphne wat een praet
                        Dat ghy te voren slaet.
            Daph. Het is zoo vreemt niet Tyter,
                        (190) Kent gy niet een verwijter,
                        Wiens velt komt achter an
                        De hooge stallingh van
                        Iola, dien de Vader
                        Als rechte Kindt belader
                        (195) Van ’t jongezelschap houdt,
                        Dees was zomwijl zoo stout,
Dat zy wat om vermaek quam met haer buren praten,
En Morio die meend’ dat zy (hoe veer van haten!)
Hem zelver vryen quam. Dies boogd’ hy ieder een;
(200) Iola die mindt my van hert en anders geen.
[p. 61]
            Zy komt my zelver vryen;
            Moet ik dan niet bedyen;
            ’t Is haer de grootste pijn,
            Dat zy van my moet zijn.
        Tyter. (205) Wilt gy een voorschrift stellen,
            En hem daer in beknellen,
            Hy heeft maer een gebrek,
            Zijn heele lijf is gek.
            Genomen, dat hy wijs waer,
            (210) Hadt ghy genoegh bewijs, daer
            Uit, dat wy prijzers zijn
            In een verkeerden schijn;
            Wilt gy de waerheidt gissen
            Uit een geschiedenisse,
            (215) En weder niet uit ’t geen
            Meest in ons tijdt verscheen.
            Neen Daphne, ziet wat verder,
            Ziet eens hoe menigh Herder,
            Dien ghy in min verwert,
            (220) In trouwe min volhert.
            Genomen, al de minnaers,
            Die waren in haer zin aêrs,
            Als zy wel zijn in schijn,
            Zoo spreek ik maer van mijn,
            (225) Die op de hooghste trappen
            Van trouwigheidt zal stappen,
            En toonen metter daet,
            Dat liefde niet met praet
            Noch kout is op te heffen;
            (230) Maer zelf door daedt moet treffen
            Het voorgestelde wit,
            Waerom de minnaer bidt:
            Dees min wil ik betoonen,
            Dat in mijn hert quam woonen.
            (235) Eer dat
[p. 62]
Nyza verroert zich zuchtende, ’t welk Daphne hoorende, vliedt, zeggende,
Daph. Wat ’s dat, ik ga, daer ’s Vollek in het riedt,
    Ik vrees dat onze praet van iemandt is verspiet!

Elk een wegh in na binnen. Nyza op.

Nyza. Ia Tyter ’t is niet vreemt, dat ghy by my zoo stil zijt;
    Want hoor ik anders recht, zoo zijt ghy langh uw wil quijt.
    Vaert wel, eer dat ik iets zegh, dat de teedre schaemt,
    (240) En ’t schreumende gemoedt der Maegden niet betaemt.
    Sylvander hangh ik aen, die over lange dagen
    My na mijn weder min met rechte trouw quam vragen:
    Hy derft bevalligheidt: maer wat weet ik daer van,
    Kan ik niet zoo ik wil, zoo moet ik zoo ik kan.
    (245) Maer lijkwel om de schand te vlieden, zal ik zeggen,
    Hoe Tyter overlangh zijn min op my ging leggen,
    En dat hy botten vingh, zoo blijf ik aen de eer,
    Of hy het schoon ontkent my zalmen looven meer.
Continue

HET TWEEDE BEDRYF.

Tyter.

TErwijl de nacht betrekt des Hemels blauwe zalen,
(250) En onze jacht Godin gaet door de sterren dwalen,
Terwijl mijn bleetend’ Vee wat rust haer moede leên,
Terwijl mijn Daphne slaept, zoo dwael ik hier alleen,
Zoo dwael ik hier alleen, en voor haer doove deuren,
Haer deuren die (eilaes!) mijn hert ontstukken scheuren,
(255) Om dat zy houden vast besloten binnen in
Mijn ziel, en dat ik met mijn lijf daer buiten bin.
Gaet onbeweeghlijk hout, gaet heen de tijdingh dragen
Aen Daphne, hoe dat hier leit in haer stoep verslagen
De trouste Minnaer, die der aerden ronden kloot
[p. 63]
(260) Ooit van zijn leven heeft gedragen in zijn schoot:
Vertelt haer van de smert, vertelt haer van de pijnen,
Die ’t droevigh herte van haer Tyter doen verdwijnen.
Of mooghlijk in haer borst een klein meê-doogen quam,
Die eenigh droefheidt uit mijn nare boezem nam;
(265) Of moog’lijk* mijn geween, of moogelijk mijn klachten
De wreetheidt van mijn Vrouw een weinighje verzachten;
Wat legh ik dus en smeek, wat sta ik dus en praet
Aen deze doove deur, die onbeweeg’lijk staet.
Ghy waerdste leght gerust in ’t midden van uw droomen;
(270) Maer op uw Tyter kan de zoete slaep niet komen;
De Goddelijke vlam, die in zijn boezem light
Verdrijft de zoete slaep en houdtze uit ’t gezicht:
Wanneer hy slapen zal, dan doet hy niet dan treuren,
Wanneer hy niet en slaept, dan waekt hy voor uw deuren:
(275) De nacht Goddinne zelfs, de bleeke nare Maen
Heeft Tyter al in ’t oogh en ziet hem dikwils gaen,
De sterren die de lucht met haren glants doorstralen,
Die laten haer gezicht vaek op uw Tyter dalen;
En groeten my van veer en wenschen my veel goet,
(280) En dat mijn Daphnes hert noch eens verzachten moet;
De honden Daphne zelf, die om uw huizingh woonen,
Die kennen my alt’zaem, en komen my betoonen
Haer quispelende staert, zy blaffen niet op my,
Als ik in nare nacht my hier ter neder vly.
(285) ’t Is alles wat ghy ziet my toegedaen en jonstigh,
Behalven, dat uw deur my is alleen afgonstigh.
Uw deur belettet my, uw deur komt my verbiên,
Dat ik niet by u koom, dat ik u niet magh zien:
Of zijt ghy ’t Daphne zelfs die my dit komt benijden?
(290) Wat mindert ghy mijn vreught, wat meerdert ghy mijn lijden;
Wat quelt ghy met afkeer, hoe mooght ghy doch dit hert,
Zoo pijnen dat in trou de trouste Minnaers tert.
Mijn pijn is zwaer genoegh, en groot genoegh mijn plagen,
[p. 64]
Den Hemel kan daer zelfs getuigenis of dragen.
(295) Uw deur geeft tuigenis der tranen, die ik stort,
Waer van vooghdes uw stoep vaek nat besprenkelt wordt.
Al weet ’et van mijn pijn, al weet ’et van mijn kermen:
Doch ik en zie niet, dat ghy mijnder wilt ontfermen;
Maer hoopend, dat uw zin noch eens verkeeren magh,
(300) Zal ik u minnen tot mijn laetste levens dagh:
Tot dat deez’ droeve ziel en dit afkeerigh leven
Eens door de laetste snik mijn lichaem gaet begeven.
En hebben dan dien lof, dat ik gesturven zin
Tot aen het einde toe volstandigh in uw min.
(305) Maer zacht wat hoor ik daer, haer deur begint te kraken,
Zoud ik zoo tegen dagh noch by mijn waerdst’ wel raken!
Ik hoor, ik hoor het niet, ’k en weet geen recht bescheit;
Ik zie het is de boom, die van de windt verweit.
Holla der sterren rei begint al te verdwijnen,
(310) De purp’re dageraet, die komt de aerd beschijnen,
Ik spoei my na mijn kud, en drijve die te Veldt.
Maer deur ik bidt dat gy mijn Nymph mijn klacht vertelt.

DAPHNE.
            HA lukkigh lukkigh veldt!
            Hoe veer zijt ghy gestelt
            (315) Boven de prachtigheden
            Der wijt beroemde Steden!
            Ziet hier, ziet hoe ’t gebloemt
            Op hare struikjes roemt,
            Waer zoud een schilder ’t halen,
            (320) Wie zoud het zoo of malen.
            Ons buiren wonen veer,
            En daerom, zoo wanneer
            Een Herder eens komt klagen,
            Wie kan het hem nadragen,
            (325) Van niemant ken een woordt
[p. 65]
            Des klagers zijn gehoort
            Van haer, maer dien het smeken
            Des Minnaers wil verspreeken.
            Flus hoord ik Tyter veur
            (330) Ons nieugemaekte deur
            Met droeve stemme klagen
            Van zijn belaste plagen,
            En valt het hem zoo zwaer,
            Als hy wel zeit, voorwaer,
            (335) Zoo is hy wel ellendigh,
            Die zulken brandt inwendigh
            Moet voeden in zijn hert;
            Maer ’k twijffel of de smert
            Zoo groot is, als zy blazen,
            (340) Die van de minne razen.         Amaryllis uit.
            Ziet daer komt Amaryl,
            Waer of zy henen wil.
    Gemorgen Herderin, waer heen zoo kort na ’t dagen,
    Of gaet ghy henen om uw kudde uit te jagen?
Ama. (345) Dat heb ik al beschikt, de Zon, zie, is vry hoogh.
Daph. Dat ’s waer, den dou is op, de kruitjes zijn al droogh.
Ama. Kom zitten wy hier neêr en hooren eens de dieren
    Die op de takjes vol van vreughden tierelieren.
                Wat lieffelijk geluit
                (350) Komt tot haer keeltjes uit.
Daph. Die lieve diertjes zijn veel beter als wy menschen,
    Ey hoort met wat geluit zy als goe morgen wenschen
    De heughelijke zon, behouder van de aerd’.
Ama. Dat ’s waer, het schijnt wel hy is ons zoo veel niet waerdt.
            Daph. (355) Dat meerder is wy vloeken,
                Als hy ons komt bezoeken,
                Zeght zonder veinzen vry,
                Hoe menighmael, dat ghy
                De Zon wel hebt verzworen,
[p. 66]
                (360) Wanneer hy u quam stooren,
                En als de dageraet
                Quam breeken uwe praet
                En scheiden uw Hylander
                En u zoo van malkander.
            Ama. (365) Ja Daphne ik beken
                Dat ’k daer aen schuldigh ben:
                Ik heb wel duizent malen,
                Wanneer de Maen ging dalen,
                En als de blonde Zon
                (370) Zijn stralen weder zon,
                Gewenscht, dat zijne wagen
                Hem nimmermeer moght dragen,
                En dat het Paerdt zijn been
                Moght breken eens aen tweën;
                (375) Zoo zoud ons door zijn komen
                Geen vreught meer zijn genomen.
            Daphne. Nu hebt ghy niet meer noodt
                Den dwinger is al doodt,
                Die uwe vreught verhindert,
                (380) En uw vermaek vermindert,
                Maer Amaryl wat smert
                Voeld ghy wel in uw hert,
                Daer u Hylander minde,
                En ghy hem wel bezinde,
                (385) En lijkwel moght ghy niet
                Bekomen het geniet,
    Waer na dat eenighlijk vereende herten haeken.
Ama. Dat meerder is in plaets van dat geniet te smaeken
                Zendt men hem heen van kant
                (390) Heel in een ander Landt,
                Of in een ander aerde,
                Zijn zin ook moght veraerden.
Daph. Maer hy is nu weer hier, hoe zijn zijn zinnen nu?
[p. 67]
Ama. Zoo hy zich noch vertoont is hy van my niet schuw.
    (395) Dan ’k vrees, dat hy geleert heeft ’t buitenlandtsche veinzen,
    Met schijn beminnen, maer met daet recht anders peinzen.
Daph. Maer hebt ghy eenighzins veranderingh bespeurt?
Ama. In ’t minste tuttel niet. Daph. Zeght eensjes hoe gebeurt
                Dan, dat ghy dit vertrouwen
                (400) Op hem zoud kennen bouwen?
                Want is het veinzery,
                Zoo moet nootzaeklijk hy
                Of hier of daer in ’t kallen
                Zich laten iets ontvallen,
                (405) Of ghy speurt aen ’t gelaet,
                ’t Geen u niet aen en staet,
                ’t Geveins is ongestadigh.
            Ama. Maer Daphne hoe genadigh
                Zoud my den Hemel zijn,
                (410) Indien hy niet in schijn
                Beminde, maer in waerheidt.
            Daphne. Ghy zelver ziet de klaerheidt.
            Ama. Gespeel hoe langh zult ghy
                Van ’t minnen wezen vry?
                (415) Wat doet het bloet opstijgen,
                En u een kleurtje krijgen?
                Men weet wie na u gluert,
                Wie uit de enge buert
                Zich staegh hier plagh te vlyen,
                (420) Alleen om u te vryen,
                En waer ghy zijt in ’t veldt
                Zijt ghy met hem verzelt:
                Hy ken niet van u duren;
                Laet tuigen al de buren,
                (425) Die met u op een steê
                Uit drijven ’t dertel vee.
                De Herders willen splijten
[p. 68]
                De Herderinnen krijten,
                Verwondert over luid,
                (430) Hoe dat ghy zijt de Bruidt.
            Daph. Om dat hy in de velden
                My menighmael verzelde?
                Ik bidt u Amaryl,
                Zwijght zulke reden stil.
                (435) En machmen niemants byzijn
                Genieten zonder vryzijn,
                Zoo had ik overlangh
                Geweest al in ’t bedwangh,
                Zoo men ’t bedwang magh noemen.
                (440) Maer zeeker’k magh noch roemen,
                Dat ik aen niemant ben
                Verbonden. Amaryl. Maer het ken
                Wel lichtelijk gebeuren.
                Zoo dikwils uit te scheuren
                (445) Verlatende zijn vee,
                Zijn wei, zijn stallingh meê,
                Dat heeft al zijn beduiden;
                Maer ’t meest noch, dat de luiden
                Verwondert, is, dat ghy
                (450) Amyntas laet zoo vry
                Uw byzijn steets genieten,
                En hem niet op wilt schieten,
                Alleen om dat deez’ quant
                Is uit een ander Landt,
                (455) Hy zou deez’ moeit wel sparen,
                Kond hy na wil vergaren
                In ’t Landt, daer hy van daen
                Komt herwaerts aen gegaen.
                Het spreekwoort ken niet liegen,
                (460) Hy komt maer om bedriegen,
                Die (daer hy niet geteelt
[p. 69]
                Is) iemandts zinnen steelt.
                Ik weet een ander minnaer,
                Indien hy na uw zin waer,
                (465) Die in ons eigen endt
                Veel beter is bekent,
                Wiens hert, wiens ziel en zinnen
                U maer oprecht beminnen.
            Daph. Wie isset die ghy gist?
            Ama. (470) Wie vraeght ghy? Tyter is ’t.
            Daph. Maer waerde Amaryllis,
                Weet ghy wat Tyters wil is?
            Ama. Och ja, ik heb zijn klaght
                Verspiet, als hy ’t niet daght.
                (475) Laetst gingh ik door de velden,
                Daer Galla my verzelden,
                En hoorden in ’t geboomt,
                Daer ’t vlietend’ water stroomt,
Uw Tyter op zijn fluit een klaeghlijk deuntje spelen,
(480) En met een naer geluit ons gierge ooren strelen.
Ik kroop op mijne kniên al schuilend’ door het gras,
Zoo langh, tot dat ik dicht achter uw Tyter was,
En Galla volghde my, wy hielden ons versteeken
Om t’ hooren, wat of hy na zijn gefluit zou spreeken.
                (485) Nau was zijn spel gedaen,
                Of hy ging haestigh staen,
                En smeet zijn fluit aen stukken,
                En ging een briefje rukken
                Aen flenters, en hy liep
                (490) Strak henen, t’ wijl hy riep,
Leght daer vervloekt gesnor, deez’ straffen u behooren.
Zou Phyllis immermeer dan Tyter wel bekoren.
Hoe, Nyza deed het noit, neen Daphne waerdste Vrouw!
Ik zweer u, dat ik blijf u tot mijn doodt getrou.
[p. 70]
                (495) Dit zeidt hy noch al gaende,
                En wy terstont op staende
                Vervoeghden ons na ’t veldt,
                Daer hy zich had gestelt;
                Daer wy zijn fluitje zagen
                (500) Te pletter heel geslagen,
                En wat belanght ’t papier,
                Die stukken heb ik hier.
            Daphne. Kost ghy de stukken lezen.
            Ama. Ja niet wel woud het wezen,
                (505) Voor dat ik t’ huiswaerts tradt
                En op een ander bladt,
                De scheurde stukjes papte,
                En die te zamen lapte.
            Daphne. Leest eenjes laet ik zien,
            Ama. (510) ’k Zal u niet minder biên.

Wijze:

Pronkje van de Maeghden.
Waerde Herderinne,
Vrouw van mijn gedachten,
Die tot uwe minne
Mijne zinnen brachte,
(515) Door de groote krachten
Van uw lief-lokkend oogh,
Ey keert u, en weert nu
De pijnen, en ’t quijnen
Dat ik om u doogh.		    Laet vry kenniss’ dragen
d’ Opgesnoeide linde,
Hoe ik trek aen ’t klagen,
Als ik u niet vinde,
(560) En hoe ik de winden
Pars klaegh’lijk door mijn fluit,
Dat ’t guiten, en tuiten
Door alle de dallen
Van ’t geberght weêrstuit.
    (520) Daphne nacht op nachte
Dwael ik voor uw deuren,
Vol bedrukte klachten,
Vol benaut getreuren,
Altijdt magh my beuren
(525) Te letten, dat uw stal
En koye, geen proye
Den wreed’, en gereede
Dieren wezen zal.		    (565) d’ Hoeksche populieren
Van de dwersche paden
Tuigen van mijn vier, en
Ider ken het raden;
Want zy zijn beladen
(570) Met lett’ren van uw naem
Waer by, en ter zye
Ik mijne qua pijnen
Niet te zetten schaem.
    Donder, Windt, noch Regen
(530) Noch de vaele geesten
Kennen my bewegen,
Noch de wilde Beesten,
Die een ieder vreest, en
Geen Moorder, Dief, noch Guit
(535) Beletten, te zetten,
Mijn treden, en schreden
Tot den huize uit.		    Nymph men ken den goeden
(575) Wel te veele vergen;
Haer zachte gemoeden
Ken men zoo langh tergen,
En zoo veel verergen,
Dat zy begeven haer,
(580) Wiens zuerheidt, en stuerheidt
Van ’t quade verlaten
Rechte oorzaek waer.
    Ghy leght in de veren,
En ghy hoort mijn kermen,
(540) Noch is uw begeren
Niet om mijns t’ ontfermen:
[p. 71]
Ghy hebt geen erbermen,
Daer ghy mijn lijden ziet,
Die plagen, die ’k drage
(545) Gestaegh en by dage,
En acht ghy ook niet.		    ’t Is noch geen drie dagen
Moordtster van mijn leven,
(585) Dat ik zelver zage
In het zandt geschreven.
Tyter wilt begeven
Uw Daphne hanght my aen,
Want Phyllis van wil is
(590) En zinne uw’ minne
Bly te nemen aen.
    Want zoo haest mijn Schapen,
En mijn dertle geitjes
Leggen om te slapen
(550) Inde groene weitjes,
Laet ik haer daer freitjes,
En volgh terstont uw spoor,
’k Doorzoeke de hoeken,
En wegen, ter degen
(555) Daer ik u verloor.		    Daphne zal noch duren
Uw onmededoogen,
Zoo zal ik mijn treuren
(595) Eens te staeken pogen,
Dan zal niet vermogen
Berou van uwe daedt;
Maer ’k hou de getroude
Schoonspreeken, en smeeken
(600) Is dan weêr te laet.

                Wat dunkt u van deez’ regels,
                Zijn dit geen vaste zegels?
                Ziet hier zijn eigen handt.
            Daph. Maer wat is dat in ’t zandt
                (605) Van Phyllis was geschreven?
            Ama. Ik zal u reden geven,
[p. 72]
                Hoe dat ik het versta.
                Nu laestent, zoo ik ga
                Recht deur de hooge linde
                (610) En nergens op en zinde,
                Kom ik aen d’ eerste keer,
                En zie recht voor my neêr,
                Hoe in de dorre zantjes
                Een Herder met zijn hantjes
                (615) Wel propertjes en net
                Deez’ regels hadt gezet,
                Hoogen Hemel Daphne vliedt!
                En de oorzaek weet ik niet.
                Dan hoe zy my meerder haet,
                (620) Hoe ik minder haer verlaet.
                Haer Tyter stondt hier onder:
                Doch ’t geen ik meest verwonder
                Is, dat hier aen de zy
                Deez’ vaerzen stonden by.
                (625) Tyter laet uw Daphne varen,
                Wilt u met uw Phyllis paren,
                Die van gantscher hert verlanght,
                Dat zy uwe min ontfanght.
            Daph. Maer Amaryl ik reeken
                (630) Dit voor geen zeeker teeken;
                Want niemant ken hier uit
                Ontwerpen dit besluit,
                Licht dat door naem van Phyllis
                En Daphne d’ Herders wil is
                (635) Te toonen wat hem zy
                Weervaren in ’t gevry.
            Ama. Ja Daphne gy meught mallen,
                Maer zult my niet ontkallen,
                Dat Tyter u bemint,
                (640) En als ghy ’t wel verzint,
[p. 73]
                Is hy niet heel onwaerdigh,
                Dat ghy uw toont goetaerdigh:
                Denkt eensjes dat uw naem
                Zal hangen aen de faem.
                (645) De Nymphen in het springen,
                Die zullen Daphne zingen:
                De Herders overluit
                U speelen op haer fluit,
                In alle blijde malen
                (650) Zal m’ uwen naem verhalen.
                Acht dat geen klein vermaek:
                ’t Is wel een groote zaek
                De Vorsten ende Heeren,
                Die zullen zulke eeren,
                (655) Van wie haer naem beërft,
                Dat hy geen doodt en sterft;
                Ey acht het niet voor leuren,
                Denkt, dat u ken gebeuren,
’t Geen ’t zoet gebloemt gebeurt dat door Apelles handt
(660) Zelf’s Winters, als de bloem niet is noch staet geplant:
                Wanneer ghy zijt gesturven,
                Uw schoonheidt is bedurven,
                Zoo zal noch ’t schoonste schoon
                Voor ieder staen ten toon:
                (665) Door dien, dat zijne dichten
                Dan noch wel zullen lichten
                Al weêr een nieuwe verf.
                Daph. Dat loof ik, ik besterf,
                Dat ghy wilt minne maeken,
                (670) Daer gantsch geen min ken raken:
                Maer Herderin ’t wordt laet,
                Dat ghy u niet verpraet,
                De Zon begint te steken,
                En kost ons kudde spreeken,
[p. 74]
                (675) Zy riep, hoe ’t ingewandt
                Van enk’le droogt verbrandt.
Ama. Dat ’s waer, ’t is langh al tijdt, ik ga mijn vee verzorgen.
Daph. En ik het mijn. Ama. Dat ’s goet, vaert wel dan tot op morgen.
                Of t’ avondt in de wei
                (680) Spreek ik u aen de rei.
Continue

HET DERDE BEDRYF.

Daphne, Amyntas, Amaryllis, Coridon, Galla, Tyter, Phyllis, Mopzus, Lykoris, Hylander.

Tyter voorzingende zy na.

Wijze:

Klaver-rijke Velden.
DUlle Venus zoone;
Wreet moordadigh Kindt,
Moet gy my ook toonen,
Hoe ghy zijt gezint.

    (685) ’t Lijkt schier, dat mijn pijnen
Overgrof en groot
U te weinigh schijnen,
’t Lichaem moet voort doodt.

    Door u drijft Leander,
(690) Door u Hero meê
Doodt en by malkander
In de diepe Zee.

    Babels schoonste schoonheidt,
Leidt door uw geweldt,
(695) Daer haer lief ten toon leidt
Aen haer zy gevelt.

    Phyllis deed’ ghy sterven,
Om dat zy niet von;
Maer (eilaes) most derven
(700) Haer Demophoön.

    Scylla geeft ghy veren,
Dido laet ghy braen,
Iphis koorden scheren,
Zich daer hangen aen.

    (705) Ghy leert Moeders ’t leven
Rooven van het Kindt,
En den doodtsteek geven
’t Geen zoo is bemindt.

    Ghy maekt dat de Vader,
(710) ’T geen hy heeft geteelt
In zijn lijf vergader,
En in stukken deelt.

[p. 75]
    Ach wat schoonder Landen
Zijn om u vergaen,
(715) Hoe veel Huizen branden
Door uw’ stout bestaen!

    Troyen zal ons zeggen
Van het Landt en Stadt,
Grieken zal uytleggen
(720) Wat verlies het had.

    Hoe veel Wedu-Vrouwen,
Vaderlooze Kindts
’T in zich heeft behouwen
Om de Vrouw haers Prins.

    (725) Hebt ghy geen vernoegen,
Zijt ghy niet te vreên?
Wilt g’er my byvoegen,
Moet ik mede heen?

    Wel ik ben te vreden,
(730) Komt, dit bloedt verstort,
Morzelt, kneust mijn leden,
Maekt het my maer kort.

    Goodtje wilt my geven,
Dat ik haestigh derf
(735) ’T wallighachtigh leven,
Ende yligh sterf.

    Of dat mijne minne
Weder zy geloont
Van die wreê Godinne,
(740) Die geen weerliefd’ toont.

    Geeft my een van beide
Dat ik haer bepraet,
Of dat ik verscheide
En de wereldt laet.


            Tyt. (745) Dat ’s uit, een ander man
                Nu eens die beter kan.
            Ama. Ia Tyter dat komt aerdigh.
            Phyll. Ghy zijt belooningh waerdigh.
            Tyt. Wat? weerliefd’ of de doodt?
            Phyl. (750) Van doodt hebt gy geen noodt.
            Tyt. Na weer-min nau gedachten.
            Ama. Wat dunkt u dat ik brachte
            Wat anders voor den dagh,
            Om dat ik heden magh
    (755) De spelen na mijn wil en na mijn lusten zetten?
Tyt. Doch dat Hylander met u geven zal de wetten.
            Ama. Zoo moei ik hem by my.    Moeien is een zeker manier
            Hyl. Ik Tyter aen de zy                van spelen onder de Herders.
                Van Daphne. Tyt. Zal d’ uitlander
                (760) En zy dus by malkander,
[p. 76]
                Dan blijven, hy verstaet
                Zoo t’ eenemael mijn praet.
Amyntas ’k moey u wegh daer ginder by Lykoris.
Amyntas. Beeldt Tyter zich dan in, hoe! dat Amyntas door is?
                (765) ô Daphne! hier by mijn
                Zal uwe moeying zijn.
            Daph. En Coridons hier neven.
            Corid. Moet ik mijn Nymph begeven
    Om u, ik weet wel raedt, komt zoete Amaryl
    (770) Aen deze zy, want ik u herwaerts moeien wil.
Gall. Dat moeien is al oudt, wy moghten dat wel staeken.
Tyt. Terstont,*wanneer wy op gewenschte plaetzen raeken.
            Ama. Het is zeer wel, dan daer
                Moei ik u Phyllis. Phyl. waer?
Ama. (775) Aen Tyters ander zy. Phyl. Zoo dat is na mijn zin recht.
Mopz. Dat loof ik om dat gy op Tyter uwe min leght,
                En Mopzus niet en acht;
                Nu Phyllis ik verwacht
                Ook eens gemoeit te wezen.
            Phyl. (780) Ik zie ’t wel aen uw wezen,
    En daerom moei ik u na huis toe en te bed.
Mopz. Ey waerde Phyllis dat is al te strengen wet.
Tyt. ’Ten doet voor zeeker niet; moeit haer by u in ’t laeken.
Mopz. Of ik dat deê, zoud’ ik dan daerom by haer raeken?
            Ama. (785) Het moeien is zoo wel:
                Kom staeken wy dit spel,
                En laet ons iets verzinnen,
                Dat wy op nieu beginnen.
            Tyt. Zeer wel, ik staê dan op.
            Phyl. (790) Op dat ghy my de schop
                Meught geven, en aenhangen
                Uw’ Daphne met verlangen.
            Ama. Wat staet gy nu al weêr;
                Nu Nymphjes zet u neer
Uitstel hielde voor het best.


[p. 224]

PHALEUCUS:
In portum Hornanum.

PRocul veneris inde si quis Hospes,
Et miracula nostra quis stupebis,
Dùm foris rigidum domamus hostem,
Et domi steriles rotamus undas,
Siccamusque lacus tot & paludes.
Et vestam e medio damus profundo.
En jam Tityrus aut agit capellas
Iucundum pecus, aut aratra ducit,
Aut cum Phyllide Batavus jocatur,
Ubi velificabat ante Typhis.
Dicam, Gargara tota jam redacta
In terras iterum comis resectis,
Exstructasque super domos nitentes,
Et tot numinibus sacrata templa?
Solertes potuistis ista dextrae.
At nunc Oceano damus capistrum,
Et vinctam mare belluam tenemus,
Et quod prae riliquis stupebis Hospes,
E salo eruimus solum, saloque
Reposto Batavam locamus urbem.
Maeghde Leer.
Quid salvi esse potest mulieri pudicitia amissa?
ZIet Maeghden; wat ik hier beschrijf
Van ’t schoone onbevlekte lijf,
Van ’t even net besneden beeldt,
Dat van Natura is geteelt;
[p. 225]
Ziet, wat ik u hierstelle voor,
Ay Maeghden geeft my wat gehoor!
Men ziet, hoe dat in d’ ouwe schrift
Lucretia de eere zift:
Men ziet; hoe datzy, (edel dier,)
Leeft zonder brandt van minne-vier:
Men ziet; hoe zy haer Maeghdom leidt
Tot kuisheidt, en gestadigheidt,
Men ziet haer eenzaem in haer huis
Steedts dragen daer haer Maeghde kruis,
Des werdt gevoert haer groote naem
Op vlerken van de gulde faem,
Want zy de wereldt over zweeft,
Gestorven, en in schoonheidt leeft,
Ia, om haer eere heeft begeert
Te sterven door een snijdendt zweert:
Om dat zy haren Maeghdom niet
Woud laten brengen in ’t verdriet;
Zy, die veel liever storf de doodt,
Eer dat Tarquijn haer eer genoot.
Des lieve Maeghden, allegaer,
Volght hier Lucretia vry naer;
Leeft altijdt rein, en onbevlekt,
Eer u de lust tor geilheidt wekt.
Ay! Maeghden, gaet,
Volght stadigh na
In reinen staet
Lucretia.
[p. 226]
Mr. Johan Beets,
Trouw-dicht
Op de gewenschte Echt-vergaderingh van den Hoogh-geleerden ende Lof-waerden Mr. Johan Jewel, Doctor in de Medicijnen, Met de Achtbare ende Deught-rijke Joffrouw Zuuwtje van Someren.
In den H. Echten-staet vergadert op den 27. Iunij. 1627.
GElijk een vlugge kiel door ’t ruisschen vande baren
Met onvermoeide loop zoekt d’ Haven te bevaren;
Gelijk des Iagers geest is nimmermeer gestilt,
Voor hy bekomen heeft het na-gespoorde wildt;
Zoo zijt g’ Heer Bruydegom ook niet geweest te vreden,
Voor ghy bequaemt het doel van uw’ genegentheden,
De oorzaek van uw’ smart, en wederom die raedt,
Die eenighlijken kond’ verlenen goede baet.
Gelukkigh Bruydegom! ’k zie alderhande dieren
Deez’ aengename dagh op ’t alderhooghste vieren:
De kruiden luiken op, de menschen zijn verheught,
Het Hemels blauw’ gewelf is overlaên met vreught,
En dat alleen om u, om dat ghy na het slaven
Ten langen laetsten krijght uw’ langh gewenschte Haven.
Denkt op geen regen meer, op hagel, sneeu noch windt,
Maer denkt alleen dat ghy uw’ zoete Somer vindt:
Dat ghy in Somer zult verslijten uwe Iaren,
Dat ghy van Somer zult veel Somertjes vergaren,
Dat als in guire tijdt onz’ vluchten doet de koudt
Ghy noch een Somertje tot uwen toevlucht houdt,
Terwijl het Minne-diep ons roerelooze Schepen
[p. 227]
Doet stooten op een klip, of door de gronden slepen
Zoo weet ghy van geen buy, van vloedt, van eb, noch baer,
Mits u een Somer-windt heeft altijdt in bewaer.
De Somer baert de groent, de Somer baert de vruchten,
De Somer is alleen de born van onz’ genuchten,
(Gelukkigh Bruydegom!) en in deez’ Somers tijdt,
Is u daer boven noch een Somer toegewijt.
Gelukkige Vrouw-bruydt! ziet hoe de goede Goden
U in uw’ Somer tot een Somers wellust nooden.
Apollo toont zijn gonst, midts hy, als Somers Heer,
Zijn Somer geeft aen zoo een die altijdt de eer
Heeft, dat hy stadigh was een van zijn Troetel-Kind’ren,
Dien hy gekoren heeft de ziekten te vermind’ren,
Dien hy de kennis gaf van alderhande kruidt,
Dat in des Somers tijdt door ’t Aerdtrijx lichaem spruit.
Gelukkige Vrouw-bruydt! ghy zult genieten mogen
’t Geen daer Natuer met graeght u hadde toe bewogen.
Hoe overtreft ghy uw’ Speelnootjes, welkers lust,
Niet als de uwe magh, zoo worden strax geblust!
My dunkt ik zie alree, hoe dat zy u benyen:
Haer oogen doen al zeer, zy mogen ’t qualijk lyen.
Neen zoet geslachtje, neen, misgunt niet ’t geen vermaekt,
Ziet toe, maekt dat ghy ook krijght, daer uw’ hert na haekt.
Gespeeltjes, ey wel aen, vlecht Kransjes van Laurieren,
En wilt daer meed’ het hooft des Bruydegoms vercieren.
Maekt kroontjes voor de Bruydt van bloemtjes veelderley,
En leidt haer eens voor ’t laetst aen uwe Maeghden-rei:
Want Venus is al doend’ de Bruydt haer Bed te maeken,
Kupido blaest alarm en roept haer in het laeken,
Het veldt van haer gevecht; t’ wijl Flora bloemtjes goit,
En daer de deekens en de kussens meed’ bestroit.
Kom nieu-verbonden Paer, gaet met malkander henen,
Den Hemel wil u veel gelukken hier verleenen;
Dat, als de Somer weêr komt met zijn groene tijdt,
Ghy dan noch met een Ionge Somer zijt verblijdt.
[p. 228]
[Gooôn ontsluit uw’ blauwe zalen]
Stemme: Yets moet ik u Laura vragen.
GOoôn ontsluit uw’ blauwe zalen,
Komt hier by ons nederdalen,
Voeght u tot dit nieuwe Paer,
En bestort haer met den regen
Van uw’ Goddelijke zegen,
Laet die dueren menigh jaer.
Laet haer Min zigh zoo verheffen,
Dat die kan de Wolken treffen,
Ia de Sterren met het hooft,
Zoo, dat nergens zijn te vinden
Twee die meer malkander minden,
Zoo hoogh als ’t kan zijn gelooft.
Geeft dat bare Lent magh bloeyen
In volmaektheidt, ende groeyen,
Dat haer SOMER vruchten draeght,
En haer Herrefst haer meed’ deele
’t Geen op hare schoot magh speelen,
Zoo wordt elk van haer weêr Maeghdt.
Mild’ Apollo wilt doch sparen
In gezondtheidt, en bewaren
Hem, die in uw’ paden gaet,
En zoo op zijn Helleft letten,
Dat geen ziekten haer besmetten,
Tot verloopt haer levens draet.
Nieu-vereende lieve menschen,
Zoo het gaen wou na mijn wenschen,
Na het geen ik bid en gon,
Niemandt zoud’ uw’ lust verstooren:
Van uw’ Paringh’ zoud’men hooren
Tot aen ’t dalen van de Zon.
Ovid. Lib. 1. de Art. Amandi.
Elìge cui dicas, tu mihi sola places.
Eerst wel verzint, wie ghy bemint.
ZAcht, haest u niet te zeer, denkt eerst eens in uw’ zinnen,
Of daer uw’ oogh op viel, is waerdigh uwe minne.
Verkiest, eer ghy bemint; bruikt goe en rijpe raedt,
Op dat ghy ’t niet beklaeght, wanneer het is te laet.
De Muis, die in de val stiert onbedaght haer gangen,
Is, eer zy ’t zelver weet, beknipt en heel gevangen.
En ziet ghy ook wel toe, dat d’ onbedaghtigheidt,
Die g’ in de min gebruikt van u niet wordt beschreit.
[p. 229]
Ovid. Lib. 2. de Remed. Am.
Nec solam faciem; mores quoq; confer & artes.
De schijn bedrieght, mooi voor doen lieght.
GHy zeght, na rijp beraet acht ghy haer waerdt te wezen
Uw’ recht en trouwe min; maer waer uit is gerezen
Deez’ rijp beraden keur? om dat zy lijkt volmaekt,
En zoo ’t uw’ oogen dunkt, het punt der schoonheidt raekt?
Die glazen koopen wil, g’ looft niet alleen zijn oogen:
Maer knipt daer tegen aen en luistert of ze doogen.
Doet ook zoo luistert goet, en oordeelt na haer praet,
Van haer verstand en geest, en u daer op beraedt.
Phaleucus
In apparatum bellicum anni CIƆ IƆC XXXII.
RUrsúsne in Batavis cruente Mavors
Restinctum calidum venis furorem?
Stat Brontes, Steropesque, stat Pyracmon,
Et formant chalybem tibi, & reformant:
Sonant tympana, cogitúrque miles.
Restatne altera subjuganda Sylva?
Oquam pene nihil labore tanto
Perfectum fuerat, malúmque nostris
Quam cervicibus inminebat ingens!
Iam tum caesareis velavia armis
Fervebat, trepidique jam coloni
Migrabant veteres: dolor timórque
Agros, nec minus occuparat urbes.
Iam Batavia proximas videbat
Heu! flammas sibi tristis admoveri,
Fati ignara sui serenioris,
[p. 230]
Cum vesalia capta tot tumultus
Sopiret, solidum & daret triumphum,
Non coelum usque adeo favet benigne,
Nec semper veneres suc in fritillo,
Marti subsiliant canes subinde.
Si quid tristius interim paratur,
Illud tristius amovete divi:
Cana hoc relligio rogant fidesque.
Hei nondum satis est cruoris haustum!
Tot jam, nec benè, militamus annos,
Et pars utraque saepiùs triumphat.
Cedit Sylvaducis duci Batavo,
Cedit Ambrosio Bredana praeda;
Nunc nostris Morini inruunt carinis,
Nunc invadimus occidentis aurum;
Nostras Flandria nunc timet triremes,
Et tantum benè militem repellit;
Et mox Ambivariticas phalanges,
Et captos populos, liburnicásque
Ridet Mattiacus, timebat ante.
Deplorant sua damna jam Batavi,
Deplorant sua damna nunc Iberi.
Sic victoria ludibunda ridens,
Incertis volat hinc & inde pennis,
Et nunc Austriaco favet labori,
Et nunc Auriacas juvat cohortes.
Nec victos patitur diù jacere,
Victorique suus paratur ordo,
Vinci & vincere stat vicissitudo.
Sic nunquam poterit videre pacem,
Felix Belgica si videre posset,
Una militiae schola & magistra.
Agri nemine nunc colente squallent,
Et moesti querimur famem sitimque
[p. 231]
Fugit Triptolemus, nepósque Atlantis,
Fugit cum puero suo Dione,
Et Pan Arcadiam suam revisit.
Pax nobis redeat, Ceres redibit,
Et Bacchus puer, & puer Cupido,
Et Pan Arcadiam suam relinquet.
Mox Cyllenius advolabit ales,
Merces omnigenas feretque Belgis:
Quidquid Sol oriens videt cadensque,
Totum hoc in Batavo fortiter plicabit.
Tunc rerum adfluet omnium potestas,
Et cunctae melius scientur artes.
Tunc quidvis placide canent camoenae,
Et quivis fieri potest poëta.
Inde & nunc videor mihi esse vates,
Et faustum mihi Apollo dictat omen.
Oquando aurea Dij redibit aetas!
Oquando aurea Dij redibit & vos,
Vos ô dicite pessimae tenebrae
Orci, quae omnia bella devoratis,
Cur non haec quoque bella devoratis?
Turpe senilis amor.
Een oudt Mans min,
Steelt zelden zin.
ZIet ghy niet drooge nap uw’ moeiten is verloren?
Zeght waer meê meent ghy doch het Meisjen te bekoren?
Uw’ dicht gevoorent vel, uw’ haier, uw’ grijze baert,
Uw’ kromt, uw’ natte neus, die maeken haer vervaert,
Den Ezel oudt veracht staet aen een pael gebonden,
En wacht zijn slachter vast tot proje voor de honden.
Zoo is het ook met u, wie isser die u acht,
Wat isser anders als het graf dat na u wacht?
[p. 232]
Intret amor mentes juvenum.
Jonge Vryers
Zijn bedyers.
WAt zoo, dat ’s beter schik, ey ziet die lieve oogen,
Hoe lodderlijk hoe zoet, hoe staen z’ na een getogen.
Nu is ’t de rechte tijdt, hebt ghy iets in uw’ zin,
Zoo is het tijdt, dat ghy gaet nemen een begin.
Men ken het jonge rijs licht door malkand’ren wringen,
Daer ’t oude zoo gy ’t booght licht zoud aen stukken springen.
Buight ghy u ook in een terwijl uw’ jeught het lijdt,
En eer uw’ zoete groent u vruchteloos ontglijdt.
Vuur-werk
Op de onwaerdeerlijke verkregene Overwinningh op ’t Slaek, onder’t beleid van den Hoogh-geboren Prince, Fredrik Henrik van Nassou, Op den 13. September. 1631.
Contendere durum est, Cum victore sequor.
WEêr de dierte in de tonnen!
’t Vuur op nieus weêr in het pek!
Wel bedaght en wel begonnen,
Tot het staertje toe moy Spek.
Riep Landt-liever: want hy hoorde,
Dat een ouwe taye Queen,
Opgehitst door Raedtslui, spoorde
Na iets meerders als gemeen,
’t Scheld, belommert door de Zeilen,
Was en droevigh, en verblijde:
Droevigh door het stadigh peilen;
Vreugdigh, ’t wierd’ zijn Ballast quijt.
’t Slaek dat wasser om verlegen;
’t Slaek dat wenschte na een Voet,
Die zijn gronden zoud’ ter degen
Treden, als men ’t pot-aerdt doet.
Beid’ haer wenschen gingen t’ zamen.
’t Wakker Ooge van een Heer
Liet haer keeren, liet haer ramen,
En verbood’ groot Tegenweêr.
[p. 233]
Jakob, Aeght, Vincent, Caecieltje,
Urzel, Claertje en Jeroen,
Roques, Trijntje en Michieltje
Zouden ’t (zoo ’t scheen) alles doen.
Ou ba ja! dat ’s een Victory!
Dat ’s Triomfe! ba dat luit!
Dat is voor ons Landt een Glory
Riep den Braber overluit.
Ba! zoo zalmen Geuskens leeren:
Dat ’s voor Wezel, voor den Bos.
Ba! nu heet het spel Verkeeren;
Nu zijn all’ haer boxens los.
Ba toch! ziet eens watze kunnen:
Want zy zonder slach of stoot
Moeten vryen Pas vergunnen
Aen onz’ exquizite Vloot.
Heer-oom, met hovaerd’ behangen,
Maekte Cap en Covel schoon,
Om in zijn Laudamus-zangen,
Net en reyn, te staen ten toon:
En hy leerden ’t les van buiten,
Dat, door langen ongewoont,
Hem, in ’t zingen dede stuiten;
Doch dat hoort te zijn verschoont:
Want zoo langh der Hoogh-geboren
Helden Heldt, de Vorst Nassou
Tot ons Veldt-heer is gekoren,
Moght dat Liedt niet uit de mouw’.
Lieve Heer-oom spaert uw’ zinnen,
Veeght geen noppen van uw’ Rok;
’t Is te laet, ghy zult niet winnen:
Hoor, daer luyt een ander Klok.
Her uit gast, flux in de modder
Roept Soldaet en gauw’ Matroos.
Wel, Sinjoor zoo haest een brodder?
Spanjen zoo haest moedeloos?
Schroomje schoenen, schroom je kleeren,
’t Is te week en diep: wel hoe?
’k Weet, je wilt klay-treden leeren:
Goet, je voeten staender toe.
Sancte Croce laet u wijzen,
Gaet naer huis toe, wordt geen uil;
Want de Gilde-vaers misprijzen
U, en schouwen ’t Proef stuk vuil.
d’ Indiaensche Olifanten
Dragen zesthien maenden, maer
Daerenboven, deze Quanten
Baren Vrught van zeven laer.
d’ Heil’ge Vinder ende Vader
Van dit Kindt woud’ zelfs niet meê
By de baring’ wezen nader,
Zont een ander in zijn Stee’.
Fredrik woud’ wel Vroedvrouw’ wezen,
Fredrik had het meer beftaen.
’t Ongediert, vol schrik en vreezen,
Heeft zijn lichaem op gedaen.
d’ Eerste vrugt was Bloedt en Dooden;
Daer na quam ontelbaer tal,
Dat haer lieve Moêr ontvlode
Frederik ontfink haer al.
Ponten, Pleiten, Sloepen, Schuiten,
Vuur-werk, Stukken, Spaensche-vondt,
Bruggen, Hayen en Affuyten,
Geldt en Cogels, Kruidt en Londt.
En noch duizent diergelijke;
Watter in was moester uit:
Naulijx kond ’t Graef lan ontwijken,
En door druipen met een schuit.
Al de Vrucht was nau ontfangen
d’ Aenslagh ’t Ongediert was doodt;
Brabandt liet de hoofden hangen;
Zeelandt was verlost van noodt.
Dies komt dierte in de tonnen,
Dies is ’t vuur weêr in het pek;
[p. 234]
Brandt vry louter, lost Canonnen,
’t Is doch reuzel van den Spek.
Lof zy u ô Godt der Goden,
Die door onzer Princen handt
’s Vyandts macht hebt willen dooden,
En behouden ’t Vaderlandt.
Tritons trompet,
Gesteeken op den Oever vande Zuider-zee, doen de tijdinge quam vande heerlijke Victory op de kust van Vlaenderen bekomen, door den manhaften Marten Harpertsz. Tromp, Lieutenant Admirael te Water van zijn Hoogheidt mijn Heer den Prince van Orangien, midtsgaders zijne Capiteinen: op den 18. Februarij, 1639.
It coelo clamórque virum clangórque tubarum.
WAnneer de Gulde Zon wierdt weder als herbooren,
Quam Triton hier aen strandt die driemael blies zijn Hooren,
Elk wie nieusgierigh was, die voegd’ hem by ’t geluit;
Hy spand’ zijn wangen weêr en blies vryborstigh uit.
Wat eer komt toe den Vromen Heldt,
Die ’t lieve lijf te pande steldt
Ten dienst van ’t Vaderlandt en vryheidt,
Tot der benauden troost en blyheidt?
Duinkerken trotste op haer macht,
Als of de Water-Leeuw versmacht
Lagh, en geen Vyandt meer kost letten.
Maer nieuwe Heeren nieuwe Wetten.
Tromp krijght te Water ’t hooghst’ gebiet,
Windt, koud noch hett’ ontziet hy niet,
Maer muilbandt zoo de Beir zijn kaeken
Dat nau een Roover uit kan racken,
Hy houdt gestadigh goede wacht.
Hy wordt gestadigh dach en nacht,
In plaets van zussen en van zuien,
Gewieght van zwarte Noorder-buien:
Dit acht hy als in Zee geteelt.
Het langh inblijven dat verveelt:
De Vyandt haelt vast uit zijn Schepen,
Maer mits hy zorght, dat hy genepen
Zoud’ worden van een Leeuwen-poot,
Zoo denkt hy liever bloot als doodt.
De Beir scheen ’t woud’ de Leeuw verslinnen,
Maer haelt zijn klauwen yligh binnen,
Zijn Schepen weder aen de wal,
Als makkeschapen op de stal.
Daer leidt de rest, die wil magh varen,
Maer niemand dinght de Leeuw’ na ’t garen.
Matroos, die om een weinigh gelt
Zijn lijf voor Wijfen Kinders stelt,
Plach schrikkig tegen ’t Landt te komen,
’t Was of geslagen of genomen:
Nu t’ wijl de Beir zuight aen zijn poot,
Lijdt yemand noit of zelden noodt;
Al toont Oostende dikwils yver.
Den Admirael dat is een blijver,
Tot dat de hard en strenge beurt
Van ’t Jaer hem vande Kusten scheurt,
En als onwilligh dwinght te laten,
Die vol van schrik en vreeze zaten,
[p. 235]
Die beefden als een joffers hondt,
Wanneer zijn Tromp maer yzer zondt,
En schudde kap van kerk of tooren,
Dat al ’t Oremus kond’ verstooren.
De Zon die klimt ter nauwer noodt,
Of hy is weder met zijn vloot
Gereet, en kijkt om d’ hoek van ’t deurtje,
In ’s Vyandts oogh, omtrent het Scheurtje,
Hier leidt hy maer met halve macht,
Waer over dat Duinkerken lacht,
En roept, dat Geus-neef is aen ’t mallen.
Dat zy op ’t spoedighst met haer allen
(Zoo hy niet tijd’lijk zich maekt zoek)
Hem nest’len zullen zijnen broek,
En dorschen ’t lijf met scherpe slagen:
De Beir die zal de Leeuw verjagen.
Al wat de winter heeft gewraght,
Is week op week by een gebraght:
Hier scheen de macht te zijn van Spanjen,
En gints een vonkje van Orangien,
Een vonk waer door een snelle vlam
Van kiel tot steile stengen quam.
Zy trotzen op haer macht en tarten:
Maer Tromp steunt op zijn stalen harten
Van Officieren ende Maers,
En houdt gelijk een rots zijn plaets,
Zoo haest hy ’s Koninghs vlagh’ zagh waien.
Men zagh den Heilighdom geleien
Het Volk, en wyen Schip en Man,
En ’t was ’t za Vrienden wakker an,
g’ Hebt tweemael thien en noch drie kielen,
Ghy zult die twaelef licht vernielen,
Ghy jaeght den Leeuw flux in zijn nest,
Zoo ieder van u doet zijn best.
Met voeten zult gyz’ overloopen,
Of onder door uw’ kielen stroopen.
Gy hebt zoo menigh trouwe Wael,
Uw’ Vyandt is van knechten kael:
Ghy dient een Koningh, zy maer Heeren,
Gaet heen en wilt zijn eer vermeeren,
En na ’t vermeest’ren van haer maets
Brenght uw’ Volk ter gezette plaets,
In Portugael of in Biscayen,
En laet daer uw’ Triomph-vlagh wayen.
Een van de Nymphen van het Meer
Verstont dit en noch vry wat meer,
Zy was verliest op Tromps Trompetten,
Dies woud zy op zijn welvaert letten:
En geeft haer yligh op de reis,
Zy toont ten halven ’t vissigh vleis,
Zy roept: Landt-liever, boosheidts-Temmer,
Godt hoed’ u dat ghy niet een zwemmer
Wordt als den Vroomen Pater dee,
Verlaten schandigh in de zee:
Die zonder ’t lijf veel noots te vergen,
Voorzeeker licht’lijk was te Bergen,
Had Eedt, had trouw’ haer kracht gehadt.
’t Verliezen van zoo grooten schadt,
Aen zijn perzoon, moet Neerlandt spijten,
Wat wil men bloote guils verwijten
Haer flauheidt? Ghy komt hier uit lust,
En liefd’ van ’t Landt; ghy zijt gerust
Met Capiteinen, met Soldaten,
Die zonder schrik het leven laten,
Ten dienst van U en ’t Vaderlandt.
Ziet daer uw’ Vyandt laet de strandt,
Hy zal u zoo terstond bestooken.
Dit was noch naulijx uitgesprooken,
Of den Manhaften Admirael
Zach ’s Vyandts zeilen altemael
Gemoedight voor windt na hem komen.
Hy licht zijn Ankers. Zonder schromen
Stoot hy gelijk zijn Zeilen uit,
En al zijn vloot die volght ’t besluit,
Voor heen genomen, dat ’s te vechten
Met moet, en Eerzuil op te rechten.
(Neptunus had dit langh voorzeidt,
En had’ het daerom zoo beleidt,
Dat ’t water slecht was, en dies ’t braeken
Der Trompen zeekerst konden raeken.)
Langhs Boeghspriet leidt zijn blinde ree,
De Capiteinen volgen mee,
En doen als hy. De Vyandt dondert,
Dat gants Duinkerken is verwondert
En ziet na by van strandt in Zee
De Zeeg’ gewonnen. Maer ô wee
Voor Vlaend’ren! want het anders uit valt
[p. 236]
Vermits een deel den Leeuw tot buit valt.
Hier was onz’ Tromp van vijf bezet:
Hier kookt hy voor vijf ’t schoonst Banket,
Weergaed’ van ’t geen Heemskerrik schafte;
(Die overvrome die Manhafte,
Die tegenwoordigh met zijn maets
In Martis huis heeft beste plaets,)
Dat heel Zivilien deed’ beven.
Of als Piet Hein die wel bedreven
De Schepen scheurde vol van moet,
Dat noch de Bay beklagen moet,
Met ’t sterk Havaen, die voor zijn oogen
Des Koninghs schat doen most gedoogen
Met herten-leet. Hy geeft zoo vonk,
Dat naulijx harder donder klonk.
Geen Capiteinen noch Soldaten
Siet yemandt hier den trouw’ verlaten.
Wie uit de Maes of Zeelandt quam,
Of uit het maghtigh Amsterdam,
Of uit de stoute Wester-Friezen,
Z’ en wouden Eed noch eer verliezen:
De minst van allen is een Heldt.
Men Keert de Koe van ’t Dorre veldt,
Daer wast geen gras maer blauwe boonen,
Die mast noch Schip noch vleesch verschoonen,
Maer gaen recht deur. Op dit geluit
Stak zelfs de Zee-God ’t hooft eens uit,
En riep wat Duivel komt ontrusten
Dees langh zoo wel bewaerde kusten?
Mit ziet hy den Oranjen Vlagh,
En roept: o Mannen! dits den dagh,
Dat schade aen Callo geleden
Vergoet werdt door uw’ vromigheden.
Denkt dat als aen de Mossel-kreek,
Ghy weer uw’ Vyandt geeft een streek,
Die ’t Hof van Bruissel zelfs kan voelen.
Ik laet u met malkander woelen
Zeit hy, en duikt weer buiten schoot.
Men zagh daer na van ’s Vyandts vloot
Vermeestert twee de beste Schepen:
Men ziet Bourgonjon achter slepen,
Men ziet den Spaenzen Admirael,
Men ziet zijn Schepen altemael
Weer kiezen den verlaten haven,
Met roeien van gewill’ge slaven:
Met zulk een schrik aen alle kant
Dat negen raeken aen de strandt:
Dat de Vic’ Admirael ten lesten
Zijn Schip gaf aen Vulcaan ten besten,
Die ’t hout-werk meed’ nam: maer de rest
Sleept onzen Zee Godt in zijn nest,
En kreegh meê buit van dat verliezen.
O Tromp! wanneer uw Trompen bliezen,
En spogen yzer ende loot
Vernielt ghy ende leit in noodt,
Die u de kust wouden doen wijken.
Ghy hoogt haer Kerk-hof met veel Lijken,
Haer toe gezonden. Ghy versmijt
Het geene zy nu langen tijdt
Toemaekten om Vrankrijk te kneuzen:
Daer naer met Spekken onze Geuzen:
En midd’lertijdt de Zee onveil
Te houden, door haer voorigh heil.
Ghy maekt dat zy d’ hals moeten buigen
En van uw’ Vroomheydt zelfs getuigen.
Ghy maekt dat al haer oogen-merk
Niet anders is als ydel werk.
Maer ghy maekt meer rust voor de Vrouwen
Wiens Mannen ’t blauwe Water bouwen,
Voor Bedgenoots en kinders kost.
Deez’ zijn als van den Beir verlost.
Zijn klauwen zijn zoo afgebrooken,
Dat hy geen Leeuw’ licht zal bestooken.
De Zee-vaert daer ’t Landt aen moet staen
Maekt ghy dat veiligh toe zal gaen.
Ghy en uw’ vrome Capiteinen,
Uw’ Officiers zoo groote als kleinen,
Zoo Bootsgezellen als Soldaets,
Ja d’alderminste van uw’ Maets,
Zijt waerdigh elk een kroon te dragen
Van Gallioenen opgeslagen.
Als dit geblazen was haeld’ Triton ’t hooft weer onder,
En wie het hoorde riep, ja schreeude met gedonder
Victory Io Triumph! Dank heb den stouten Heldt
Die muylbant dezen Beir, de Zee in ruste stelt.
[p. 237]
Tritons Zeege-wagen,
Zoo hy de tijdingh braght van de onwaerdeerlijke Victory op de Machtige Spaensche Vloot;
Bekomen door den Ed: Manhaften Marten Harpertsen Tromp, Lieutenant Admirael van zijne Hoogheidt den Prince van Orangien, in ’t jaer 1639.
Jàm summas arces Tritonia (respice) Pallas
Insedit, nimbo effulgens, & Gorgone saevâ.
Zie achter u, daer ziet
Ghy Pallas op den burgh gezeten, in ’t verschiet:
Zy glinstert, met een wolk bewimpelt en behangen,
En dekt zich met den schildt, en ’t wreede hooft vol slangen.
Aen mijn E. Heeren De borgermeesteren ende regeerders der Stede Hoorn.
GHy Heeren, die de zorgh van Stadt en Borgery
Op uwe schouders draeght, vergeeft, dat ik te vry
U stoor in uw’ beroep: ik dacht in Vreughde-dagen
Moght ghy van snege moeit’ wel eensjes zijn ootslagen.
Het is een droeve zaek daer niemand immer rust:
De moeit’ met rust doorspekt baert wêer een groote lust
Tot uitvoer ieders Ampt. Schept hier een weinigh lusten,
Terwijl dat Tromp bevrijdt onz’ vrygevochten Kusten.
In Hoorn dezen 10. November 1639.
[p. 238]
’t WAs gister als wanneer in onz’ nabuirigh Hop
Vier witte Henxsten met haer borsten borsten op,
En scheurden ’t ziltigh nat, dat ’t schuim stoof om haer ooren,
Haer Wagen was in ’t diepst van d’ Oceaen geboren,
En meer als zilv’re schulp, geroeft gelijk een Tent,
En Triton staet daer in, die deze Henxsten mendt.
De Nymphen van het Meir zijn rondtzom aen de Wagen,
Haer hair op ’t cierelijxst met vlechten opgeslagen.
De Zee-vooght Tamazis was mede mank den hoop
Met Iccia, vermits zy beide het beloop
Aenzagen van het geen’ onz’ Triton zoude zeggen,
Die, zijnde dicht aen Strandt, begonst dus af te leggen:
Ik blies wel eer voor deze Stadt,
Hoe onzen Tromp had aengevat
Met moet Drie-ende twintigh Schepen,
En die met Twaellef zoo genepen,
Dat wie het niet ontroeien kon,
Boogh voor het rijzen van zijn Zon.
Het was geschiedt, men kond’t nau looven.
Nu stijght zijn Luk-star bet naer boven,
Barst door de Wolken op een ry,
Zet die zich aen Attlî zy.
ô Stout bestaen! Heel Vlaend’ren waekte.
Vanjaer tot jaer, heel Spanjen maekte,
En bracht een Wereldts Macht by een.
Het Rijk van Napels braght het geen’
Haer meeste macht steets plagh te wezen
Ter Zee, wanneer zy oorlogh vreezen:
Ia zelver haren Admirael:
Welk Schip vernaemt is t’ eenemael,
Door Christenrijk en in Turkyen
Als Zuil haer ’s Staets in Water-Stryen.
Onwinbaer by elk een geacht.
’t Rijk Poortugael heeft by gebracht,
Wat buitens buix het konde missen.
Niet minder dede meed’ Galissen.
Kastilien, dat de Wimpel voert,
Was door het gantsche lijf beroert,
En haelden al de Macht te zamen,
Met al de Schepen die daer quamen
Uit Vlaend’ren, ’s Koninghs macht aldaer.
Zoo deez’ nu t’ zamen maeken klaer
Met langht’ van tijdt. Wert in Sivilien
Gestroit; Dit ’s dwangh van gantsch Brazilien.
Den vroomen Graef van ’t lustighst Huis
Nassau, dien zoud’ men zoo een kruis
Voor voeten leggen, en hem toomen,
Dat hy noit zoud in Neêrlandt komen,
’t Zoud’ met die Maetschap zijn gedaen,
Die zwermend’ door den Oceaen
Ph’lips zoo veel geven in de handen,
Dat, die als stut is van deez’ Landen.
Die wat Peru voor een jaer kost
Uitdelven, hier heeft uitgelost.
Die wat Brazil ooit uit kost deilen
Meed’ deilt in uitgerekte Zeilen:
En scheurt een Tak van ’s Koninghs Kroon
(Gelijk Alcides om de loon
Het Koninghs Kindt, een Stroom-God tarte,
En worstelde met macht met harte
Tot Acheloüs wierd’ een Stier
De Hooren wrong’ van ’t wreede dier,
Zoo wordt die Tak ook afgebrooken
En d’ Hoorn Nederlandt besprooken)
Dit stroidmen. Maer haer oogen merk
Was wel een ander grooter werk.
’t Was, of om Frankerijk te kneuzen,
Of (met haer Spekken) onze Geuzen,
Als mijn Trompet voor dezen zeid’,
Gelijk ’t nu blijkt. Maer Tromp die leidt
Gestaegh in Zee daer, daer de Britten
De rechter zijd’ van ’t Meir bezitten.
Daer de Rechtvaerd’ge Lodewijk
Ter slinker zijd’ vermeert zijn Rijk:
En laet tot schut zijn Vanen zwieren
Van die, dien d’ Arendt met zijn Gieren,
Opslikken zouden zoo hy niet
Aen ’t Christen-volk zijn hulpe biedt.
Hier, hier, leidt Tromp te krane-waken,
Op dat ons Landt geen leet zoud’ naeken.
Hy leidt vooruit, hy houdt de wacht
[p. 239]
Tot d’ Iber zelfs de tijdingh braght,
Doch dat vermomt in vrye Schepen,
Die hy heeft yligh aen-gegrepen,
En van haer lichte Vracht ontbloot.
Hier hoort hy hoe de groote Vloot,
Die gantsch de Wereldt zoud’ doen schrikken,
Zoud derwaerts hare Stevens schikken,
Zy zouden houden rechte baen,
Want niemand kond’ haer tegen staen.
Dit hoord’ hy lacchend’, en hy haekte,
Dat maer zijn oogh’ dit Schouspel raekte.
Hy zend zijn Schepen hier en daer,
Wie oft haer worden mocht gewaer.
Hy blijft weêr Twaellef, ziet zy komen,
Zy bruizen door de woeste stroomen:
Zy wijken niet een voet uit ’t padt,
’t Zy wie haer in ’t gezichte had’.
Zy meinen niet dan Martens Schepen
Te stroopen en zoo meê te slepen.
Verwaenden Iber weet ghy niet,
Wien ghy omtrent uw’ Schepen ziet?
’t Is Marten een als Martis Zoonen,
Die staeg’ by Tet his plach te woonen,
Die Hem gezooght heeft. Wiens Gevaer
Vulcanus zelfs in ’t heffen waer.
Dien AEolus te wiegen plachte.
Die nimmermeer te slapen dachte
Als op het dond’ren van de windt,
Die zijnde nu een wetig’ Kindt
Terstondt gink by Neptuin ter schole.
’t Is die gestadigh in de holen
Van AEtn’ en Hecla komen plagh
Te spelen, daer hy niet en zach,
Als ’t Aenbeelt vuur en vonken spouwen:
Als smelten, gieten van Kartouwen.
Daer hy met heete kogels speeld’
Zoo drae hem ’t knikkerspel verveeld’.
Die in de kolken der ellende
Zijn hert gestaegh naer d’ Hemel wende.
Die als hy weder boven quam,
Terstond tot Godt zijn toevlucht nam:
Een van Piet Hein zijn Leerelingen
In ’t hooghste school. Woudt ghy bespringen
Hem die zoo veel heeft uitgestaen?
Voorzeeker hy tast u wel aen,
Ziet toe, ziet toe. De Spaensche Machten,
Die zelfs haer zelfs als Dwinghlants achten,
Tot al onz’ Borgers nederlaegh,
Die meenen dus de rechte vlaegh
Te treffen, en den gauwen Waeker
Te maeken enk’le ziele-braeker.
Word deze Hoed’ maer eens verstoort
Wie brenght daer na een stuk te boord,
Een Schip in Zee? ’t Is al gewonnen,
Wordt dit gewormte maer verslonnen
Zinght d’ Iber met zijn oude zangh.
De vrome Tromp en toeft niet langh:
Hy wil het wit van de oogen kijken,
Hy veinst hem of hy wilde wijken:
Gelijk de Parth, wiens vlucht en spoet
Zijn vyandt ’t meeste hinder doet,
In ’t vluchten schiet hy felste pijlen,
Hy keert daer naer in aller ylen,
Hy valt de volger op de huit,
En raekt dan aen gewenschte buit.
Tromp, nu hy haer ook ziet verbolgen,
Lokt haer van Landt door hun vervolgen:
En keert het hooft tot op ’t geluit,
Vyf komen danzen om deez’ Bruidt,
Nu Zeventhien treft hy haer boorden,
Dat zelfs de Nymphen ’t schreeuwen hoorden,
En zien haer kristalline vloet
Maer schijnen enkel menschen-bloet
En stukken vleesch. Zy zijn verwond ert,
Zy kijken op wie daer zoo dondert.
Zy zien nu gantsch haer zuiver bat
Belommert; mits den Spanjaert had
Wel thienmael zes noch zeven kielen,
Wien Tromp vervolghd’ kort op de hielen,
En schoot zoo grouw’ lijk dat de schrik
Haer wegh jaeght in een oogenblik.
De duist’re nacht scheit bey de Vlooten.
Zoo haest Auroraas paerden stooten
De grendels van het hoogh-gebouw’,
Hoopt Tromp dat hy weêr vinden zou
Het geen de nare nacht ontschuilde,
Mis was het: want de Zon die pruilde
En dektent hooft en bly gestrael
Met mist en nevel t’ eenemael.
Als of hy woud’ voor henen zeggen:
De hooge Mennaer zal haest leggen.
Doch nu wat verder op den dagh,
Ziet hy Tromp aen met blijder lagh.
Maer doen hy weder was aen ’t zinken,
[p. 240]
Zagh Tromp de Spaensche zeilen blinken,
Daer hy naer toe spoord: om zijn kracht
Te toonen aen zoo grooten Macht.
Hy yvert wel, maer hy moet zetten.
Vermits de stroom zijn voortgangh lette,
Tot dat omtrent de middernacht,
De krom werdt op de boegh gebracht,
De Vyandt is ook al aen’t waeken.
Ha Hemel! Wat is hier een braeken
Van Trompen! Al’t nachts zwart gecier
Is niet als enkel licht en vier.
Diana spatte van haer wagen,
Als of haer Broer haer leide lagen,
En of hy in de nare nacht
Den held’ren dagh te voorschijn bracht.
Dit duirt de nacht, en met het dagen
Hervatmen deze donder-vlagen
Met meerder moet: vermits noch Thien
Aen Tromp haer hulpe komen biên.
Deez’ en nieu-bygekomen kielen
Die zoeken ook niet dan vernielen.
Zy maeken t’ zamen zulken rook,
Dat zelfs de gulde Zon belook,
En Zaluw’ wierd’: dat Aerdrijk beefde,
Dat zelfs Neptuin op ’t spoedighst streefde
Naer diepste van den Oceaen,
Uit zorge van te zijn gebraên.
Dat in de onder-aertsche kolken
De schrik deê ritslen alle volken,
En roepen: Is dit Kerrik-mis
Die t’ Amsterdam zoo vreugdigh is?
De zwarte Pluto (zonder dralen)
Liet strax een Paerdt en Wagen halen,
En reed rontzom, hy zorghde, dat
Of hier of daer borst eenigh gat,
Waer door de langh-gedoemde Schimmen
Weêr mochten naer om hoogh toe klimmen.
Of dat een Schaeker weder had
Zijn Helhondt by de keel gevat,
En pooghden hem zijn Bruit t’ ontslepen,
Zoo werkt Tromp met zijn vord’re Schepen.
De zwane-pennen die de Zee
Smijt aen de vrye Friessche reê,
Die konnen niet ten vollen uiten
Het kraeken, barsten, huilen, guiten
Van kogels; ’t schreeuwen en ’t getier
Van den Manhaften Batavier.
Aen d’ ander zijd’ ’t gekrijt en ’t karmen
Van die, die handen, benen, armen
Zien afgescheiden van haer lijf.
En die noch gaef is die staet stijf
Van vreez’, hy zorght van stont tot stonden,
Gelijk zijn maet te zijn geschonden.
Waer heen hy ziet, hy ziet de doodt.
Ziet daer, die Machtigh Groote Vloot
Daer Vyf-en-twintigh duizent Zielen,
Als mieren in een nest in krielen,
Die zietmen van zoo kleinen Macht,
Als Tromp had’, op de vlucht gebracht.
(Zinjoor hoe woud’ dat vluchten smaeken
Had Tromp meer kruit?) Men zietze raeken
In Duins, voor haer een veil’ge baen.
Tromp doet terwijlen Calais aen,
Van waer men in drie oogenblikken
Hem kruidt en scherp weet toe te schikken.
ô Trouwe daet, zoo snel gewracht,
Dat ’t was gedaen eer ’t scheen gedacht!
Dus weêr verzien steekt hy naer ov’ren,
En zet het wat benoorden Dov’ren.
Hy leit voor ’t hol op dat de Draek
Niet weder aen het vluchten raek,
Of hy moest zich hier eerst door byten.
Het blijd’ gerucht komt dit te krijten
Door ’t gantsche Landt. Daer ’s niemand stil,
Elk haekt hoe dit afloopen wil;
Vol hoops maer niet van vreez’ verlaten.
Zijn hoogheidt en de Heeren Staten
Zijn hier gestadigh in gewagh.
Daer is nau rust by nacht of dagh
In ’t gantsche Landt. ’t Zijn niet dan tromm’len
Die stadigh door de Steden romm’len
Om volk. ’t Maetschap van Oost en West
Schaft volk en schepen om het best.
Met ongelooffelijke gauheidt
Groeit onze Vloot, tot ’s Vyandts flauheidt.
Die nu te laet eerst heeft bedacht,
Dat hy te langh daer had gewackt.
Onz’ Admirael die nood’ hem buiten:
Daer gaen de handen in de tuiten,
De hoedt in ’t hooft; hy klaeghde strak
Hoe ’t hem aen masten meest ontbrak,
Tromp laetze na zijn boordt toe slepen.
[p. 241]
Noch daeghlijx meerd’ren onze Schepen.
Ziet hier, ziet hier, hier leidt het geen,
Vier Coninkrijken in ’t gemeen
Met Vlaend’ren t’ zamen konden brengen.
Het lijkt het Noordtsche bos; de stengen,
Die steken door de Wolken ’t hooft.
Onwinbaer by haer zelfs gelooft,
Maer niet by Tromp: die met zijn Helden
Zich tegens het gedroght aenstelde.
Verzelt met Witte aen zijn zy
En Everts Zoon is ook daer by,
Met Houtenbeen schrik voor Havane,
En Pancras. Alle door gedane
Dienst zoo bekent, dat ieders naem
Wordt omgedragen van de Faem.
Oquendo leidt daer met zijn vijven
Op welkers hals de lasten drijven,
Tromp ook met vijf dien het beleidt,
Van ’t gantsche werk is opgeleidt.
Daer leidt die Macht die gantsch Hispanjen
Langh toe reed’: en hier ’t geen Oranjen
In weinigh dagen braght aen een,
Gemoedight om in ’t werk te treên.
Tromps moet en kan niet langer wachten.
Zoo haest Auroor op Vrydagh brachte
Haer pruik te voorschijn, schept zijn zeil
De windt, hy zoekt des Landes Heil.
Hy tracht met Branders te benouwen
Den Vyandt, die terstondt zijn touwen
Afkapt, en zet zich wakker schrap.
Niet een van allen toont hem slap,
Maer wordt met macht zoo vuur gegeven,
Dat Hel en Hemel scheen te beven.
De stoute Schimmen, uit haer rust
Van Hein en Pater, zien met lust
Ocquendo ’t Haze-vel aentrekken,
En hem strax volgen alle Spekken.
Hier berght hem eene met de vlucht,
Daer vlieght een ander na de lucht
Met man met muis, en daer in ’t water
Is groot geschreeu en groot geklater
Van die Neptunus had’ genoot
Op brakke drank, de meest, die vlood’
Geraekte of hier of daer te stranden,
Daer hy most drenken of verbranden:
Of anders door het ziltigh badt,
Na’t zeeker gaen, ’t onzeeker padt.
De Vyandt werdt daer zoo genepen,
Dat hy meer mist dan Veertigh Schepen.
Wel zesthien duizent man daer toe.
Ey, ey Sinjoor weet ghy niet hoe
Ghy voert in ’t jaer van acht-en-tachtigh?
Doen waert ghy ook te krachtigh machtigh:
Maer die het alles houdt in dwangh
Beschafte doen uw’ ondergangh.
Ghy pooghd’ nu weêr den Leeuw’ te tarten,
Maer Godt die geeft ons Leeuwen-harten.
Ghy tracht naer ons bederf en noodt,
En Godt hoedt ons als in zijn schoot.
Ghy zoekt ons Heilighdom te steuren,
Ons vast te koppelen aen uw’ leuren
En zeuren, schenzels van Godts macht;
Maer Godt heeft dit te niet gebracht.
Ghy wilt ons vrye Vryheidt krenken.
Ghy stelt vast, als of al uw’ denken
Zoud’ gaen naer al uw’ wil en wensch,
Maer ziet hoe nietigh is de mensch.
Ghy leght het over, Godt wilt schikken,
En met zoo kleinen macht bestrikken
’t Geen dwangh scheen van gantsch Kristenrijk.
Heer uwe schikkingh is gelijk
Des Arendts wegh niet na te speuren.
Het scheen onmoogh’lijk te gebeuren,
Dat Twaellef daer na Seventhien
Zoo grooten Vloot ’t hooft zouden biên
En jagen, zoo niet Heer uw’ schikkingh
In haer gewracht had een verschrikkingh.
Prijst Neêrlandt uwer Helden moet.
Prijst uwen Prins (Wiens Vaders bloet
Uw’ Vryheidt wan, wiens Broeders daden
De lucht met galmt’ ver overladen)
Die ’t lijf voor ’t lieve Vaderlandt
Zoo menighmael veronderpandt,
Die zich gaf nimmermeer tot ruste,
Voor dat de Draek was van de kusten,
Daer hy zich hiel om onze Bruidt,
En dat zijn tanden waren uit.
Prijs hier de zorgh van uwe Staten
Die niet een oogh tot sluimer laten;
En van de Steden in ’t gemeen,
Die niet en rusten voor vertreên
Leidt ’t hooft van deze groote Slange,
Die al de wereldt was te bange.
[p. 242]
Dank meest de Schikker alles goets,
Dat die haer allen zoo veel moets
Gaf, om zoo tegens ’t Dier te kampen,
Dat ’t is vergaen door alle rampen.
Bidt dat hy voort ons Vaderlandt
Bewaren wil in vrye standt,
Dat die haer naem aen Christum geven,
Hier vry in Christo mogen leven.
Uit was het, hy vertrok zoo schielijk met een zwier.
’k Zagh om, en al de Stadt die stondt vol vreughde vier,
Elk riep Triumph ô Tromp! God gun u een langh leven,
Dat ghy de Zee bevrijten d’ Iber steets doet beven.
Aen Daphne, Op haer Paerlesnoer.
Pectora vel puris nivibus, vel lacte, tuámque
Complexo matrem candidiora Jove.
HA Daphne! als ik zie de glants, die d’holle baren
Van d’ Indiaensche Zee uit hare schulpen baren.
Gebonden meermael om uw’ witt’ Yvoren hals,
’K zweer dan, dat niemandt ooit meer zou bekoren, als
Ghy waerde Nymph! vermidts de Goddelijke luister
Van d’ aengename huit der Peerlen glants maekt duister:
Niet duister, midts haer glants zijn flikk’ren wel behoudt;
Maer door de glants uw’s vels niet werden kan beschouwt.
Ik heb verscheiden-mael, onwaerdigh doch, mijn oogen
In ’t byzijn over dwersch op hals en snoer getogen;
Maer zagh geen onderscheidt in ’t minst van hals en snoer,
Als dat het blaeuw gestrael niet door de Peerlen voer,
Dat door uw’ halsje kroop. Ha loffelijke aren!
Die met haer hemels blaeuw het witste wit verklaren.
Behalven Herderin, dat door uw’ marm’re keel
Mijn gretigh oor ontfingh veel zoeter mondt-gequeel,
Als ooit den Ithakois hoord’ aen de mast gebonden,
Daer blaeuwte noch geluit wierd’ in het snoer gevonden.
Der Peerlen luchtigh schijn wordt by u heel verpuft,
[p. 243]
Tot vreucht van my, nochtans maekt my het snoer verzuft;
’t Komt uit het Meir, dies vrees ik, dat de gantsche koude
Des ongestuimen dieps noch by zich heeft behouden,
En u dat mede-deelt. Wel hoe heeft Venus meê
Tot Moeder niet de koud’ en groen bekruifdè Zee,
En nochtans isse warm; ja d’oorzaek van ons hetten.
’k Vertrou mijn Nymph, ghy zult u ook aen ’t snoer niet setten,
Al maekt het u vol koud’, al ist een zein van koelt,
’t Maekt nochtans, dat het snoer op ’t hooghst’ uw’ warmte voelt,
Zoo wordt ’t snoers koud gedoodt; en ik wil dan mijn leven,
En sterven t’eenemael in uw’ behoedingh geven.
Ach zagh ik eens die tijdt, ach zagh ik eens die dagh,
’k Waer blijder, of voor my den Hemel open lagh!
Droom.
Sed tua cur nobis pallens occurrit imago?
Cur venit à verbis multa querela tuis?
Excutior somno: simulacráque noctis adoro.
Id est.
Maer waerom komt uw’ beeldt mijn geest zoo bleek bestoken?
Hoe komt ’er zoo veel klaghts uit uw’ verflaeude keel?
’k Schiet uit mijn slaep, en bid de valsche Nacht gespooken,
DE laetst verleden nacht was nauwelijx vertrokken,
Verlatend’ ’t Star gewelf met zwart en nare rokken,
Als ’t bloozend’ morgen-roodt tijnghdraeghster van het licht,
Vertoond’ haer roozen pruik en helder geel gesicht,
Doen my de Godt des slaeps viel domm’ligh in mijn oogen,
En heeft met groote kracht de leden toegetogen.
Dat oogh, dat d’ heele nacht geen slaep en had gezien,
Kost nu in ’t krieken van den dagh geen slaep ontvliên.
[p. 244]
’t Gedacht op Daphne vast gemetzelt, had verdreven
De vaek, waer van ik my nu moest gevangen geven.
Nau waer ik in de rust, of strax zoo werd gebraght
De zoete beeltenis van Daphne in ’t gedacht:
’k Genoot de meeste vreucht, die ooit een mensch op aerden
Gesien heeft, die ik ooit hiel voor de grootste waerde.
My docht ’k zat over haer en starden in ’t gestrael
Haer ’s ooghs, dat overtreft ’t gestarnt’ aen ’s Hemels zael.
Met d’ hooghst’ eerbiedingh kust’ ik dan haer wassen handtjes,
Dan weder van haer mondt de roo koralen rantjes,
Dan hare koontjes, daer het roode Roosje stondt
En bloosd’, en geurde op een witte Leeljen grondt.
Dan haer Yvoren hals doorstraelt met blauwe stralen,
Waer van, ach! waer van ik mijn lippen niet kond’ halen,
En elken kusje was vermenght met zoet gevley,
En neffens ’t droogh gesteen met ’t vochtige geschrey.
En als ik van mijn min klaeghd’ en haer hardigheden,
Docht my, dat zy my met een wenk verzeek’ringh dede:
Dat zy niet meer zoo stuers zoud wezen noch zoo straf;
Waer van de voortgangh my zoud helpen in mijn graf.
Dus veer was ’t noch vol vreucht, vol lusten en vermaken
(Maer Goôn zal ik niet eens volkomen vreughden smaken!)
Siet Daphne die wordt bleek en zijght van flaute neêr.
’k Verschrik, de slaep vertrekt! ik voel vast gints en weêr;
’k Rijs over eind’, en zoek mijn Nymph met handt en oogen;
En loof ter nauwer noodt noch, dat ik ben bedrogen,
Bedrogen! ja en neen, bedrogen in mijn vreucht?
Doch niet bedrogen in mijn uitterst’ ongeneucht.
Het goed’ bedrieght ons staegh; maer nimmermeer het quade.
Haer bleekt, haer zwijmingh heeft haer ziekte kennen raden,
Waer meê zy op de tijdt mijns droomens is bevaen,
Gelijk ik naderhandt heb dezen dagh verstaen.
Ha Goden zijt ghy steets zoo zonder mede doogen!
Dat wy volkomen vreught hier nooit genieten mogen,
[p. 245]
Ja ook geen schijn van vreught, ten zy die zy deurspekt
Met ’t geen dat tot ons hooghst’ en grootst’ bedervingh strekt.
De vreught was maer een schijn, indien de droevigheden
Ook waren maer in schijn, dat kond noch zijn geleden;
Maer dat voor vreughdens schijn men ware droeffenis
Genieten zal, vraegh ik u of het reed lijk is?
Mijn Nymph heeft niet verdient, wat wilt ghy haer doch plagen?
Indiender is misbeurt, laet ik de straffen dragen,
En wacht u snelle doodt, dat ghy uw’ prikkel toont
Aen ’t schoonste lijf, waer in de eelste ziele woont.
Admetus kost wel eer en licht zoo veel verwerven,
Dat zoo ’er iemandt waer, die voor hem wilde sterven,
Hy vry zoud wezen van de doodt, tot eens den dagh
Des afgestorvens op zijn afgeleefdens lagh.
Spaert zoo mijn waerdste ook, ’k wil willigh voor haer dalen
In Plutoos duister huis, en dicht bedremde zalen,
Eer ghy haer stieren zoud’ d’ afgrijsselijke doodt,
Door uwe noodtlot, in des aerdtrijx zwerte schoot.
Maer Goden dat ghy woud (niet dat ik u juist wetten
Als ’t geen ik boven stel te volgen wil voor zetten)
Haer sparen en my ook zoo zoud mijn dankbaer hart,
Waer meê ik om het best mijn mede schepzels tart,
U stadigh dankbaer zijn, en ik zoud op d’ autaren
Van uwe Godtheidt veel geschenken u vergaren
Na mijn vermogen, want ik weet dat hy behaeght
U zoo wel, die de wil, als die de doenten draeght.
En teek’nen mijn geschenk met deez’ twee zoete regels
Van mijne dankbaetheidt wel bondigh vaste zegels:
Dit schonk hier Tyter, om dat hy zijn Daphne vondt
Vry van de bleeke doodt, die op haer lippen stondt.
[p. 246]
Tweede Droom.
Somnia Fallaci ludunt temer aria nocte.
LAetst quam ik van mijn Nymph, zoo ik de meeste nacht
In zoete minne-praet en klacht had deur gebraght;
Den Dageraet begon haer roozen pruik te toonen,
En met haer helle glants den Hemel te verschoonen;
Doen ik my nederleid daer ’t ruisschen van een stroom
Deê sluim’ren mijn gezicht, en hielp my in een droom.
My docht, dat eene lind’ zijn groene lof uitbreide,
En over ’t gantsche veldt zijn dikke takken spreide,
En maekt’ een lommer, daer al d’ Herders van het woudt
Haer Nymphjes vleiden met een aengename kout.
Met kijk ik na de boom en zie daer op de takken
Een Duifjen zitten, dat ik meende te verlakken.
Ik steegh te boomwaert op, en quam by ’tzoete beest,
En streek het over ’t lijf; het scheen in ’t eerst bedeest:
Maer liet zich naderhandt ruim zoo vrymoedigh vinden,
Wanneer het diertjen zagh dat ik ’t van harten minde.
Terwijl ik bezigh ben en streel het lieve dier,
En koester’t in mijn schoot, hoor ik een groot getier,
En zie een Arendt van der boomen top afdalen,
En my het waerde pandt, het Duifje, weêr af halen.
Ach jammerlijk verlies! hy vloogh daer meê om hoogh.
Ik die met ’t lijf niet kond, most volgen met het oogh,
En met een zoet verzoek, wat klachten dat ik dede,
Wat bidden dat ik bad, gegront op goede reden,
Was al vergeefsche moeit. Hy droegh het in zijn nest,
En deed het daer veel goets, en heeft het wel gemest.
Een Kuikendief terstond scheen om een prooi te vliegen,
En meend’ den Arendt met ’t mom-aenzicht te bedriegen
Van goe genegentheidt, en zocht den Arendt aen,
[p. 247]
En bad hem, dat hy doch het Duifjen af zoud staen.
Den Arendt scheen alreê met twijffel ingenomen,
Vertrouwend’ op zijn woordt; maer ’t dier begost te schromen,
Vermits het wist waer dat die vogel quam van daen,
Daer hy een ander gaey had zoeken aen te slaen.
En zoo de wal ontgingh hem hielde aen het vlot gras;
Maer ’t veinzen wierd’ bekent, door dien hy al te bot was;
Want als het jonge-spel was by de boom vergaert,
Wierd zijne doenten op een prik geopenbaert.
De Slaep, de Duif, en al, zijn strak gelijk verdwenen,
En een Tyrezias is my terstond verschenen,
Die zeide Herder let: het Duifjen is uw’ lief,
Uw’ medeminnaer is den rechten Kuikendief,
Maer d’ Arendt wie is die? gelooft zy heeft geen nader,
Wie voert dat Wapen als de name van haer Vader.
Doch ghy weest niet verzuft, houdt aen hy is beleeft,
Houdt aen ik wed, dat hy u noch zijn Dochter geeft.
Aenspraek aen Daphne.
DE Meester van de Min en Schutterlijke jongen
Heeft zijn Corinnaes naem en lof wel vaek gezongen.
Horatius die heeft wel eer gezwegen niet
Van Lesbia zijn lief. Catullus niet en liet
Te roemen van ’t gelaet, te roemen van de schoonheidt
Van zijn geliefde Vrouw. Tibullus ook ten toon leidt
Zijn Delia, en prijst haer tot den Hemel toe.
Propertius die wordt te schrijven nimmer moe
De schoonheidt zijns vriendins; en maekt vast met zijn schrijven,
Dat Cinthia zijn lief onsterfelijk zal blijven.
[p. 248]
Ons Nederduitschen Heins zeidt van zijn Phyllis veel.
Een ander komt weêr om en prijst van deel tot deel
De schoonheidt van zijn lief, van Cloris d’ Herderinne:
Maer my komt Daphnes beeldt staegh spelen in den zinne.
Haer looft mijn penne staegh, zy heeft mijn droevigh hart,
In ’t cierelijk gekrul haer lieven hairs verwart.
Het lieffelijk gezicht, de glinsterende polen,
Die in haer voorhooft staen, die hebben my ontstolen
Mijn ziel en al mijn zin: haer lieffelijke mondt,
(Daer Flora aldereerst haer zoete reuk in zondt)
Haer witten marmer hals; haer zilverwitte handen;
Haer lippen als korael; haer klein yvoren tanden;
Haer vlugh en nette gangh; manierelijk gelaet;
Haer hoogh begaeft verstand; haer reden wijze praet
Heeft my gevangen heel, en door uw’ groot vermogen
Hebt ghy my lieve Nymph tot in uw’ dienst getogen.
’k Heb Daphne aldereerst op u mijn liefd’ geleidt;
U zal ik minnen ook tot dat mijn ziele scheidt
Van deze aerdtsche romp, tot dat het broosche leven
Door ouderdom of ziekt’ mijn lichaem gaet begeven.
Al waerdt ghy Nymph zoo stuers gelijk de wilde Zee,
Zoo onbeweegelijk, als ooit een rotsche deê,
Zoo zal ik even wel geduldigh, Daphne, lijden,
En my in uwe dienst tot allen tijdt verblijden,
Tot dat ghy in het laetst noch met verwond’ringh zeght,
Wat draeght hy trouwe min! hoe lijdzaem is die knecht!
’k Vertrouw niet Daphne, dat ghy zult aen my betoonen,
Dat in zoo lieven beeldt, als ghy, zoud kunnen woonen
Een onbeweeghlijk hert, en zulk een stuers gemoedt,
Dat vele minnaers in haer hoop verflauwen doet:
Maer dat ghy zult aen my meedoogentheidt bewijzen,
Daerom zal ook mijn pen uw’ Nymphje altijdt prijzen;
Al ’t gene dat ik dicht, al ’t gene dat ik schrijf,
Is Nymph alleen om u, wiens trouwe slaef ik blijf.
[p. 249]
Avondt-groet, aen Daphne.
GIster avondt, als het stralen
Van de Zon gink nederdalen,
Gink ik wand’len deur de straet,
Daer het huis van Daphne staet,
d’ Eene Zon was doen ontvlogen,
d’ Ander Zon quam voor mijn oogen,
d’ Ander Zon, wiens hel gezicht
Tyters droevigh hert verlicht.
’k Quam zoo haest niet voor de deuren,
Die my nacht en dagh doen treuren,
Of ik sloegh terstondt mijn oogh
Eensjes by geval om hoogh;
Daer zagh ik een Zonne lichten
Op mijn duistere gezichten;
Daer zoo zagh ik, in het gaen,
Daphne voor een veinster staen:
Strax was my de ziel ontvlogen,
En by Daphne opgetogen.
Dat ik niet uitspreeken kost,
’t Geen ik had voorheen begost,
Waerom iemand van de gene,
Die met my daer gingen henen,
Vraeghden hoe of ik zoo stondt,
Of ik niet meer spreeken kond.
Doe begost ik voort te varen,
Daer wy ingekomen waren,
Vreezende, dat iemandt mocht
Krijgen eenigh achterdocht.
Ach hoe qualijk is ’t om veinzen,
Alsmen op zijn lief gaet peinzen.
Naulijk durfd’ ik met mijn hoedt
Toonen haer van veer een groet.
Afscheids-klacht aen Daphne.
HA heugelijke tijdt! beginzel van mijn vreughden:
Ha tijdt! die my het hert een weinighjen verheughden:
Ha Goddelijke uur! vermaekelijke stondt:
Ha uur! waer op ik laetst het deurtjen open vont.
Het deurtjen, waer ik door gink na mijn Daphne treden.
Ha uur! waer op ik eerst uitstorte mijn gebeden
Aen mijn beminde Vrouw’. Ha lieffelijke nacht!
Waer in ik tot mijn Nymph begon mijn droeve klacht;
Waer in ik haer mijn hert volkomen openbaerde,
En alles, watter lagh in deze borst verklaerde.
Kupido help my nu, ik heb de brandt ontdekt,
[p. 250]
De brandt, die uwe toorts had in mijn hert verwekt;
Kupido help my nu, waer zijn uw’ scherpe schichten?
Ha boefjen waer ’s u boogh? waer zijn uw’ heete lichten?
Zendt maer een kleine vonk, een vonkjen maer van min
In Daphnes koele borst, en dicht bevrozen zin.
Ach wrev’righ avontuer! dat na een klein verblijden,
My wederom op nieu brenght in het droefste lijden:
Zeght, waerom ghy my nu zoo van mijn Nymphje trekt?
Nu ghy hebt in mijn hert een groote liefd’ verwekt?
Nu ik mijn Daphne heb ontdekt al mijn gedachten;
Nu ik een weinigh gonst weêr van mijn Daphne wachte,
Rampzalige Fortuin! is nu uw’ lust gekoelt,
Nu ik moet missen ’t wit, waer na ik had gedoelt?
Nu ik moet voor een tijdt (laes!) van mijn Daphne scheiden?
En varen metter woon na ’t wijs beroemde Leiden?
Is ’t Leiden juist alleen, dat ons de wijsheidt geeft?
Ach! dat ons Hooren niet de gaef ontfangen heeft.
Ik worde (laes!) gevoert, gevoert van mijn Godinne:
Maer houde vast de brandt besloten in mijn zinnen,
De brandt, die my verwekt haer lieffelijk gezicht,
En d’ held’re glans, die uit mijn Nymphjes oogen licht.
’t Vermaek, dat ik ontfangh uit Daphnes lieve oogen,
Dat wordt door mijn vertrek my t’eenemael ontogen.
’t Vermaek, dat deze brandt die in mijn boezem woelt,
Door lieffelijke kracht een weinighjen verkoelt,
Wordt my ontrokken gantsch. Ik worde wegh genomen,
En zal in langen tijdt niet weder mogen komen,
Niet wederkomen, voor de zilver bleeke Maen
Zal viermael worden vol, zal viermael weêr vergaen.
Al komt het ongeluk van hier mijn lichaem drijven,
Het zal mijn trouwe min hier nochtans laten blijven:
Geen ongeluk hoe snood, geen afzijn ook hoe quaet,
Zal konnen maeken, dat ik mijne min verlaet.
Ha Daphne wat geluk! wat heil zoud ik het achten,
[p. 251]
Zoo ik maer altemet moght zijn in uw’ gedachten,
Zoo ghy maer eensjes denkt, hoe of uw’ Tyter vaert,
Die zijn gemoed om u zoo vaeken heeft bezwaert.
Adieu Joffrou, ik ga, God geeft u veel gelukken,
Veel vrolijkheidt, veel heil, en hoede u voor drukken,
En zende altemet eens Daphne in uw’ zin,
Mijn droevigh afzijn en mijn overtrouwe min.
Ovid. Amor. lib. 2. Elegia XVII,
Quod Corinnae soli sit serviturus.
IN diender iemand is, die groote schandt wil achten
Een braven Herderin
Te dienen: van die wil ik ’t vonnis wel verwachten,
Hy oordeel na zijn zin.
Laet my zijn vonnis vry afmalen vol van schanden,
Indien Dione maer,
Die Paphos en Cytheer beheerst, wil zachter branden,
En mind’ren mijn bezwaer.
Ach of die schoone maeght! die my nu heeft in handen,
En in haer strengh gewelt,
Waer zachter van gemoet, en loste wat de banden,
Waer in ik legh geknelt.
Haer schoont maekt Daphne trots, en over op geblazen:
Ach kond’ z’ haer zelven niet!
Wegh helsche vindingh wegh, vervloekte spiegels glazen,
Waer door z’haer zelfs beziet.
Al geeft uw’ schoonheidt u en uw’ bevalligheden
De heerschingh over al.
(Ha schoonigheidt, die my in diensten leven dede
En vryigheidt ontstal)
Zoo hoort ghy nochtans niet te scheppen uw’ vernoegen
In ’t haten van uw’ knecht,
Vermits men ’t Hemels wel by ’t aerdtsche plagh te voegen,
Het kostelijk by ’t slecht.
Heeft niet Kalypzo, die Godin was, willen houden
Een sterffelijken man:
Die even wel nochtans haer bed en woningh schoude,
En verre vlood daer van.
Men looft dat Thetys ook, Godinne vande baeren
Aen Peleus is gemaert,
En dat Egeria met Numa zocht te paren,
En met hem is vergaert.
[p. 252]
Dat Venus ook Vulcaen kan lieffelijk toe winken,
En koest’ren is gewis,
Hoe wel hy al de Goôn doet lacchen om zijn hinken,
En vunsch ruikt van de Smits.
Deez’ regels, die ik hier heb op dit wit geschreven,
En voor uw’ oogen stel.
Daer van heeft deez’, als die, veel letters meer gekregen;
En nochtans voeght het wel.
Ghy ook mijn waerde ziel, voeght u met my de wetten,
Zy zijn ook hoe zy zijn,
Maek die vry na uw’ keur, en hoe ghy die wilt zetten,
’t Volbrengen blijft by mijn.
En zeeker het en waer niet buiten het betamen,
Zoo ik uw’ min genoot.
Ghy hoefden u daerom voor niemand niet te schamen,
Noch blijdt zijn om mijn doodt.
Menalkas heeft veel goet, hy kan het niet bewaren,
Noch voordeel doen daer meed’
Daer my den Hemel geeft een konst om goet te garen,
t’ Wijl ik mijn tijdt besteed,
Behalven noch, dat my de zusters alle negen
Doen zingen menigh liedt.
Veel wenschen ook, dat zy door my een naem verkregen;
Maer zweeren al om niet,
Ik ken een Herderin, die Daphnes naem komt vatten,
Op dat men looven zoud’,
Dat zy mijn Daphne is, Waerom zy al haer schatten
Wel garen geven woud’.
Maer neen de koele vloedt, en wijt beroemde stroomen,
Die kennen uit den Rijn
Niet in de grachten vande laeuwe Tyber komen,
En hier de Tyber zijn.
Zoo zal ik niemand ook dan u alleene zingen,
En spelen op mijn fluit:
Staegh zult ghy en alleen veel lof en deuntjes dwingen
Tot pen en herz’nen uit.
Aen den geleerden Heer men Heer J. Bodecherus Benninghs.
MAghmen by de lessen blijven,
Die de oude dichters schrijven;
Zoo heeft eertijdts een Trojaen
Van den Hemel neêr zien gaen
Tot zijn leger drie Goddinnen,
Doe gezworen vyandinnen;
[p. 253]
Zoo heeft Paris zijn gezicht
In het Hemels vleesch verlicht;
Ia ’t moet zijn geloof gegeven,
Dat daer van de dichters schreven,
En dat waerom? Bodecheer
Zagh de drie Godinnen weêr
Alle daegh verscheide malen
Komen door zijn kamer dwalen,
En bezwieren zijn verstand,
Daer elk een haer gaven plant,
En tot waerheidts vaste zegels
Ziet de bondigh zoete regels,
Ziet het aerdigh deftigh dicht;
Dat nu eerst komt in het licht.
Juno leert hem hoe bedriegen
Kan de Konbandt in ’t wiegen,
Van het Kindt, beid’ Oom en Vaêr,
Met gebommel engebaer;
Hoe het nu tot man gekomen,
’t Rijk zijn Vaêr heeft afgenomen;
Dies zijn vrye staf nu zweit
In al wat om d’ asschen drait;
En zijn min tot menschen kind’ren,
Die haer dekkertjes vermind’ren,
En haer wekkers altemet
Hebben aen een zy gezet.
Eind’lijk al zijn lof en leven
Komt zy hem te kennen geven
Met een toe gedaen gelaet,
En een aengename praet.
Pallas komt door hem betoonen,
Hoe dat alle die bewoonen
’t Aerdtrijk, al haer zin en hert
Hebben in het goudt verwert:
Hoe, die goude munt aenhangen,
Zijn van die Godin gevangen,
Slaven zijn van haer bezit,
Derven hunn’ verkregen wit.
Venus leert de minne vonkjes,
Zoete lusjes, lieve lonkjes,
Hoe ’t gekus, ’t gevlai, ’t geftreel,
Minnaers nimmer komt te veel.
Al de fraiheidt van Akroosje,
Die, alst eerst’ ontlooken roosje,
Al de bloemtjes, al het kruit,
Al de Meisjes d’ oogen sluit.
Lukkigh, Bodecheer, wiens oogen
Deez’ Godinne schouwen mogen,
Lukkiger, als die Dardaen,
Die het oord’len heeft bestaen;
Want ghy hoeft geen haet te laden,
Mits ghy niemand wilt versmaden;
Alle acht g’ haer even schoon,
Alle gevenz’even loon,
Doet hier by noch dat de negen
Zusters zijn tot u genegen,
’t Blijkt, haer mengeldichjes net,
Zijn door u ten toon gezet.
Bodecheer men zal met kroonen
Van Laurier uw’ daet beloonen,
Dat ghy ons te kennen geest
’t Geen uw’ brein ontfangen heeft.
Wie kan ander loon verzinnen,
Mits hier is geen loon te winnen
Waerdigh uwe naem en konst
Boven uw’ Akroosjes gonst.
Verzoek aen mijn neef J. Buik, der beide Rechten Doctor.
IK had (ha waerde Buik!) al over langh geschreven,
Maer ’t briefje was beschaemt, het wou, het dorst niet heen;
[p. 254]
Het zei zy zullen my strak aen de Veenzon geven,
En ghy krijght dan de vloek; Met dubbel groote reên.
Ghy hebt (’k en weet hoe langh verby) belooft te schrijven,
Wat isser op gevolght? uw’ letters? niet een woordt.
Nu wraektenz’ uw geloof; nu doen zy niet dan kijven;
Nu zendt ghy my, waer heen? maer in een wisse moordt.
’t Is waer zeid ik, ik zal daer zelven hene varen,
En gaen in hechtenis, of licht’lijk mijn berou,
En haer goedaerdigheidt my ’t leven wilde sparen,
Zoo niet, zoo doe men my, het geen dat men u zou.
Dies kom ik Vrienden dan, en stel my voor uw’ oordeel
Te recht; ey leght my op, doch geen verdiende straf.
Laet oude vriendtschap doen voorspreeken tot mijn voordeel,
En deez’ verdorde krans, wiens bladen vallen af.
(Eilaes door ’t derven van mijn Daphne, ’t kransjes zonne,
Die al de glants wel eer heeft op deez’ blaên gestraelt,
Ja zoo ook, dat ik noit iets tot haer lof begonne,
Maerty weêr aen zoo haest haer schijnzel weder daelt)
Het is een kleine macht ’t gevallen te vertreden;
Smijt’t geen, met stutten opgerecht staet, onder voet;
En toont aen my, die legh t’ zaem uwe zachtigheden;
Zoo bid ik, dat u ook Apollo helpen moet.
Aenkomst van mijn Neef J. Buik.
HIer slibber gladde Godt der Zuider-Zeesche baren,
Ontfangh ’t dankoffer, dat hier leit op uw’ Ontaren,
Dat offer, dat ik u te geven had belooft,
Zoo haest mijn Buik zijn voet zou zetten op het Hooft.
Ha Hemel! is ’t gelukt? Ha Buik wat een verlangen
Had ik om u dus met mijn armen te omvangen!
’t Verlangen is vol pijn; maer baert een zoete vreught,
[p. 255]
Wanneer ghy, dien ghy wacht, dan weêr genieten meught.
Wat was het my een smert, wat was het my een quellingh,
Dat ik zoo langen tijdt moest derven uw’ verzellingh.
Maer hoe uw’ afzijn my meer quelde in ’t gemoet,
Hoe uwe komst mijn hert te meer verheugen doet.
Weeft welkoom waerde Buik, en om dit woordt te zeg’len,
Zoo neemt tot welkomst gift deez’ haest gekrabde reg’len,
Deez’ reg’len en daer by het hert van uwen Beets,
’t Welk (zoo gy ook vertrouwt) by ’t u zal blijven steets.
Een behagen aen Daphne, als zy zat en steef.
GIster gink ik Daphne groeten,
Die ik vond haer lusjes boeten
In het geen, zy noodigh acht
Tot de zoete vrouwe dracht.
z’ Had wat lapjes van fijn linnen,
Die in witheidt overwinnen
’t Iongh-gewolde bleetend’vee,
En de versch gevallen snee:
Doekjes, daer niet op en schorten,
Gingh zy noch met water storten,
En heeft noch daer op geplenght
Tuigh van wit met blauw’ gemenght:
Doe dit in de handt gegrepen,
En de vuisten toegenepen,
Dat de opgestreeken hoop
Door haer vingers henen droop.
’k Docht, ik geef u dat vermaeken,
Zoo ’k maer aen de lieve kaeken
Van mijn Daphne hangen magh,
’t Zoetst’, dat ooit de wereldt zagh:
Als ik maer de zoete roozen,
Die aen hare wangen bloozen,
Op een witte marm’re grondt,
Magh bedouwen met mijn mondt.
Nu mijn waerdst’, onz’ oude lusjes
Geef ik u met duizent kusjes
Aen uw’ wassen rechter handt;
Duizent aen de slinker kant;
Duizent aen de ebbe boogbjes,
Boven uwe lokkend’ ooghjes;
Duizent aen uw’ voorhoofts vel;
Duizent krijght uw’ neusje wel.
Maer wat’s dat, mijn lieve leven,
’k Bidje wilt mijn tant vergeven,
Dat hy in uw’ halsje kleeft,
En daer blauwe tekens geeft:
Breekt hem uit, en wilt hem leeren,
U in ’t kussen te bezeeren,
Eer dat ghy my haten zoudt,
Tot mijn onschult, en zijn fout.
Laet ik weêr uw’ hals omvamen,
Laet nu worst’len onze aemen
t’ Zien, wiens ziel, dat meester blijft,
En des anders tot zich drijft.
Ach! mijn ziel is my ontogen,
En by d’ uwe ingevlogen;
Dieffegh geef mijn zieltje we’er,
Of ik zijg van flauwte ne’er,
Zoo zoo, wilt u ook wat buigen,
’k Zal nu aen uw’ lipjes zuigen,
[p. 256]
Tot ik weder krijgh het geen,
Dat daer strax uit my verdween.
’k Moet uw’ lipjes nu opboren,
Of mijn zieltje bleef verlooren
Zoo mijn tongh toont dienstigheidt?
Maekt, dat ghy een wegh bereidt.
Voor en tegen de Jalouzy.
Bunas. Tyter. Damon.
NAdien ghy in een redenstrijdt
Nu met malkaer gekomen zijt,
En wilt, dat ik uw’rechterzy;
Zoo zeght, wat is de Jalouzy?
Tyter.
Het is een quellingh in de mensch,
Om dat hy niet alleen na wensch,
Genieten magh het geen hy mint,
Of ’t is een quel, om dat hy vint,
Dat iemand ook zijn handen slaet
Na ’t geen, daer hy zoo hard na staet.
Damon.
Ik ben te vreên ik hou ’t daer voor.
Bunas.
Zeer wel, dit zy u dan een spoor;
Houdt beide hier uw’ reden in.
Gy Tyter zeght, dat in de min
De Jalouzy van nooden is,
En Damon houdt dat voor een mis.
Een ieder were van uw’ tweên
Zijn zeggen nu met goede reên.
Ik legh mijn ooren in de week,
Op dat ik een goet oordeel spreek.
Tyter.
Wel Damon zijt ghy zoo een kindt!
Wel Damon zijt ghy noch zoo blindt!
Weet ghy niet, dat de liefde by
Zich, altijdt heeft de Jalouzy?
’k Zeg d’ aerd niet een trouw minnaer heeft,
Die niet vol Jalouzy en leeft:
[p. 257]
Op dat ik toon met meer bescheit
Het geen, ik u hier heb gezeit,
Zoo let op deze sluitreên wel,
Die ik tot mijn bevestingh stel.
Zagh iemand ooit wel min, waer uit
Geen over groot begeren spruit?
’k Meen neen; want ziet, dit is de min,
Een groote neigingh in ons zin,
Tot zulken eenen, die men niet;
Of die men niet genoegh geniet.
De liefde die is met het geen
Hy heeft zijn leven niet te vreên;
Maer tracht altijdt na vorder goet,
Dies hem terstond een hoopje voet;
Dit hoopen heeft staegh by hem staen
Een groote vrees, van niet t’ ontfaen:
Want hoop en is geen zeekerheidt;
Dus vreest men, dat men werd ontzeit,
En deze vrees baert Jalouzy.
Want alzoo haest daer iemand by
Mijn Nymph is, vrees ik, dat hy magh
Ontrekken ’t geen, daer ik op zagh;
Of dat hy ’t my alreê ontgaet,
Terwijl hy met mijn waerdste praet.
Damon.
Dat brenghje zeeker deftigh uit:
Want achtervolgend’ uw’ besluit,
Hebt ghy geen liefd’ die in u woont,
Die geen quaet achterdenken toont.
Jaloersche minnaer ghy en zijt
Voorwaer niet waerdt, dat g’ iemand vrijt:
Onwaerder noch, dat u een Vrouw,
Zoo zoeten dier, beminnen zou.
Blijkt niet genoegh, dat ghy niet mint,
Als ghy zoo vol Jaloersheidt zint;
[p. 258]
Quaet achterdenken baert altijdt
Een vreemd’ gedacht, een groote spijt,
En uit zoo grooten spijt ontstaet
Een gramschap, die niet licht vergaet;
En op den Ionghman niet alleen;
Maer ook niet weinigh op die geen,
Die zoo men snorkt, zijn ziel, zijn zin,
Getrokken heeft tot hare min.
Zeght lieve roemt een minnaer niet
Te staen in zijn vooghdess’ gebiet?
Te hangen aen haer lief gemoet?
Te willen doen, al ’t geen zy doet?
Ik neem zy mint hem, is ’t niet wel?
Waerom verwekt ons dan een quel;
Een gramschap, en een quaet gedacht?
Heeft zy haer eigen zin volbracht,
Haer wil moet ons wil wezen; maer
Hoe veer is het met u van daer;
Ghy vloekt, gy raest, gy wenscht het wijf,
Wel hondert dit, en dat, in ’t lijf.
Ey zeght, heeft rechte liefde plaets,
Daer iemand maekt zoo veel gelaets?
Tyter.
Ho ho! ghy trekt het al te veer;
De Jalouzy die doet wel zeer;
Maer niet zoo heftigh als ghy blaest.
Damon.
Behalven als men meerder raest.
Tyter.
Ik zegh, dat onder het gevry
Zich veeltijdts voeght de Jalouzy.
Bunas.
Ik geef uw’ alle bei gelijk
Zoo dat hier niemand d’ eer en strijk.
Doch in de vryery zegh ik u tot besluit
Wordt d’ een door Jalouzy veel meer, als d’ aêr gebruit.
[p. 259]
Emblema amatorium.
Amor vestitus.
Mirarisne illud quod amor cum vestibus adstet,
Ast ego divitijs quod redimatur amor.
KUpido die men plagh altijdt te malen zonder
Kleet, moeder naekt, laet u dat niet eens geven wonder,
Dat ik die wambais nu, broek, koussen, ende schoên
Aen zijne lendenen, en teere voeten doen:
Want eertijdts plagh de min alleenighlijk te kijken
Op Deught, en wetenschap, en and’re diergelijken,
Maer nu in onze eeuw’ is ’t zoo daer meê gestelt,
Dat men malkander lieft alleenigh om het gelt.
De minne zonder goet kan ’t nu niet staende houwen,
De minne zonder kleet die zal terstond verkouwen:
De Iongen die is teer, ey werpt hem om het lijf
Beschutzel voor de kouw, of anders werdt hy stijf.
Incomparabili viro Thomae Carbasio,
medico excellentissimo, philosopho summo, poetae raro.
FUndite fletus,
Resonent tristi
AEthera planctu.
Iacet heufato
Raptus iniquo
Vivere dignus
Nectoris annos.
Artis medicae.
Unicus honos.
Quo non alius
Doctior uno
Semper tremulam
Tangere venam,
Pellere febres,
Tollere morbos.
[p. 260]
Mr. Johan Beets Voyagie na de Kust van Westindien,
Doen hy als Viscael veor op d’ admirael generael Pater.
HEt anker lagh nau in de grondt en om de bomen;
Was nau een tou gemart om ’t drijven voor te komen,
Of, zie, terstond quam een Maeraen te paert op strandt,
Ons vragende wat volk wy waren, uit wat landt,
En d’ oorzaek van ons komst; den Admirael voer derwaerts
Met den Vic’ Admirael. Den Iber vlood nu herwaerts,
Nu daer weêr in ’t geboomt’, tot dat hy quam te spraek
Aen strand, doch in ’t geboomt en vraeghd’ met ernst wat zaek
Ons onze Schepen aen het Eylandt dede zetten:
Den Admirael verhaelt, hoe ’t volk de Scheurbuik lette,
Van langh in Zee te zijn, en daerom onze vloot,
Nu tot verquikkinge ververschingh had van nood:
Indien dat hy ons woud grof en kleen Vee bestellen,
Dat wy alsdan zijn landt niet vorder zoude quellen;
Den Iber stondt bedeest, hy wist niet hoe hy zou:
Maer eischt’ tot midnacht uitstel om eens met zijn Vrouw
Dit in de schael van reên met ernst te overwegen,
En vluchte met dit woordt door zijn bekende wegen.
De nacht die spreid’ haer kleet vast van de bergen neêr;
Ons Schild’ wacht stondt vergeefs den Iber quam niet weêr.
Nau had het morgen-roodt het roozen hof ontgrendtelt,
Of d’ inwoonder die zagh ons vanen los gewentelt
Bezwaeyen zijnen strandt, en scheem’ren door het woudt;
’t Woudt dat zoodanigh doen voorheen noit had beschout.
[p. 261]
De Goden van het bosch; de Nymphen van de kuilen,
Die al te wilt en woest in zulke woninghs schuilen,
Als haren aert vereischt, verwondert, quamen, om
Gelijk of ’t kermis was, te dansen op den trom,
En op des vanen-zwier: maer als d’ helbaerden blonken,
De maten ritzelden, en de musketten klonken,
Vertrokken zy verbaest in ’t diepste van het bosch,
Daer zy gelijk van schat, van zorgen ook zijn los.
Den Iber van een bergh ziend’ ons Soldaten trekken,
Bleef verre buiten schoots, bestondt daer meê te gekken,
Vermits hy waende, dat de verheidt van het padt,
(Dat tot het Dorrep leidt) ’t gebrek van ’t versche nat,
En al het kreukel bosch, den onzen zoud beletten,
Ons ongewoone voet in zijne woonst’ te zetten.
De Zon had nu wat meer als half zijn reis gedaen,
Wanneer dat onze trop de poort zagh voor haer staen,
Die tot de huizen leit twee Hemel hooge toppen,
Besloten, die ter zijd; den engen wegh quam stoppen
Veel opgehoopte steen van rotzen op een ry,
En liet een enge padt maer in de midden vry.
Al werken van natuer, doch met een poort gesloten,
Een plaets daer twintigh man wel duizent af zoud stooten.
Verwaenden Iber! wat verlaet ghy deze wal!
Hier is uw’ beste sterkt’, houdt hier uw’ Vyandt stal.
Maer neen, hy vlucht, de poort is inder yl gewonnen,
Is inder yl om ver gerukt en heel geschonnen.
Men ziet het open Vlek, waer in men hem begeeft.
Den Spanjaerdt is gevlucht met alles wat hy heeft,
Dat ’s Vrouw en Kindt, dies wy daer niet met allen vonden,
Het leger wierd gemaekt, en daet’lijk volk gezonden,
Om op te zoeken waer datmen vers water kreegh;
Want al het volk was droogh, en al de vaetjes leegh.
De Schipper van de Kat, verzelschapt met noch and’ren,
Gingh door het yl geboomt, om vocht te zoeken, wand’ren,
[p. 262]
Niet ver van d’ eerste wacht rees een opgaende duin,
Allenxjes in de hooght, wiens dicht getopte kruin
Bequaem was met zijn ruight en man en paerdt te dekken,
En kond den Iber tot een goede laeghplaets strekken.
Hier lagh de Vyandt, twee te paerdt en vier te voet,
En rent met lossen toom den Schipper in ’t gemoet;
Zijn wapen was Pistool, deez’ rukt’ hy van zijn lenden,
En meent het doot’lijk loot zijn Vyandt toe te zenden,
Maer ach! de slagh die mist, en geeft een looze zis,
Dies hy strak met zijn maet van zes besprongen is;
Zy hebben kort geweer, de Vyandt lange speeren,
Dies moeten zy met ’t lijf de groove steeken keeren,
Staen nochtans even vast. De Schipper werdt geraekt,
En d’ Iber slaet hem, dat de herssen panne kraekt,
Met zijn Pistool, dat sprongh aen meer als zeven stukken,
Een ander komt hem weêr zoo diepen wond indrukken,
Dat hy ter aerden zeegh, den ander maekt gerucht,
Hoe wel hy is gewont, begeeft zich op de vlucht,
Den Iber woedt op d’ eerst, en om zijn leet te wreeken,
Geeft hem na dat hy leit noch zes of zeven steeken:
’t Gerught quam in ’t quartier, doch eer de voorsten hoop
Daer by kond komen, was den Iber op de loop,
En toonde vol van vreught zijn al te vlugge hielen,
De doode Schipper wierd gezonden na de kielen,
Geleidt met vijftigh man, gebonden op een paerdt,
By hem gevangen maer niet tot dien eind bewaert.
Men vindt een water plaets; het gaeter op een braden;
Men slacht en doodt, elk zoekt zijn graeghte te verzaden,
Tot meer als halver-nacht, men zet de wachten uit,
En als met eenen kringh men ’t gantsche leger sluit.
De nacht werdt deur gebracht, met voorzicht tot in ’t dagen,
Auroor haer purp’re pruik vertoont en gulde wagen.
Strax gingh elk weder Scheep: maer AEolus, die aen
De windt gaf vollen toom, ontstak een Zee Orkaen.
[p. 263]
Het weder weêr bedaert. ’t Jacht uit het oogh verlooren,
De Vloote werdt verspreit, men kruist al weêr als voren,
Doch ’t schijnt, dat hier de Zee geen Castiljanen lijdt;
Want zich niet een vertoont in schaers drie maenden tijdt.
De doodt die gaet terwijl zijn snelle zikkel strijken,
Zijn zikkel voor den mensch niet mooghlijk te ontwijken.
En mait de beemden van haer eerste klavergras,
Zoo datmen in een week wel vijftigh dooden las.
Het roer werdt op gedout, de schooten afgesmeten;
Vincent is al den roep. Men komt; maer vindt geen eten,
Dat tot vervarschingh strekt, als hier en daer wat kruit,
En Zint Anthony geeft wat gulden appels uit.
Het volk is op de been; maer niet van ziekt ontslagen.
De Ankers zijn gelicht, de volle Zeylen dragen,
Het Landt is weder wegh; den Admirael die zendt
Twee Schepen met een Jacht; op dat zy gaen omtrent
Pariva, en aldaer haer last met vlijt volbrengen;
Het woort is nau gezeidt, de leuterende stengen,
Die voelen haren last tot boven in den top,
En merken tusschen ons en haer een wijde glop.
Den Evenaer is van ons Schepen door gesneden,
Brasil leidt voor de neus en met Brazil de Stede
Van Salvador, dies gaen wy met malkaer te Landt
En ik met ons Kap’tein betraden eerst de Strandt.
Bol-worm, Die veel Nederlanders (Godt betert) te veel quelt.
Quod citò fit, citò perit.
DE Roomsche tong’ die ’t hooft een lauw’re krans deê dragen,
Riep over zijnen Eeuw’: manieren och! ô dagen!
Maer dat hy nu ’t gezicht eens beurden uit het graf,
[p. 264]
En dezen tijdt beschoud’; wat maekt’ hy nu daer af?
Hy riep Hippocrates en Chiron van beneden,
Appolloos waerde Soon en liet hy niet in vreden
In ’t Elizeisch veldt, Galenus moester by!
Ja al wat helpen kon tot deze zotterny,
Riep hy al voor den dagh, met haer bepiste glazen,
Met bossen met lancets, met kruiden ende grazen;
Vermits de Bolworm zoo de harzenpan ontstelt,
Dat meest, wat lepel likt, daer van zeer wordt gequelt.
Of liet de zotten naer Anticyras toevaren
Om Nieswortel en zoo haer zinnen te vergaren.
Maer lieve Cicero, wat breekt ghy doch uw’ hooft,
De Worm is in ’t gebeent, de herzens zijn verdooft,
Verblindt, verzot, verdult, verrot en opgegeten,
Zoo dat haer, wie zy zijn, al langh al is, vergeten.
Dees die meer kinders als hy hondert guldens hoopt,
En schaemt hem niet, dat hy voor twintigh duizent koopt,
Den ander staekt zijn werk, waer van zijn huis moet leven,
En neemt zijn laetste geldt voor wijnkoop dat te geven:
Koopt zoo de bollen op; de wijven porren aen,
Al zoud’ de zak half-vol vaek werden toegedaen.
Wat doenten dat’er zijn daer loopen zotten onder.
Den Reeder leydt niet aen; den Chirurgijn gaet zonder
Bos in den arm, en dwaelt indachtigh over straet,
Terwijl dat zijn Patient van vuil en pijn vergaet.
Den Advokaet die heeft zijn Lessenaer versmeten,
Den Doctor onder weegh des kranken ziekt’ vergeten,
d’ Apteeker vol gedacht vergrijpt zich in ’t Recept;
Zulx dat de krank’ in ’t kort geen aessem meer en schept,
(Graefmaeker tot uw’ winst) ’t en magh de Procureuren
’t Waernemen van haer Rol ter nauwer noodt gebeuren:
Wat aen Stadthuis en Grif gekoppelt is wel vast,
Volbrenght maer zoo wat heen in tegenheidt haer last.
Het doodt verouwd’ penneel wordt van de mijt gegeten:
[p. 265]
De verruw’ leidt verdrooght, pencelen heel versmeten.
In d’ oven leidt’t gebak geborsten wijt en zijt,
Waer door den Huisheer windt en kouden hagel lijdt.
De Bruydt die Troude, maer de Goutsmit maekt geen ringen.
De Pastey bakker bokt niet om wat kleine dingen.
Smidts, Kuipers, Timmerlui, en wat ooit schootsvel droegh
Die lappen ’t schootsvel neer en loopen in de kroegh.
Daer zit de Snyer vast, en boven al de Wever,
Die t’ huis geen broodt en liet, wordt daer de Wijnkoop-gever.
Die ronde billen had, als hy zat op ’t getou,
Heeft daer een Looden aers, dat hy niet rijzen zou,
Al quam, ik weet niet wie, daer roert hy ’t kinnebakken,
Daer voert hy ’t hoogste woordt van dukken en van lakken;
Al stinkt hy na ’t getou, en ’t snot hanght in den baert,
Noch houtme Jonker Spoel het hoekjen van den haert.
Maer wat komt daer van veer? ik ziet d’ een is een Koopman,
En die een Reeder Scheeps. Wat is daer een geloop an
Van de Vyanden van de Bolle-dolligheidt,
Die ’t huisgezin voorstaen met wakk’ren arrebeidt,
Als Schuitevoerders, Knechts met Sjouwers, Zakkedragers,
Scheepstimmerluiden, Spijkermakers en Houtzagers,
Met fluxe Bootsgezels, beteert, besmeert, bezweet,
Die ’t slend’ren overstraet wel achten ’t meeste leet.
Dees klagen zoo het schijnt, de grooten schuddebollen,
En gaen recht deur te kroegh: de Bolworm is aen ’t hollen,
Die daer van veer met langh en zwarte mantels gaen,
Zijn die zom wijlen op en om de Preekstoel staen;
Dees hand’len onder hants dat ’s quanzuis wel zoo eerlijk,
Maer ondertusschen quelt de Bolworm haer ook deerlijk.
Haer winst moest zijn voor Godt en tot der Kerken roem,
Maer nu (laes!) zoektmen die te trekken uit een bloem.
Verd waesde Rentenier wat lost ghy uwe brieven,
Is dit alleenlijk om uw’ Huisvrou te believen?
Uw’ Huisvrou die met u ter wagen rotst en rent
[p. 266]
Om Bloemen, waer voor ghy dan harde daelders zendt.
Eerst moght uw’ Huis u niet een oogenblik ontberen,
Nu zijt ghy in de kap, nu doet gy niet dan teren,
Nu komt het met haer zin te wonder over een;
Want zoo ghy nieten gaet, zy zendt u zelver heen.
Ghy neemt de Koopmanschap in achtingh op de kamer,
Uw’ Wijfje by de straet, wat kander zijn bequamer,
De wegh is zoo bezet, dat niemandt u ontglijt,
Dus komt het, dat ghy ook zoo rijk van Bollen zijt.
Dees die verkoopt zijn Landt, den ander zijne woningh,
En koopter Bloemen om. De Kay die wordt een Koningh.
Want daermen alle daegh wel duizent guldens wint,
Daer ist de pijne waert, dat hy ter deegh begint.
De Koopmanschap gaet aen: wie sal het meeste schrijven?
Drie hondert. Twintigh meer. Noch dertigh, ’k laet hem drijven.
Vaert wel daer meê. Midts gaet de kooper aen den haert.
Daer ist, wel deze Bol is vry wat meerder waert;
Wat zoudze zeidt Jan spoel, die staegh zat in het hoekje,
Hy blaest zijn pijpjen uit en schut zijn glimmigh broekje,
Vriendt zeit hy, zoo ghy my wilt overdoen de Bol,
Ziet daer’s mijn handt, ik maek vier hondert gulden vol.
Daer teekentmen de kaets, de wijnkoop moeter wezen.
Nu mannen luister toe wat biedje nou voor deze,
Die jonghst op zeven hondert azen is geplant?
Twee duizent gulden, hoe? wel dat raekt wal noch kant.
Ik schrijf ses hondert meer. Twee hondert noch daer boven
Riep Lubbert, Albert dorst drie duizent juyst uitloven.
De Bloem die wierd verkocht om vijf en vijftigh meer,
En deze kooper won net hondert daelders weer.
Zoo gaen de zaeken voort. ’T is vry gelach voor allen,
Jae meer, men mach ’t niet uit, ’t bier heeft geen goet gevallen.
Loop Castelein haelt eens een frissche roemer wijn:
De wijn is zoo te kout zy moest gewarremt zijn
Zeit Piet, zoo dat ’s hem recht spaert nu kaneel noch suiker:
[p. 267]
Ey neemt die groote kluit en maekter van een duiker,
Zoo dat is zoet genoegh; een hallef kantje vriendt,
Of anders tot de Boom, zegt hoe het u maer dient.
Het nachtje wort verslenst, een kroegh en ken niet houden,
De Brandenburger moet in ’t krieken het verkouden
Beschutten van de maeg’, dat is ’t gezette perk,
Daer na den gantschen dagh met eeren van het werk,
In kroegh of in het bed, men ziet geen zonne rijzen,
Noch ondergaen, men weet niet als een Bol te prijzen.
Dat ’s’t al in alles, na haer vreemde malligheidt.
’t Is noch niet langh geleen, zoo kortlingh wierd gezeidt,
Dat thien Floristen juyst tot wijnkoop hadden t’ zamen
Tzeventigh guldens, en als zy tot reek’nen quamen,
Bevontmen datter was noch tzeventigh te quaedt,
Gaet voort, zoo, dat schiet heen, vermindert niet uw staet.
Zoo, vloiter zoo wat in, schreum niet het mach wel wezen;
Want Croesus die is in uw’ handel op gerezen:
Hy stroit in ’t wilt in ’t woest zijn rijkdom in uw schoot,
Om Flora, dien hy heeft een nacht te bed genoot,
Het onbezuist geschenk van Floraas milde pollen
Vlieght u ook door het bloedt en helpt u by de snollen,
Waer door (’t is al gebeurt) de meester geldt verdient;
Zoo dat is dobble winst, eerst Flora nu haer vriendt
Elk schiet om ’t best, Barbier zoo zal u goedt wel groeien,
Zoo zal een honigh stroom uw deur in komen vloeyen.
’K geloof wel dat ghy woud dat nimmer een patient
Om pleister of om schaer uw’ deur en quam omtrent,
Of zoo van ’t dartel volk uw’ stok wierd afgesmeten,
Ghy zoudt geloof ik vast ’t oprechten weer vergeten.
Thien duizent ponden vlaems, ten is geen kleine zom,
Acht ghy uw Bollen waert, jae gaeftze daer niet om.
Maer wat speelt groore Jaep een Bolworm, om zijn ooren,
Hoe vlieght hy over straet, daer gaet geen stap verlooren,
Hy neemtze uit de nest. Wat koopt die man al goedt!
[p. 268]
Ik loof schier dat hy Crassus schatten hebben moet.
Hier David, jy moet wat by deze Goliath staen,
Gy slaet ook vry wat op, en laet den handel glat gaen,
Al zoudt ghy al ’t geen u bevolen is als Vooght
Op lichten, dat ’s ook recht, ’t werdt om profijt gedooght.
Hy hoopt hy zoo veel zal als Pietje proever winnen,
Die op een klein profijt niet meer en stelt zijn zinnen;
Maer overleidt, hoe hy ’t gewonnen zal besteên
Aen Huis, Thuin, Paert en Koets, jae reekent vry wat heên.
Ghy komt wel daer gy ’t vindt, ’k wed d’ Allekmaersche tochten
Alleen wel ruim en rijk u al dit goedt opbrochten.
Eilaes! als Flora komt zoo opent zy haer Bloem,
Maer na een korten tijd verliest zy weer de roem,
Zoo ging’ et met deez’ maets, men dreef eerst grooten handel,
Maer strax gelijk Narciss’ vergingh al hunne wandel.
Die eerst had Crezus schat, of Irus arremoe,
Verloor, of tast in ’t geld tot aen de kneukels toe.
Wy worden by een Bloem van David wel geleken,
Vergaen ook, als een Bloem, zoo veeltijdts is gebleken,
En blijkt noch alle daegh, en meermaels blijken zal;
Ey lieve Tulpezot, blijft doch niet langer mal!
Lof van Daphne.
Singula quid referam? nil non laudabile vidi.
ACh vlugg’ ach kleine wicht! nu ken ik uw’ vermogen,
Nu ken ik, dat ik ben tot in uw’ dienst getogen,
Verwonnen en bestrikt, uw boeyen heb ik aen,
Die na mijn Joffrous gonst en minne my doen staen:
Ten is geen wonder, Godt, dat ghy my hebt gevangen,
Die dikmael zelfs Jupijn zijn Godtheidt maekt te bange;
Apollo is het leet, dat hy onsterflijk leeft,
Atlantides beklaeght dat hy geen eind en heeft;
[p. 269]
De Monsterdooder heeft zijn huit en knods versmeten,
En is (ziet) aen het wiel by Omphale gezeten;
Dees dwinght ghy (is ’t dan vreemt) dat ik my vangen geef,
Dat ik, een sterflijk mensch, voor uwe Godtheit beef.
Te meer daer noch mijn Nymph, is zoo volmaekt van leden,
Begaeft met zulken geeft, verciert met zulke zeden,
Bepronkt met zulken deught, het hooghst en grootst cieraet,
Dat zy de dwingsters van Jupijn te boven gaet,
Een Clymene verpuft, en Herzes schoont doet bloozen,
En ’t Lydisch kindt door schaemt haer pruik verwaereloozen,
Waer vindtmen ergens een, waer zagh men ooit een Vrou,
Die voor mijn Daphnes schoont ter schuil niet kruipen zou!
’T schijnt dat de gulde Zon zijn schitterende stralen
Van ’t heldere gevlecht mijns lieven Nymphs komt halen.
Ha opgetoide top! die kroezer als een rank
Mijn ziel in haer gekrul en vaste strikken dwank,
En zoo gebonden houdt, dat ik mijn leve dagen
Niet wil en ook niet ken zijn uit ’t geboei ontslagen.
Mijn Daphnes voorhoofts vel verpuft en trotst Diaen,
En doet haer zilv’ren glants heel zonder schijnzel staen.
Haer trekkelijk gezicht, haer lonkend’ lieve ooghjes,
Bekranst en om-bezet met Ebben-houte booghjes,
Beschamen bei de Pools, Bejouwen al ’t gestert;
Terwijl haer wangen kleur de Roos en Lely tert.
Ha lippen! lippen! Neen maer enkele koralen!
Ha mondt! wiens na gelijk Apelles niet zou malen.
Ha net bepaelt gebit! verguizend het yvoor.
Ha aessem! voor wiens geur ik geen Viool verkoor.
Ha keel! die overtreft de stemmen der Syrenen.
Ha kin! ha neus! die elk uit was gedrait zou menen.
Ha vingers! Baccho waert, ha nau geschoeide voet!
Daer Cynthia vol spijt haer zeil voor strijken moet.
Ha hals met blau doorstraelt! Ha borst! wat wil ik zeggen
Van ’t geen het moei’lijk kleedt voor ons ter schuil komt leggen!
[p. 270]
Is ’t kijken ons belet, ’t vermoeden staet noch vry;
’K vertrou mijn Engelin volkomen, dat zoo ghy
In d’ oud’ Godinnen strijt u meê had laten vinnen,
De Rechter had gezeidt, ghy Daphne zult het winnen.
De minnende Troiaen was wel zoo oordel-rijk,
Dat hy uw ’s achten zou te wezen geen gelijk.
Ghy zijt by na volmaekt, en hebt gants geen gebreeken,
Als een die al uw cier en schoonheidt gaet versteeken,
Met oorlof lieve Nymph, ghy zijt te zeer be laên
Met een voornemen in die staet te blijven staen,
Daer ghy u nu in houdt, ghy wilt niet zijn verwonnen,
G’lijk den Carbonkel steen van ’t vier noit is verslonnen,
Van ’t vier noit is verteert en noit verandert is:
Maer uit de heete gloet gehaelt wort even fris.
Zoo houdt gy waerde Vrou uw maeghden staet in waerden,
En wilt om deze staet geen ander staet aenvaerden
In ’t mids van ’t minnevier, van ’t lonken van ’t gevry,
Blijft u de maeghden staet heel onverandert by.
Verkoren Engelin: Die maeghden wil be-erven,
En moet geen maeght meer zijn; maer hare maeghdoom derven.
Ook maeghdoom is geen deught, die d’ houwelijke staet
In hoogheit overtreft, in heil te boven gaet.
Dies halven lieve Nymph behoort ghy te verlaten
Uw’ overhart gemoet, dat steets de min wil haten,
En hangen zoo een aen, die d’ hoop van wedermin
Tot alle trouwigheidt doen geven heeft zijn zin,
Dan waert ghy heel volmaekt, gelukkigh dan, die gene,
Die ghy uw’ lieve gonst en weermin woud’ verlenen.
Ik stel hem in de heilst en Goddelijkste staet,
Die ghy door wedermin uw lent genieten laet.
[p. 271]
Kupido schoen-zetter.
Res praeclara procul spectantibus esse videtur:
Sed contemplanti pessima res amor est.
De liefd’ lijkt enkel wat, als m’ hem van veer maer ziet:
Maer alsmen die doorkijkt, zoo deught de liefde niet.
’t IS noch niet lang’ geleden, dat
Het al beziende Zonnen-radt
Liep in de Schutters blauwe baen,
En quam vast op den Steenbok aen:
Wanneer de Kinders blye dagh
Van Sinter Klaes te komen plagh;
Omtrent in die tijdt bad de Zoon
Van Venus al de hooge Go’on,
Om Sinter Klaes, en hy verzocht,
Dat hy zijn Schoentje brengen moght:
Maer laes! hy wierd’ van yeder Godt
Belacht, en wel te deeg’ bespot.
Dit zagh Merkuur, en heeft terstondt
Getroost hem ’t beste, dat hy kond’,
En zeide brenght by my uw’ Schoen,
Ik zal u daer wat goedts in doen.
Doe was het Guitje heel verblijt,
En riep ô Goden! u ten spijt,
Zal ik mijn Schoentje zetten noch,
Al woudt ghy dat beletten: doch
De Goden lachten om de Guit,
En joegen hem ten Hemel uit:
Hy na zijn Ida, ende wacht,
Verblijdt, na ’t scheien van de nacht,
Verlangend’ na de Morgen Vrouw,
Dat hy zijn Schoen weerhalen zou.
Merkuur die was terwijl op loop,
En vondt daer een deel goedts te koop;
Van binnen niet als enkel gal,
Van buiten zuiker over al,
Waer van hy geen klein hoopje kocht,
En vloogh daer mede na de locht.
Kupido komt al voor den dagh,
Als yeder noch in ruste lagh,
En zeid’, is hier al wat gebrocht,
Of isser niet op my gedocht?
Met ziet hy bei zijn Schoentjes staen
Tot boven toe wel vol gelaen;
Hy springht van blijdtschap op en neêr;
Bedankt de Godt, en geeft hem eer,
En nam een handt vol zuiker strak,
Die hy gelijk in ’t mondtje stak:
Maer alzoo haest ’t die stukken beet,
Doen gaf het guitje zoo een kreet,
Dat al de Goden metter vlucht
Aen quamen loopen, op ’t gerucht,
En meenden, dat het aerdsch geslacht
Aen d’ Hemel toonden weer haer macht:
Maer als zy quamen dichte by,
Doen merkten zy de boevery,
En hadden in het zoet bedrogh,
(Zoo ’t scheen) een groot behagen noch.
Kupido kreet, het koord’, het spoogh,
En riep met tranen in het oogh.
Merkuri loos’ en valsche vriendt,
Heb ik dit ooit aen u verdient.
Ha valsche zuiker! buiten zoet:
Maer binnen niet als enkel roet.
Wel zeid Jupijn, weet ghy wel kindt,
Dat ghy de zuiker zelver zint?
Ghy schijnt van buiten ook wel goedt.
Maer zijt een deughniet in uw’ bloedt.
Ghy weet uw’ zoeten kroezen kop
Zoo euvel net te cieren op;
Ghy weet uw’ vleugels alle bei
Te schikken, ook te wonder frei;
Uw’ kooker hanght ghy om uw’ hals,
Van buiten cierlijk binnen valsch;
Zoo dat die u van veer beziet,
En acht u voor de quaedtste niet:
Maer die u wel doorgrondet heeft,
Die ziet wel datter niet en leeft
In u als alle bitter heidt,
Be droeftheidt, ende eeuwigh leidt.
Uw’ spits en vinnigh stralend’ riet,
Daer gy beid God en mensch med’schiet,
[p. 272]
Dat is van buiten wel vergult:
Maer is van binnen weer vervult
Met al het leer, dat Godt, of man,
Hier of op aerde lijden kan.
G’ hebt nu een kleine proef gedaen,
Waer uit ghy licht’lijk kent verstaen,
Wat quaedt dat ghy een ander doet,
Als ghy hem bitter geeft voor zoet.
Welkomst-gift.
Als de E. oordelrijke ende Achtbare Daphne. Van Enkhuizen t’ huis quam.
Hâc duce Sigoeo dubias à littore feci
Longa Phereclea per freta puppe vias.
Illa dedit faciles auras, ventósque secundos.
In mare nimirùm jus habet orta mari.
Perstet: & ut pelagi, sic pectoris adjuvet aestus:
Deferat in portus & mea vota suos.
id est.
Met deze Leidsvrouw zijn my de Zigeesche stranden
In ’t Pherekleesche Schip, ontvoerd’ aen spartens ree;
Zy gaf my goede windt na d’ aengename Landen,
Zy is ter Zee geteelt, dies heeft zy maght ter Zee.
Dat zy volherd’, en als de Zee mijn borst doe blaken,
Dat zy mijn wensch in haer gewenste Haven stier.
KOmt gy mijn waerde Nymph? of dunkt het my door ’t droomen?
Of beeld ik my dat in? of duizelt my het hooft?
Recht heb ik evenwel; ik zie ghy zijt gekomen:
Nu zie ik ’t geen ik had mijn leven nau gelooft.
Enkhuizen ken het zijn, kent ghy zoo laten varen!
Laet ghy zoo lichtlijk gaen het Puik van onze Stadt!
Ist mooglijk mijn Godin! dat u de Godt der baren,
(Als ghy bezneet zijn rugg’) niet op en heeft gevat!
Barst blye blijdschap uit, vermaekt u, mijn gedachten,
Ontfonkt u nu mijn geest, verquikt u, mijn gemoet;
Nu zelver zich mijn Nymph weêr voor uw oogen braghte,
Klaeght van geen afzijn meer, ziet hier uw’ waerdste goet.
Kan my haer blijde komst zoo zeer dan niet verblijden;
En koesteren als mijn bedroefde haer vertrek?
Niet? zeeker ja ik zweer, dat ik ten genen tijden,
Zoo langh mijn Nymph hier is zal hebben vreught gebrek.
[p. 273]
Trou-dicht
Op de gewenschte Echt-vergaderingh van de vromen ende Eerzamen Jonghman, Klaes Iansz. Verschuur,
Met de Achtbare ende Eerbare Joffrouwe Aeltjen Simons Wayop, In den Echten staet vergadert op den .. May 1638.
Nos dabimus quod ames: & pulchrae filia Ledae.
Ibit in amplexus, pulchrior ipsa, tuos.
id est:
Ik zal u geven, ’t geen ghy eeuwigh moogt beminnen;
Dat schoone Ledaas Telg in uw’ omhelzing vaert.
O Lieffelijke tijdt! ô zoete lentens daegen!
Die koutheidt uit de borst en uit de lenden jagen,
En stelt daer weder in de lieffelijke jeught,
Die ’t reedlijk voeligh (ja wat leven heeft) verheught;
En maekt al, watter is, genegen om te paren,
Of t welk ontfangen heeft, genoodtzaekt om te baren;
Of beide doen, eer dat uw’ tijdt verloopen is,
ô Aengename tijdt! hier geeft getuigenis
’T gevogelt op het veldt in Doornen en in Boomen,
De Beesten op de stal, de Visschen in de stroomen,
En ’t dulle diep; getuigh zijn Boomen, Bloemen, Kruit,
En wat ons Moeder d’ Aerd’ met volle vreught schiet uit.
Getuig zijt ghy ô paer! die t’ zamen zoekt te paren,
En neffens and’ren prijst in d’ Echt u te vergaren.
Och wat is dit een vreught! een jeught een zoet vermaek:
Hier hebt ghy lieve paer het einde van uw’ zaek.
’T is noch niet langh geleên, men zagh de Bruigom zitten,
Als Stierman in het Jacht, de Godt van liefdes hitten,
Die pasten op de Fok, de giet ter in de handt,
En zagh voor uit in Ly het lang gewenschte Landt.
[p. 274]
Wayop een frisse koelt, liet zich de Stierman hooren.
En zocht de Haven aen, strax klonk hem in de ooren
Een meer als aerdtsche galm van Venus, of haer buur,
Die Riep, ey Maisje zet her huisje by de schuur,
Doen vierden hy de schoot, de windt die liep ook ruimer;
Hy achte groot verlies te wezen tijdt verzuimer.
Hy quam de Haven in, daer hy de liefste vondt,
Hier streek hy ’t zeil, en smeet zijn dregge na de grondt.
Op d’ Oever stondt de-Bruydt, wiens jeughdelijke kaeken
Den ouden Cato zelfs vermoghte te vermaeken,
In zeden opgequeekt, in deughden opgebroght,
Van yder een bemint, van yder een gezocht.
Doch deze toegeleidt, hy peurt met lust te Lande,
Verzoekt haer gunst, en kust gedienstigh hare handen;
Daer na de zoete mondt, en kreegh haer binnen boordt,
Na dat hy menighmael ’t neen zeggen had gehoort.
Kupido trok op wegh, na ’t riedlandt om een rietje,
Waer op hy speeld ter eer dit paer een Bruilofts liedtjen.
Cymodoce met al de Nymphen van het Hop,
Die neuriden hem na met vergingh van haer krop.
Stemme:
Rogier Bon Temps.
GEluk, gelukkigh jonge Paer,
Die nu te gaer,
Vereenigt door den Echten bandt,
En na langh terten,
Malkanders herten
Nu hebt ver pandt.
Den Hemel neem in zijn behoet,
Al ’t geen ghy doet;
Hy geeft zijn zegen langhs hoe meer,
Tot ’t geen uw zinnen,
Als nu beginnen,
Tot zijner eer.
Gelijk de lieve lenten bloeit,
En alles groeit,
Zoo bloey en groey uw wedermin;
Van tijdt, tot tijden,
Dat gantsch geen lijden.
Bekommr’ u zin.
Dat eer het jaer zijn omloop stuit,
Een jonge spruit,
Afzetzel van zoo braven Bloem,
Zigh magh verthoonen,
En ’t houlijk kroonen,
Met d’ hooghste roem.
[p. 275]
Dat d’ Hemel u zoo lange spaer,
Dat ghy te gaer,
Ziet u na-Neven om uw haert,
Vreedzamigh speelen,
Malkander streelen,
Met dankb’ren aerdt.
En als uw tijdt verloopen is,
Dat u gewis,
Den Opper-Godt den Hemel gon,
Dat ghy na ’t sterven,
Dan meught be-erven,
De volheidts bron.
Dit hoorden ’t jonge Paer, en al de Nymphen riepen,
Geluk, geluk, geluk, de blijdschaps tranen liepen
Strax uit het keurigh oogh, en Juno quam terstondt,
En gaf haer handt aen handt en zegeld’ ’et verbondt.
Hier meê was ’t Houlijk klaer, en op den dagh van heden,
Vernieut ghy jonge Paer ’t verbondt na wet en zeden.
Dies roepen wy al t’ zaem, geluk, geluk, geluk,
En wenschen dat den Heer u hoed’ voor alle druk.
U zijnen vrede geef ten einde uwer daegen,
Daer vreed is daer is Godt: de liefd kan ’t al verdragen.
Het is een oude les wacht u van ’t eerst’ geschil,
Zoo houdt ghy jonge Paer een doentjen en een wil.
Speelnootjes aerdigh op (ey) met een vrolijk wezen
(Al is uw’ lukstar juist zoo hoogh noch met gerezen
Hy staet licht voor de deur) helpt doch de Bruidt te bedt,
Zoo raekt het Paer gezondt van ’t geen haer nu meest let.
Kupido heeft alree haer leeger klaer doen maeken;
Met Maeghde-palm en Myrth bestroit het gantsche laeken,
Dies neemt haer handt aen handt met sprongen raps en drae,
Stoot haer ter kamer in, zinght dit Kupido na.
Wijze: Het Maentje scheen zoo helder.
’t SA lustigh vrolijk hertjes,
Hier is geen tijdt van smertjes;
Smijt alles aen een zy,
En laet ons jeughdigh zingen
Met huplen en met springen,
Het jongh Paer isser by.
Ghy jongh Paer zult verlaten
Uw’ maeghdelijke Staten,
En wezen een van twee;
Wy bannen, bannen, bannen
In ’t zelschap u van mannen,
Leeft daer met rust en vreê.
Voort, voort, de tijdt is komen,
Voort Bruidtje, zonder schromen,
Uw’ Ouders waeghden ’t eer;
Want zonder hare wagen,
Kond’ nu geen Bruigom dragen
Van u de waerdste eer.
[p. 276]
Eer die niet werdt verlooren;
Maer dus werdt als herbooren.
Die maeghdoom zoo af staet,
’t Zijn prijzelijke zaeken
Van maeghden, maeghden maeken,
En ’t Houwlijk een cieraet.
Wanneer het onze tijdt was,
’K wed elk van ons verblijdt was
Te doen, het geen ghy doet,
Doch in de hooge daeken
Wil Godt d’ Houwlijken maeken,
Waer na men toeven moet.
Jong’ Paer, voort na de Stede,
Daer ghy nu zult bekleeden
Ons aller ouders stee:
Weest daer te zaem verduldigh
Uw’ zaet werdt menighvuldigh,
Gelijk Abrahams dee.
Aen den Hoogh-geleerden Heer, men Heer Vossius tot Leiden.
Σοφοῦ παῤ ἀνδϱὸς ϖϱοσδέχου σνμβουλίαν.
Σοφήσοφῶν γδ᾽ γίγνεται συμφουλία.
’k WEet wel ghy hebt groot verlangen,
Om wat schrifts van my t’ ontfangen,
Om te weten, hoe ’t hier gaet,
Hoe ’t met mijn gezondtheidt staet.
Waerde Vos, hebt ghy begeren
Tot het geen u zelf zal deeren,
Alzoo haest ghy ’t hebt verstaen,
Zal ik ’t al of niet verslaen.
Zegh ik ’t u, ’k zal u bedroeven
Nochtans zoud’ ik gaeren proeven,
Of ghy geven kunt wat raedt
Tot een teerend’ quijnend’ quaedt?
’K kan niet rusten, ’k kan niet leven,
’K zie, als of ik was vergeven,
’K hangh zoolijdigh aen de wal,
’K weet niet, wat ’t noch werden zal;
Al de pijlen maeken gaeten,
Al de vlammen kennen vaeten
Alzoo vaek, met torts of riet,
’T wicht my brandt, of na my schiet;
Wie ik zie, ik moet haer minnen,
En nochtans blijft in mijn zinnen
Sy, die door een lokkend’ oogh
My tot hare minne toogh.
Spijkers drijven wel malkander;
D’ eene baer die dringht een ander:
Maer eilaes! de laetste min
Brenght de voorst niet uit mijn zin.
Phillis is mijn lust en leven;
Kloris wilt van haer niet geven;
Al mijn troost is Amaril,
Nyza al mijn wensch en wil;
Galathea doet my branden;
Laura hout my in haer banden;
Dorile vermoort mijn hert,
Sappho maekt my al mijn smert,
Cynthia rooft al mijn lusjes;
En Lycoris al mijn rusjes;
Door wat kusjes voor haer mondt,
Heeft my Galla lest gewondt,
’K zal noch van Korinna zwijgen
Kleo zal geen plaets noch krijgen,
En wel duizent, die ik nu,
Om de moeit te noemen schuw.
Alleen Daphne door haer machten,
Kan mijn wille zoo verkrachten,
Dat ik levend ’t leven derf,
En al oogenblikken sterf:
Alleen Daphnes wreede plagen
Ken mijn zaghte borst niet dragen,
Ist dan vreemt, dat ’k met mijn lijf
Onder ’t zootje leggen blijf?
Dits mijn ziekt, dit zijn de pijnen,
Die mijn dus doen dravend’ quijnen.
Weet ghy nu een weinigh raedt?
Soo begint, eer ’t wordt te laet,
Eer dat Charon met zijn schuitje,
Over voert ’t verwezen buitje
Na het Elizeisch veldt,
Daer mijn stoel al wordt gestelt.
[p. 277]
Aen de Achtbare ende Oordeelrijke Joffrouwen C.A.B.
Als hare A.A. uit Frieslandt t’ huis quamen, in Augusto 1627.
Ecquae tanta fuit Romam tibi causa videndi?
Id est.
En wat beweegd’ u toch om Rome te bekijken?
HArte diefjes, waerde Susjes,
Dartle Nymphjes, hoogste goet,
Wist ghy Meisjes, met wat lusjes
Ghy ons’ droeve herten voedt?
Onze herten dit staegh schreiden,
’t Sedert ghylui voert van hier,
Komt ghy door uw’ komst bereiden
Wederom haer oude tier
D’ hooghste vreught, die zich op Aerden
Ooit liet vinden, brenght ghy aen;
Zoo de vlam die Venus baerde,
Niet uit uw’ lui is vergaen,
Zoo maer niet de kille koude,
Van de Friselandtsche Vorst
’t Vonkje, dat ghy hadt behouden,
Heel gejaeght heeft uit uw’ borst.
Zoo de Zuider-zeesche golven,
Die u maekten heel ontrust,
Op de reis, dat niet bedolven
Hebben, en uw’ vlam geblust.
Hoe! ik wil recht aêrs gelooven,
’t Is onmooghlijk, dat de kou
’t Minne goodtjes vier verdooven,
En zijn brantjes uitten zou:
’t Vlamtje, dat door al de deelen
Van het lijf zich had geleidt,
Kond geen minnekuurtjes spelen,
Mits het was te wijdt gespreit:
Maer de koud’ heeft dat gedrongen
Uit de le’en, en zoo benart,
Dat het binnen in gesprongen
Zich bewimpelt om het hart,
En hoe zoud ook in het varen
’t Water blusschen deze vlam,
Daer zelf Venus uit de baren
Haer begin en oorspronk nam.
Herte diefjes, waerde Susjes,
Dartle Nymphjes, hooghste goet,
Wist ghy, met wat grooter lusjes
Ghy onz’ blijde herten voet:
Zoo ghy toont dit waer te wezen,
’t Geen natuur, en ik u zegh,
Met een bly gelaet en wezen;
Doch en smijt de daet niet wegh.
Dan meught ghy op ander tijden
Varen in de koud om veer,
Dan naekt ons weer nieu verblijden,
Tegen ghy zult komen weêr.
Herte diefjes, waerde Susjes,
Dartle Nymphjes, hooghste goet,
Dan zoo steld ik al mijn lusjes,
Wat ik heb in uw’ behoed.
[p. 278: blanco]
[p. 279]
Mr. Johan Beets
Liedtboeck van verscheide Stoffen,
Achter de welke eenige Brieven van Hoogerbeets en and’re (rakende den Auteur en Vrunden) zijn bygevoeght.
[Vignet: bibliotheek]
Tot HOORN,
By Hendrick Iansz. Marius, Boeck-verkooper op de Nieuwestraet. 1668.
[p. 280]
[Liedtboeck van verscheide stoffen, achter de welke eenige brieven van Hoogerbeets en and’re (rakende den auteur en vrunden) zijn bygevoeght]
Nacht-klachte.
Ad rigidas canto carmen inane fores.
HOort Zilver bleeke Maen
Met al uw Sterren aen
Mijn al te droevigh klagen;
Wilt in deez’ naere nacht
Mijn tranen en mijn klaght
Aen Daphne overdragen.
Ik hebbe my verstout,
Om met ’t geholde hout
De wat’ren te doorsnijden,
Te vlieden van die geen,
Die geen, die my alleen
Ken helpen en verblijden.
Heylooz’ en booze daet,
Vernikkert quaedt beraet,
Dat in mijn zinne brochte
Te vlieden van die Stadt,
Die ik met vreughd’ bezat,
En hadde ’t geen ik zochte.
De Jager zoekt het wout,
Daer zich het Wildt onthout:
Maer (laes!) ik schou de Boomen!
Daer zich het geen ik zoek,
Versteekt in eenen hoek,
Hoe zal ik ’t dan bekomen?
De Vogelaer die zet
Zijn al-bekippend’ net,
Daer meest de Vogels zweven:
Maer (laes!) ik schou het Veldt,
Daer zich de Vogel stelt,
Die ’t leven my kan geven.
Godt AEolus ontbindt
Uw’ toomen, laet de windt
Uit ’t Zuien stormend’ waien,
Op dat de vlugge kiel
Magh na mijn tweede ziel,
En Daphne weder draien.
Neptuin ey, hout het Schip,
Of stiert het op een klip,
Of laet uw’ Tritons blazen,
Op dat de Vecht en ’t Y
Haer stroomen brengen by,
En tegens ’t steven razen.
Jupijn indien de min
Ooit woelden in uw’ zin,
Zoo hebt met my medoogen:
Leent my uw rechter handt,
En steekt ons zeil aen brandt,
Dat wy niet vlieden mogen.
Hoor, hoor, de wind die ruist,
Ziet hoe ’t voor ’t steven bruist,
En kijkt de Wolken zwellen:
Hoor, hoe de Donder raest,
De Schipper wordt verbaest,
My is een vreught zijn quellen.
[p. 281]
’K ben van de Goôn verhoort,
’T za Schipper ’t roer aen boordt,
G’ hebt stroom en winden tegen;
Ghy krijght wel licht uw’ loon,
Strijdt ghy met d’ hooge Goôn,
Zoo staet ghy licht verlegen.
Laet ghy uw’ zeil noch staen?
En spoort daer tegen aen,
Ha Goden ken het wezen!
Ziet hy verpuft de Zee,
De Windt en Donder meê,
Zult gy hem niet doen vreezen?
Hoort, hoe den Donder treft,
En hoe de Windt verheft,
Ziet hoe de baren rijzen,
De Schipper en zijn maet
En weten genen raet;
Maer vreeze doet haer yzen.
Daer gaet de fok ter neer,
Het zeil zwinght heen en weer,
Daer loopt de spriet ook henen,
Daer ’t Anker in de grondt;
Dank Hemel dat ghy gont
Wat mindring’ van mijn wenen.
Zoo dat verlicht mijn hert,
En mindert mijne smert,
Woud’ nu ons Kabel breeken,
Zoo dreven wy voor windt,
Recht heen na mijn bemind’;
Zo kond’ ik haer weer spreeken.
Maer of het Tou ons hiel,
En dat de vlugge kiel
Niet wederom en keerde?
Brenght ghy de tijdingh dan,
Godin Diana, van
’T geen ik van u begeerde.
Zeght noch hoe ik de tijdt,
Die ’k van haer ben, verslijt
Met zuchten, wenen, kermen:
’K Zal nimmer zijn verheught,
Voor ik mijn troost, mijn vreugt
Magh weder eens omermen.
Dat ik zal komen weêr,
En haesten my zoo zeer
Het mogelijk zal wezen;
Dat zy terwijl bewaert
Die zoet en zaghten aert,
Die in haer is gerezen.
Waer vliedt ghy zeg Godin?
Wat haelt g’ uw’ aenzicht in,
En gaet ’t met wolken dekken;
Of gaet gy, ’t geen ghy hoort,
En ziet, van woort tot woort
Mijn Daphne weer vertrekken?
[Alle uw’ schaepkens zijn verzien]
Wijze: Zeght my wel schoonste Nymphelijn.
ALle uw’ Schaepkens zijn verzien,
Nymph, waerom wilt ghy dwalen?
Of wilt ghy wederom vlien
Van d’ Herder, die u komt halen?
d’ Herder die anders niet en meent,
Als u by die te leiden,
Met wie ghy wilt zijn vereent,
Noch t’ avondt eer zy scheiden.
[p. 282]
Phyllis en Laura gaen althans
Met d’ andre Herderinnen,
Al springende aen den dans,
En ghy laet u daer niet vinnen.
Weet ghy wel, wat men gister zey?
Datmen by een zou komen
Gints in die Gras groene Wey,
Dicht onder de linde Boomen.
Die daer niet quam, die zou eer langh
Alle de Herders moeten,
Met eenen kus voor haer wangh,
Des anderen daeghs weer groeten.
Wat is ’et, dat ghy weder vliedt
Van hem, die u wil leiden
Daer, daer ghy niemant en ziet,
Die u niet en verbeiden.
Laet ons dan t’ zamen henen gaen
By al die vroolijkheden,
Die nu om u stille staen,
En waer toe ghy zijt gebeden.
[Ik weet niet wat mijn overgaet]
Wijze: Hou zick hou, gen dagh in huis.
IK weet niet wat mijn overgaet,
Ons Lijsje is zoo anghstigh quaet,
Ze laet haer lippen hangen,
Z’ haelt rimpels in haer wangen,
Ze mort, ze muilt,
Ze knort, ze pruilt,
Ze zet haer bakkus bange,
Ze schut haer hooft, ze schuilt.
Wel Lijsje zegh’ ons lieve kijnt,
Hoe dat je jou zoo dapper pijnt,
Is zoo ’et hout verkurven?
Is zoo de struif bedurven?
Om dat ik jou
Niet zoene wou,
’K had’ Klaertje by de lurven,
Die heb ik liever nou.
Want Klaertje is te bijster klaer,
z’ Het zukken zoeten krulden haer,
Mit zukke raine hangde,
In zukke witte tanghde;
Haer voorhoofts vel
Staet glad en wel;
Her oogen staen en branghde,
Er voetjens zetze snel.
Z’ het zukken zoeten lieven monkt;
’T wie borsjes hart in appel-ronkt
Mit zukken blanken vlaisje,
Ia wel ’t is zukken Maisje,
Die eensjes moght,
Het geen hy docht,
Ik wou ’er wel een reisje,
Al het zet noit bezocht.
Jy bint besmeert, mensch is vervaert,
Je haer is as ien paerde staert,
j’ Hebt hanghden hart in builigh,
In tangden zwart in vuiligh,
’T vel van je hooft
Lijkt deur e klooft,
J’ hebt oogen root in puiligh;
Je gaet as of e slooft.
Je monkt is as en Schape naers,
Je borst ast uyer van een vaers,
Je vel verblust de Moren;
Je bint mismaekt e boren;
Al quaemje gaen
Naekt op men aen,
Je zout me niet bekoren:
Hoe dik jet hebt bestaen.
Ist wongder dat ik Klaertje zoen,
In dat ik ’t jou niet eens wil doen,
Ze het bevalligh wezen,
Je grijnst een mensch magh vreezen;
z’ Is net van leên,
Jy onghbesneen;
In ’t kort z’ is uitgelezen,
Jy, ’k twijffel mensch of geen.
’K heb Klaertje lief, daer ik je haet,
Al waer je noch zoo anghstigh quaet,
[p. 283]
Laet vry je lippen hangen,
Haelt rimpels in je wangen,
Loop mort, loop muilt,
Loop knort, loop pruilt,
Loop zetje bakkus bange,
Loop schutje hooft, loop schuilt.
[Hoe Daphne dus, waer heen zoo]
Wijze: Godinnen die hier in het wout,
Et fugit ad salices & se cupit antevidéri.
HOe Daphne dus, waer heen zoo haest?
Hoe dus verbaest?
Zo vliet de vlugge Haes de Hondt,
Zoo vlien de Schapen
Het woedigh gapen
Der Wolven mondt.
Zoo vliedt het Duifken snel en gau
Der Valken klau;
Zoo vliedt het Hert na ’t Jagers net,
En schout de veren
Die om te keeren
’t Wildt zijn gezet.
Ziet dat ghy niet en valt ter neer,
En doet u zeer,
Of dat g’ u aen geen struik en stoot,
Of uwe benen
Quetst aen de stenen,
Of distels snoot.
Ziet dat ghy op geen slang’ en treet,
Die door zijn beet
U brengh van levend’ lijfter doodt,
Wie zou dan dalen,
U weder halen
Uit Plutoos schoot?
Kond’ Orpheî zang’, en Liers-gespel
Bewegen d’ Hel,
Lijk broght hy zijn Vrouw niet van daer,
Wie zoud uw’ leven
Dan weder geven,
Zoo ’t voren waer.
Keert u eens om, ziet na die geen,
Die volght uw’ treen,
Laet voor hem ’t vluchtigh loopen staen,
Wilt voor de hitten
Hier schuilend’ zitten
Met Tijter gaen.
Siet eensjes, hoe dees linden groen
Haer blaen ontdoen,
En nooden u te zitten neêr,
Of in dees kuilen
Komt anders schuilen
Voor ’t warme weer.
Hebt dank (ha Hemel!) dat zy staet,
’K vreesd’, dat z’ een haet
Had zonder reên op my geleit;
Neen zy keert weder,
Nu zet z’ haer neder,
En my verbeidt.
[Gisteren als de zon weder begost te dalen]
Wijze: Edel Artisten koen.
GIsteren als de Zon weder begost te dalen,
En ik my treurigh von, woud’ ik een luchjen halen;
Dies gingh ik deur de Boomen, en zagh daer een Heleen
Met eenen Paris komen; dus hand’ aen handt getreen.
Zy waren alle bei, uitmuntend’ in schoonheden,
Aerdighjes net en frei, haer leden wel besneden,
Men zagh noit schoonder beelden geschildert op papier,
[p. 284]
Dies het my niet verveelden, haer schoont te stellen hier.
Paris die had een hooft, als d’ Appel van een tooren,
Heel van het hayr berooft, zijn baert was hem geschoren,
Zoo op een Nove mode, gelijk der bokken doen,
’T recht gaen was hem verboden, zijn neus bewies heel groen.
Over zijn eene koon had eens een ploegh gereden,
En tot verdiende loon, was hem een oor af sneden,
Hy droegh twee groote bocchels, een voor, en achter een,
Hem hing’ de kin vol rocchels, was hy niet wel besneen?
Helena was ook net, van neus van mont van oogen,
Haer neus verloors’ in ’t bed’, (laes!) van Sint Jop bedrogen,
Haer lippen konden dekken haer platte kromme kin
Z’ had oogen vol roo plekken, haer wangen vielen in.
Wat dunkt u van dit goet? Hoort men wel te gehengen,
Dat zoo een snoot gebroet meer zulk gebroet voort brenge?
Neen neen, ik zal ’t niet lijden, brenght kolen, messen hier,
Hem zal ik wat besnijden, haer schroeien met het vier.
Herders-klacht.
Wijze: Koridon die weydt de Schapen.
Labitur totas furor in medullas,
Igne furtivo populante venas:
Nec habet latam data plaga frontem.
TYter gingh laetst door de weiden,
En het groen geschildert gras,
Daer hy heel allenigh was;
Daer hy zich ter neder leide,
Ende braght met groot geklagh
Deze woorden aen den dagh.
Goden! wat zijn dit voor pijnen?
Wat ’s dit voor een vreemde smart,
Die my wemelt om het hart,
Die mijn vreughde doet verdwijnen,
Die my in een nare Hel
Staegh doet leven in gequel.
’t Is Kupido, uw’ bedrijven,
’t Zijn uw’ pijlen, die de gront
Hebben van mijn hart gewont,
’t Zijn uw’ vlammen, die doen stijven
Deze brandt, en hittigheidt,
Die hier in mijn boezem leidt.
Ghy hebt my mijn min doen leggen
Op mijn Daphne d’ Herderin,
’t Zoete Meisje, d’ Engelin,
Die geen acht geeft op mijn zeggen,
Die nau met afkeerigheit
Op mijn woorden geeft bescheit.
Op mijn Daphne ’t zoete hartje,
Die niet eensjes op mijn klaght,
Noch op al mijn kermen acht,
Die niet eensjes zeidt, wat smartje?
Al ziet zy my vol geween,
Vol van huilen vol gesteen.
Die staegh met een stuurs gelaetje,
Waer zy zit, of waer zy gaet,
[p. 285]
Altijdt d’ oogen van my slaet;
Die wanneer ik zoek een praetje,
Altijdt haest heeft om te gaen,
Nimmermeer magh blijven staen.
Eens quam zy my laetstmael tegen,
’K nam mijn hoetjen in mijn handt,
’K Schraepte met mijn voet in ’t zandt;
Even als de stelui plegen:
Zy zoo ’t scheen boodt met een lach
My een zoete goeden dagh.
’K meende doe, ’t was heel gewonnen,
Om dat zy een lieve lonk
Op mijn droeve oogen schonk:
Maer het was noch niet begonnen,
Deze nieu gemaekte treê,
Die mijn Daphne lacchen de.
’K zagh dat laetst, doe ’k haer ontmoete,
Zoo zy door de Velde toog’,
En ik haer weer kreegh in ’t oogh,
Woud’ ik op zen steets weer groete.
Maer zy sloegh haer oogh om veer,
En zagh stuurjes voor haer neer.
’K weet niet, hoe ghy mooght betonen,
Dat aen een zoo lieven maeght
Daphne! als West-Frieslandt draeght,
Zoo en hart zoud’ kenne woone,
Dat vol onbarmhertigheidt
Staegh lacht om uw’ Tijters leidt.
Kondt ghy haten dan gestadigh
Uwen Tyter, zoete meidt?
Die op u zijn liefde leidt;
Zult ghy steets zijn ongenadigh
Hem, die door een trouwe min.
U altijdt heeft in zijn zin.
Zegh doch, waer uit is ’t gerezen
Daphne, dat ghy Tyter haet?
Ende hem vol droefheidt laet?
Wild’ dit niet de oorzaek wezen,
Om dat u den Hemel geeft
Meerder Vee als Tyter heeft?
Hoe mijn Nymph! wilt ghy my vlieden?
Om dat uwe Schaepjes zijn
Meerder in getal als mijn?
Lieve! wat wil dit bedieden,
Zal ik om een Schaep, of Bok
Hebben zulken ongelok.
Acht ghy dan de stomme Beesten
Daphne, meerder alst verstant?
Dat den Hemel in ons plant,
Boven onz’ begaefde geeste,
En de redelijke ziel,
Die uit d’ Hemel in ons viel?
Zoud’ ghy Damon wel beminnen?
Om zijn Vee, waer op hy raest?
En waer op hy pocht en blaest?
Zoo ghy u wel wilt verzinnen,
Zult ghy zien, dat dezen geest
Is nau beter, als een Beest.
Zoud’ ghy zoo uw’ keur verliezen,
Lieve Daphne, om het goet?
Dat ons vaek hier dolen doet.
En zoudt ghy niet liever kiezen
Zoo een, als uw’ Tyter is,
Dan die Damon vlees noch Vis.
Hy ’s vol onbeschofte reden,
Nergens heeft hy iets geleert,
Nergens heeft hy ooit verkeert;
Hy is vol van boerze zeden,
Om dat hy nooit elders heeft,
Anders als op ’t Landt geleeft.
Tyter zal u altijdt prijzen;
Tyter, Daphne, zal uw’ naem
Hangen aen de vlugge Faem:
Tyter zal u eer bewijzen,
Tyter zal u overluidt
Altijdt spelen op zijn fluit.
Al de meisjes, die daer weiden
Hare Schaepjes om de kant
Van het vette Noorder-landt,
Zullen uwe naem verbreiden,
Met een helder zoete zank,
En een lieflijk keel geklank.
Al de Nymphjes, die daer drijven
Rondom in de Zuyder-zee,
Zullen Daphne zingen mee;
Uwe naem zal altijdt blijven,
Zoo langh iemandt een gezicht
Heeft van ’t gene dat ik dicht.
Wil daerom my eensjes geven
Uwen Tyter beter moet,
Als ghy tegenwoordigh doet,
Wilt g’ hem houden by het leven,
Zoo wilt hem in korten tijdt
Maken al zijn droefheidt quijt.
[p. 286]
[’t Vermaeklijk schoon]
Wijze: Weest Nymph gegroet. Of Carthuizer Bruin.
’t VErmaeklijk schoon,
Dat ghy zoo hoogh ten toon
Stelt Hemel in deez’ ronden bal,
Ken ik wel zien ghy overwint ’et al.
Zoo op haer borst
In geen Ys koude korst
Hadd’ ’et geplant, en daer noch in
Zoo een hertje dat schrikt van zoete min.
By wreveligh harde, en wreede natuur!
Hoe menght ghy de Honingh met wrange zoo zuur?
Ach wiggeligh, waggeligh rollent geluk!
Wat hebt ghy al blijdschap, wat hebt ghy al druk.
Maer ken ’et zijn,
Dat onder zoo een schijn,
Als ghy draegd’, ô waerd’ Engelin!
Schuilt zoo een Tygers hert en Bere zin?
Dat d’hooghste maeght,
Die ’t volle Hollandt draeght,
Hol zou de zijn van menschlijk heidt,
Neen, neen onmogelijk is ’t, want men zeidt.
Twee dingen, die strijdendt zijn konnen doch niet
In ’t zellesde lichaem ooit hebben gebiedt,
Kan schoon dan met wreedigheidt wezen vermenght,
Daer d’ eene den ander gestadigh verzenght?
Of veinst ghy u,
En houdt u altijdt schuw?
Sleghts om verzek’ringh van mijn trouw,
Daer ’k alle minnaers wel meê tarten wouw:
Of houdt ghy vast,
Dat veinzen uw’ lui past
Meer als onz’ Harders, die dan terstond:
Opentlijk spreken all’ ons hert en grondt:
Neen Daphne den Hemel haet dubbelt gemoet,
Niet achtend’ of ’t knechjen, of ’t meisjen ’et doet;
En zeker d’oprechtigheidt past uw’ veel meer,
Om dat uw’ lui toekomt d’ uitmuntenste eer.
Ghy zijt volmaekt,
Mijn waerdste, en ghy raekt
’t Punt van de fraiste frayigheidt,
Zoo mier uw’ wreede wreedheidt van u scheidt,
Of veinzerij
U niet en blijve by;
Maer zoo ghy met een zach ter zin
Uw’ Tyter loont zijn langh gedragen min;
Dan zwoer hy, dat hy had zijn wil en zijn wensch,
Dan zwoer hy, dat hy was de lukkighste mensch
Hy achte noch Kroonen, noch Schepter een zier,
Als hy maer bekranst was met zoo een laurier.
Bedrogen Herders klaght.
Verba Puellarum foliis leviora caducis
Irritáque ut visum est ventus & aura ferunt.
Lieve Nymphjes, acht het praten
Van het nijdigh volkje niet:
Ziet wat norscheidt, ziet waten haten
Ziet wat quaedt daer uit geschiet.
Incerta venus.
LIchte Nyza valsche Meisje,
Daer geen trouheidt in en woont,
Ziet toe, dat u dit een reisje
Niet ter degen werd’ beloont:
Nemezis is niet gesturven,
Z’ heeft noch al haer oude macht,
Venus macht is niet bedurven,
Hoewel zy nu tot u lacht.
Maer wanneer de strenge wraeken,
Van uw’ lichtelichtigheidt,
U van verde komen raeken,
Denkt dan, ’t is u al gezeit,
Damon wasser mee beladen
Damon lach het op de leen;
Damon heeft het langh geraden;
Damon zagh het langh voor heen.
Niet dat Damon zigh verblijden
Zal, wanneer hy heeft verstaen,
Dat zijn Nyza zelfs moet lijden
’T geen, z’een ander had gedaen;
[p. 287]
Maer hy zeidt, dat slechts voor henen,
Ziend’, wat ghy een ander doet,
Zeght doch eens, wie zoud’ niet menen,
Dat ghy ’t zelfde lijden moet?
Chloë zal mijn helpen tuigen,
’K wist ik voelde van geen min;
Chloë zocht mijn hert te buigen;
Chloë brocht het in mijn zin;
Chloë lelden aen mijn ooren,
Lustigh Damon als een man;
Nyza heeft u hoogh verkoren,
Zoekt ghy Nyza weder an.
Nyza zeidt, zy wist voor dezen
Niet, wat min of liefde was;
Maer na dat een brandt gerezen
Is hier in dees herten-kas,
Ken zy nacht noch dagh gerusten;
Zy verteert gelijk de snee,
Zy vergaet z’ en heeft geen lusten,
’T gantsche lichaem doet haer wee.
Niemandt ken haer van genezen,
Niemandt wordt van haer geacht,
Of het most een Damon wezen,
Daer zy met gedult na wacht;
En zoo Damon niet wil komen,
Of zoo Damon noch wat beidt,
Zoud’ ik wel voor Nyza schromen,
Dat zy van de wereldt scheit.
’z Nachts, wanneer haer droeve oogen
Met het doodtgelijke vel,
Zoetjes worden overtogen,
Roept zy Damon hoor jy ’t wel;
Moet ik u noch langer derven,
Zoo ghy niet en komt na mijn,
Zoo zal ik van liefde sterven,
En ghy zult de oorzaek zijn.
Dit quam Chloë alle dagen,
Waer dat zy my zagh of vondt,
Jammerlijken aen my klaegen,
Tot ik wierd’ op ’t lest gewont:
Chloë zeide tijdt en stonden,
Ende waer ik komen zou,
Daer ik Nyza heb gevonden,
D’ eerste oorzaek van mijn rou.
Doen begost ik recht te minnen,
Doen quam liefde in mijn hert,
Doen gevoeld’ ik in mijn zinnen,
Hoe de zoete minne smert;
Doe gingh Venus eerstmael zetten
Mijnen naem in ’t groote boek,
’K leerde doe de minne wetten
Voor geschreven aen den hoek.
Hemel dacht ik wat is ditte,
Dat hier in mijn boezem woelt,
Wat is dit doch voor een hitte,
Die mijn herte dus bezwoelt;
Toont Kupido zijn vermogen,
Meent hy dat ik killigh ben;
Neen voorwaer, hy is bedrogen,
’K min zoo veel ik minnen ken.
En daer quam wat, ik most scheiden,
’K zey, Godt geef u veel geluk:
Zy den Hemel wil u leiden,
En behoeden u voor druk.
’K gingh standtvastigh van u henen,
’K meende ghy standtvastigh waert,
Maer uw minne is verdwenen,
Ende t’ eenemael veraert.
Als ik weer quam, liet ghy zeggen,
Dat ik u niet meer geviel,
’K moght nu voort mijn minne leggen,
(Waer ik wou) met lijf en ziel.
Ghy waert t’ eenemael afkeerigh;
Ik die ghy beminden eerst,
Die te voren was begerigh,
En de naest, ben nu de veerst.
Ghy zijt lichter als de webben.
Die de zwarte spinnespint,
Niemant zal meer aen u hebben.
Als aen d’ alderlichtste windt:
Lichter als de dorre bladen,
Lichter als het kleine stof,
Dat de drayend’ ronde raden,
In de drooghte smijten of.
Lichter als de Bloem van klissen,
Als de pluimen van een Zwaen,
Als de kaffigh lichte wisschen,
Die als ’t weit door d’ Hemel gaen,
Als de wol van onze kudden,
Die van hare vellen wait,
Als z’ haer lijven schurkend’ schudden,
Als de weerhaen die daer drait.
Lichter als de lichte hoppe,
Die men na de wolken smijt,
[p. 288]
Lichter als de lichte noppen,
Die men van het Laeken snijt,
Lichter als de lichte haren
Van uw’ licht verkeerden kop,
Ongestadigh, als de baren
Van ons hier naburigh hop.
’K gingh terstondt aen Chloë klagen,
Dat ghy waert verkeert zoo ras,
’K gingh terstondt aen Chloë vragen,
Wat daer van de oorzaek was,
Chloë zey ’t zijn quade menschen,
Die benijden uwe vreught,
Die beletten uwe wenschen,
Die verleiden hare jeught.
Eens zeid’ Galla, dat ik hoorde,
Kindt beschijt doch ons geslacht
Niet met Damon, acht mijn woorden,
Ziet dat ghy u van hem wacht.
Uw’ geslacht met mijn beschijten!
Mijn is alzoo goet als ’t jou,
Ghy kent ’t mijne niet verwijten,
Als ik ’t u wel moogh’lijk zou.
Voort zeidt Chloë isser eene,
Vals in ’t hert maer schoon in ’t oogh,
Die g’ u toegedaen zoudt menen;
Maer gelooft, dat zy niet doogh,
Altijdt is het met haer raden,
Nyza ziet wel wat ghy doet;
Kindt ik ben met u beladen,
Schout ghy Damon ’t is u goet.
Noch een ander maer een ouwe,
Nyza, zoudt ghy dat bestaen?
Neemt ghy Damon ’t zal u rouwen
’T zal u nimmer wel vergaen,
Laet op my staen, ik zal vinnen
Wel een Vryer, zoo een knecht,
Die ghy waerdigh meught beminnen,
Ziet ghy Damon dan ontzeght.
Dit heeft Nyza zoo bewogen,
Dit heeft Nyza zoo gekeert,
Dat ghy in uw’ hoop bedrogen
Zijt, zy achtu nu niet weert,
Haere min, die zy gaet wenden
Tot Sylvander, ’t uwer spijt,
Ende hoe, of dit zal enden,
Leert ons d’ albezien de tijdt.
Snoot gebroetzel, bitze tongen,
Nijdigh volkje, slimste quaedt,
Wat heeft u daer toe bedwongen,
Dat ghy my zoo vinnigh haet.
Heb ik wel van al mijn leven,
Met een woordt of metter daet,
U daer oorzaek toe gegeven,
Dat ghy Nyza zoo beraet.
Nyza, kun ghy door het praten
Van dat exters slim geslacht,
U zoo licht verrukken laten,
Dat ghy Damon nu veracht:
Damon die eerst al uw’ leven
Was alleenigh, en uw’ ziel,
’T leven waer u langh begeven,
Zoo het Damon niet behiel.
Schaemt u, Nyza, dat ghy zonder
Reden Damon zoo veracht,
Foey onwaerdigh, dat men onder
’t Goddelijke Vrou-geslacht,
Uwen naem zal mogen spellen,
Ghy en doet niet alst betaemt,
Meysjes komt wilt Nyza quellen,
Nyza die heeft eer noch schaemt.
En ik zal mijn liefde keeren
Op een ander lichte Meit,
’K zal mijn zinnen van u weren;
Hemel geeft my sterrikheidt.
Acht ghy my uw liefd’ onwaerdigh,
Ik onwaerdigh u mijn min,
Zijt ghy Nyza licht veraerdigh,
Damon wordt ook licht van zin.
Hoe dikwils beurt het, dat geveinsd’ afkeerigheidt
De trouste minnaer van ’t langh weigrig Meisje scheidt.
[p. 289]
Droom.
Wijze: Wel wat duiker, ben ik dronken.
Qui amant sibi somnia fingunt.
NU te nacht, wanneer de raden
Van de Zon in Thetis schoot,
Langhwijl hadden leggen baden,
En Aurora weêr ontsloot
’t Roozen-hof, en als de droomen
(In ’t gemeen) voor heen bedien,
Wat ons na sal overkomen,
Watter sal daer na geschien,
Doen heeft Morpheus my gedreven
Maer sijn roe na Lethes stroom,
Ende heeft in my doen sweven
Eenen diepen vasten droom,
Eene droom, waer door mijn sinnen
Waren t’eenemael ontstelt,
Eenen droom, die my van binnen
In mijn hert en boesem quelt.
Want my docht, ’k lagh in de Weyden,
Daer ik heel verwondert sagh,
Hoe de wolken sigh verspreiden,
En den Hemel open lagh,
Daer de soete Weste winden
Bliesen veel vioeltjes uit,
Daer een reukje was te vinden
Van het aldersoetste kruidt.
Van den Hemel sagh ik dalen
Een geswinde maeghden-schaer
(Recht op ons West-Friessche palen)
Wien het guld’ gekruifde haer
Altemael hingh los, en waide
Rondtsom hals, en schouders neer,
Dat sigh na de winden draide,
En bewoog’ sigh gints en weêr.
In de midden wierd’ een wagen
Van twee Duifkens voort gehaelt,
Ende door de lucht gedragen,
Tot die neder was gedaelt,
Meest de Wagen was van bladen
Van veel Myrthen t’ saem geset,
Ende tot noch meer ciraden,
Met gebloemt besteeken net.
Beide sijden waren Roosen
Met veel Tijltjes doorgestikt,
Krat en vleugels staen en blosen
Met veel Tulpen deurgestrikt,
Bei de cirkel-ronde raden,
En de krommen dissel-boom,
Waren al te mael van blaeden
Van een schoone Myrthen-boom.
Voor op stond een kleine jongen,
Voerman van het pluimgediert,
Die het met den toom bedwongen
Heeft, en gintsen weer bestiert,
’T toompje dat van sye draetjes
Door malkander was gedrait;
Ende met veel Roose-blaetjes,
Hier en daet soo deur gebrait.
Midden op sat een Godinne,
Moeder van de kleine Godt,
Van de koesterende minne,
Wien het blonde haer was tot
Op de kruin in een gedrongen,
Ende in haer rechter handt
Wierd’ van haer een hert gewrongen
Vlammend’ van de minne brandt.
Als sy nu op d’ Aerde quamen,
Trad’ dat swermend’ soet geslacht
Na de wagen, en sy namen
Venus tot haer armen-dracht,
Zettend’ haer Godin op d’ Aerde
Met veel Bloempjes overspreit,
Tot daer al de stoet vergaerde
In de groen begraes de Weid’.
Doen begost daer vreught te komen,
D’een die speelde d’ ander song’,
D’ander heeft een krans genomen,
Die sy haer Godin om hongh’,
D’ander danste, d’ ander sochte
Bloempjes ende heeft terstondt
Eenen hoet daer van gevlochten,
Boven kruisweeghs onder ront.
In het midden van dees vreugden,
Van dit lieffelijk gesang’,
Dat mijn herte soo verheughde,
Viel het leven my te bang,
Ziet de Duifjes komen hollen
Met de Wagen na mijn heen,
Die my scheen te sullen rollen
Hooft en hals en lijf aen tween.
Dies heb ik de vlucht verkosen,
Loopend’ op een Maget aen,
Die ik met een handt vol roosen
Zagh een weinigh van mijn staen,
’K quam so haest niet in haer oogen,
Of sy riep verraet, en moort,
Waerom hebt ghy ons bedrogen,
Ende onse vreucht verstoort
Daetlijk heeft Cupied’ geschoten,
Zoo hy achter ’t Meisje stondt,
Door haer lijf, en heeft mijn bloote
Borst op staende voet gewont,
Heeft daer by een eedt gesworen,
Dat ik niet genesen sou,
Voor dat ik haer had’ gekoren,
En gekregen tot mijn Vrouw.
Ik aen ’t bidden; ik aen ’t smeeken;
Maer (laes!) voor eens dooden graf,
Hoewel ’t hert my scheen te breeken,
Zy had geen gevoel daer af,
Zy en konst geen hette voelen,
Zy en wierd’ niet liefds gesint;
Want haer door de wondt verkoelen,
Quam altijdt een kouwe wint
Midden in dees droevigheiden,
In mijn bidden en gesmeek,
Gingh de slape van my scheiden,
Dies al ’t soet geselschap week;
’K wist niet, waer ik was te degen,
Noch of ’t droom, of waerheit was,
’K meende ik noch was gelegen
In het groen beschildert gras.
Machtigh hooge, sterke Goden,
Die geviert van yeder werdt,
Laet dees dingen geen voor boden
Zijn van Daphnes koude hert.
Van mijn kermen van mijn wenen,
Van d’ onlijdelijke brandt,
Van ’t geen in den droom verschenen
Is, en ik nu leugen vant,
De hoop en vrees die doet de menschen dikwils droomen,
’T geen dat men hoopt, of vreest, dat een zal overkomen.
[p. 290]
[Laet uw’ gesichten]
Wijze: Indien na lijden.
Praestat mori, quàm odisse Daphnen.
Amantem redama.
LAet uw’ gesichten
Eens ’t mywaerts lichten,
Ziet eens uw’ minnaer aen,
Van wie g’ uw’ oogh’ gaet slaen,
En die ghy altijdt stuurs aen siet,
Of vliede,
Dien ghy versmaet,
Vol droef heidt laet,
Ja heel afkeerigh haet,
Ik wil mijn sweren
Met daet beweren,
En toonen van mijn trouw;
Want niemands vinden sou
Stantvaster minnaer, als ik ben,
Ja ’k ken
Betoonen, licht
Hoe uw’ gesicht
My drijft tot mijne plicht.
Wat ’s dan de reden,
Dat mijn gebeden
Van u niet zijn geacht;
Maer staegh bespot, belacht,
Of hout ghy my geheel mismaekt,
Of laekt
Ghy my om ’t goedt,
Dat eb, en vloedt,
Dus en soo drijven doet.
Wilt ghy my haeten,
En stuersjes laeten,
Om dat uw’ Schaepke us sijn
Meer in getal, als mijn,
Ziet ghy niet eens jes op de siel,
Die viel
Uit d’ Hemels sael,
Ons geeft, ons tael
Verlichtend’ t’ eenemael.
Went Herderinne,
En keert uw’ minne
Tot hem, die het gerucht
Doet blasen door de lucht;
Zijn Liefstens naem, die hy staeg speelt,
En queelt,
Wiens Herders fluyt
Zingt overluid’
Zijn Engelin, fijn Bruidt.
De harde Rootschen,
En Boomen bootsen
Mijn lullepijpje na,
Wanneer ik Daphne slae
De Nymphen stesten na ’t geklank,
Haer sank,
Ghy wordt benijt.
Elk woud’ om strijdt
Wel wesen ’t geen ghy zijt.
Af zijnde Herder.
DRoeffelijke droeve winters tijdt,
Wat ist dat ghy gelijker zijt,
Als mijn afzijnde Klager,
Bar, stuur, zonder vrucht, of vreught,
Een hel vol ongeneucht,
Een alle-lust Verjager.
Dat het lieflijk schadurijke lof
Van de Boomen is gevallen of,
Is nergens door gekomen,
Dan dat uw’ de Zon verlaet,
En u de windt beslaet
Met afgestreeken toomen.
Dat mijn vleesch uur op uur verteert,
Komt, dat ’t hart rust noch lust beheert,
Zoo langh ’t zijn Zon moet derven,
En met gayle Meissen moet,
Of spijtigh trots gebroet,
De meest onlust beërven.
’t Boomptjes pronk, vermaekelijkst’ gewas,
Klaeght, verdort op ’t verdorde gras,
Door por van voet of winden,
Dat ’t nu zoo vertreden leidt
Met vuil, met Sneeuw bespreidt,
Daer ’t yeder voorheen minde.
’t Rondt gevlecht van Apolloos blaên.
Ciert niet meer ’t gunt ’t eer heeft gedaen,
De schoont van mijn beminde;
Maer blijft verlept van dat mijn Zon
De laetste stralen zon
Daer ’s nau een klacht te vinden.
Wat een grijze huit bedekt ’t geboomt,
En het ruisschend water niet meer stroomt
’t Vermaek van Bosch en Velden,
Geen Son, geen gespel, geen rey,
Is langer in de wey,
Daer d’Herder ’t lief verzelde.
’t Hert is my; of ’t heel was verkoelt;
Want ’t geen val van nieuwe min en voelt.
Mits ik de Nymphen schouwe,
En ik derf ’t zelschap van de jeught,
En alle jeughts geneught,
Zoo langh ’k my hier moet houwen.
Al wat yemandt d’ heele Somer ziet,
Is des Winters doodt, en gants te niet,
Ja zelfs de wilde dieren,
Sitten heel treurigh in haer kuil,
’t Gevogelt kruipt meê schuil,
Men hoort geen tierelieren.
[p. 291]
Alles wat mijn hert vermaekten eer,
G’lijk ’t gekus, ’t gekout, en zulke meer,
’t Ghequeel van keel en fluiten,
Blijft doodt, mijn Daphne, tot ik weer
In onze Velden keer,
Dan zal ik ’t weder uitten.
Winters tijdt, noch is ons dit gemeen,
Dat ik meê vaer, als ghy gaet heen,
Ons zonnen zullen naeken,
’K zie d’ uw’ rijst al na omhoogh’,
Dit port my, dat ik poogh,
Weer by de mijn te raeken.
Dan zult ghy ô overbarre tijdt,
Die ik vol klaght, en tranen slijt,
Verandert zijn in vreughden,
Dan zal al mijn wereldt staen
Bepronkt met Bloem en blaen,
In middel-lentens jeughde.
Nieuwjaers gift aen Dominicus Sapma.
Wijze: O schoonste Perzonagie!
HOud op van ’t sondigh leven;
Laet ons den tijdt een goeleer meester wesen;
’t Oude Jaer is verdreven,
Is ’t datmen geen wet meer behoeft te vreesen,
Nu onse Christ’
Geboren is,
Zijn wy niet meer beladen
Dat Godt ons loone,
Maer dat hy wil betoone:
Zijn genaede.
Doch wy moeten verlaten
Ons’ sonden, mensch! en houden op van dwalen;
Ons quado en nu te haten;
Gelijkerwijs de zon houd op van daelen,
En vlied ’et spoor,
Waer in hy voor
Heen zinkend’ plagh te rijden,
Laet ons de wegen
Waer in wy souden plegen
Zoo ook mijden.
De Zon trekt aen het rijsen:
Let menschen let, wat of dit is te seggen;
Hier meê wil hy bewijzen,
Dat niet genoegh is zonden af te leggen;
Maer datmen moet
Zich spoên tot goedt,
En wassen in goê werken;
En door gebeden,
Zoo sullen Godts goetheden
Ons versterken.
Dit gunn’ ons Godt der goden,
Die ons sijn geest wil mildelijken geven,
Ons leeren sijn geboden,
Op dat wy naer sijn woorden heiligh leven:
Zijn wijs behoed’
Leert ons tot goedt.
En schut ons voor beswaeren;
Zoo dat wy mogen,
En staegh te dienen pogen
Veel nieuw’ jaren.
[Lest buiten de Koepoort]
Wijze: ô schoon Cariklea!
LEst buiten de Koepoort
Was ’t, dat ik nam mijn gangh en schepten lust,
Daer quam my ras aen boort
Kupido, die my nimmer laet in rust;
Hy sprak, kom laet ons allebey
Betreden eens dees’ Klaver Wey.
Neen boefjen seid’ ik neen,
Ghy brocht my laetst op een verkeer de padt,
Daer liet ghy my alleen
Zitten bedroeft, van tranen was ik nat,
En dat door uwe boevery,
Hy sprak toen neen, kom gaet met my.
Hy brocht my niet te veer,
’t Was aen de wegh, die men noemt Venuslaen:
Ey set a doch wat neer,
Ghy sult hier lichtelijk kunnen van daen
Zien, hoe ik kan met pijl en boogh
Schieten, daer meê vloogh hy om hoogh.
Het, was niet langh geleên;
Daer quam een minnaer aen bedroeft van hart,
Met uitterlijk gesteen
Klaeghden hy van sijn vuer en bitter smart;
Hier meê maekt hy sijn leden bloot;
Woud’ ’t water drinken tot der doodt.
Doen docht ik Kupido,
Hoe quelt ghy desen minnaer ook als mijn:
Ik wil niet meer alsoo
Hier komen om te sien dees bitt’re pijn:
’K had’t woordt niet hallef uit de mondt
Ik sagh, een maget by hem stondt.
[p. 292]
Hy bood haer goeden dagh,
Doch sy bestondt seer haestelijk te vlien.
Maer ’t Guytje, by haer lagh
En kon het ook soo wel, als ik, ’t hesien;
Hy ley sijn tuigh, sijn vleugels neer,
Kroop door haer mondt in ’t hertje teer.
Terstondt was haer ’t gemoet
Verandert weêr, en quam naer hem toe gaen;
Haer wangen als een bloedt,
Ik sagh de tranen in haer oogen staen:
Zy bood hem daer haer lieve mondt,
Het scheen, hy uit den slaep op stondt.
Hy settense in ’t groen,
En leid sijn hoofjen in haer lieve schoot,
Wat wasser al te doen!
Als hy sijn soete mondt aen haere sloot,
Doen nu die sieltjes waren een,
Het Boefjen vloogh doen daer weêr heên.
Doen quam hy naer my treen;
Die gulden harren hingen hem om ’t hooft;
Zeer moe waren sijn leên:
Hy sprak, hoe heb ik my daer uit geslooft?
Wat docht u van dees lieve Bruidt?
Ik seid ghy zijt een kleyne guit.
Hy sprak aen my, vaert wel,
Zoo ghy mijn Wetten hier gehoorsaem zijt.
Ik sal u kort en snel
Ook brengen op een padt, daer ghy verblijdt
Zult sitten by een schoone maeght,
Die beter u als iemandt haeght.
Eygen-lusts minne-liedtje.
Wijze: Vrouw-voedster van mijn jeught.
AY! Hemel; ziet, hoe zoet,
Bewoonen mijn gedaghjes
Mijn eigen vreughts gemoet
Mijn eigen minne-krachjes,
ô liefde, waer
Ik henen vaer,
Of waer de vreught
Mijn teere jeught
Wil tot de rust,
Van eigen lust
Doen blaken,
Daer zal ik my vermaken.
Ik zie, wanneer ik sta,
Dat ’t Minnelijke leven
Zigh in het zoet gena,
Van Minne-tught begeven:
Want ik bevin;
Mijn hert vol min.
Wanneer ik zie,
In zoet gebie,
De teere jeught
In rijpe deught
Vergaren
Om vreughdigh wel te paren.
Ach! als ik zie hoe graegh
Twee liefjes beide kusten,
Die zoet; en even-staegh
Haer eigen liefde blussen;
Dan denk ik, hoe?
Wie vant daer doe,
De rijpste zin,
In blinde min,
Die, dieze laet
Of, daerze gaet
Bereyen
De rijpe ziel te leyen.
Ik zegge, zoo ik meen,
Dat nimmer hy verliest;
Die zoete slaverny,
Voor geile lust verkiest.
Nieuw-jaers-vers aen Daphne.
’t OUde Jaer is wegh genomen,
’t Nieuw is in de plaets gekomen;
Let hier op mijn Herderin,
Laet uw wreetheit ook verdwijnen,
Laet in wreetheits plaets verschijnen
Een beleefde weder-min.
G’lijk de Zon begint te klimmen,
Schouwend’ de Zuidwester kimmen,
En de dagen langer maekt,
Zoo moet uw weermin vergrooten,
En met ’t hooft de wolken stooten,
Tot ze hoogh als mijne raekt,
Zoo zal u Kupido sparen,
En behoeden veel Nieu Jaren,
Dat uw jeughde niet verou;
Dat uw’ vruchjes altijt blijven,
Dat uw wenschjes staegh beklijvens,
Dat ons minne niet verkou.
Maer in onze Lent magh bloeyen,
En tot onze winter groeyen,
Dat ons zomer vruchten draeght,
En de herrefst ons moêdeele,
Dat op onze schooten spelen
Magh, zoo wort ghy weder maeght.
[p. 293]
Geuse corfje,
Gebrandt op Sinte Martens avondt 1639.
MIlde Marten is in zee,
Witte Wittens isser mee:
Marten die be waert de Stroomen,
Hy weet dat Jan-gat zal komen,
Sehaf nu Bier, wacker en Wijn,
Roep, milde Martijn!
Teerton wil gebrandet zijn.
Kijk Jan gat komt uit zijn klomp,
Strak verneemt hem Marten Tromp.
En hy deelt hem zulke bollen,
Dat de koppen henen rollen.
Schaf nu Bier, wacker en Wijn,
Roep, milde Martijn!
Teerton wil gebrandet zijn.
Sinjeer vlucht in Engelandt:
Marten die be waert de Strandt,
Want Sinjoor zoud hem verrucken
En wel licht verongelueken.
Schaf nu Bier, wacker en Wijn,
Roep, stoute Martijn!
Teerton wil gebrandet zijn.
Marten biedt hem goeden dagh,
Daer hy aen zijn ancker lagh,
En hy heeft zoo vier gegeven,
Dat de Hel bestondt te beven,
Schaf nu Bier, wacker en Wijn,
Roep, Stoute Martijn!
Teerton wil gebrandet zijn.
Kijk lan-dwarsvoet krijgt de droop,
Hy peurt schit’ligh op de loop:
Marten heeft hem zoo genepen,
Dat het hem kest veertigh Schepen.
Schaf nu Bier, wacker en Wijn!
Triumph milde Martijn!
’t Kanon wil gelosset zijn.
Sinjoor kom zoo vry weerom,
Milt heit maekt u wellekom.
Nu op Marten aen ’t avonzen
Met en half en heete Croesen,
Sehaf nu Bier, wacker en Wijn,
Triumph milde Martijn!
’t Kroesje wil geleget zijn.
Nieuw-jaers liedt.
Wijze: Hier komen wy Heeren met onze Steeren.
O! Mensch ons Heyland’, die wordt op heden
Ten Tempel gebracht, en daer besneeden:
Laet ons Godt bidden met seerst om strijdt,
Dat hy ons herten Geest’lijk besnijdt.
Op dat wy met het winnen der dagen
Van vaster geloove vruchten dragen;
En als Godt wil met Hemelsche schaer
Genieten een nieuwe nieuwe jaer.
Op de Nederlandtsche Vryagien van mijn Neef J. Buik.
HIer aengenaem geslacht,
Verslijt uw’ lieve tijdt in deze zoetigheidtjes,
Die Buik te voorschijn bracht,
En na het leven recht heeft afgebeeldt zoo freitjes,
Dat ghy hier anders niet,
Als Venus zelver ziet,
[p. 294]
Ziet hoe een Minnaer draeft,
En flikfloit ende dient, om zijn liefs hert te winnen,
Hoe heftigh, dat hy slaeft.
Ja mal is, smeekt, een deur, waerom? zijn lief is binnen,
En hy meent dat het hout
Verstaet zijn malle kout.
Ziet wat hy een vermaek
Maer uit een kusje schept, hoe hem uw’ oogen trekken,
Hoe een geringe zaek,
Een d’ wersch geworpen lonk zoo ken tot min verwekken,
Dat hy zijn leven niet
Uit uwe dienst en vliedt.
Hoe dat een minnaer tiert,
Wanneer hy ziet zijn Nymphs te groote wreedigheden,
Als zy een haet verziert,
En zoo met reden schijnt te weig’ren zijn gebeden,
En als zy licht als windt,
Nu d’ een dan d’ ander mint.
Ziet hoe een minnaer sterft,
Hoe hy gelijk de Snee moet in de Maert verdwijnen,
Als hy uw’ weerliefd’ derft,
Hoe hem zijn zoete vreught verandert in een quijnen,
En leert dan hier voort uit,
’T geen men hier uit besluit.
Hoe dat een maeght misstaet
Zoo’n onbermhertigh hert, en zulke wreê gedachten,
Een Dier daer men geen quaedt,
Maer niet als alles goedts van hoorde te verwachten;
Dat tot zaghtmoedigheidt
Gemaekt schijnt, en bereidt.
In ’t kort ziet hier de Buik,
Waer uit Kupido zelfs te voorschijn is gekomen,
De glants van Venus pruik,
Ziet hier de vliedt van gal, ziet hier de Nectars stroomen,
[p. 295]
Ziet al de vreught en pijn,
Die in deez’ minne zijn.
Komt ciert ’t cierwaerde hooft,
En toont hem dankbaerheidt van zijn lofwaerde dichten,
Want door hem wordt berooft
’T vergank van uwen schoont, u schoont zal altijdt lichten,
Toont hem voor min en konst,
Niet anders als uw’ gonst.
Aen Kupido.
Wijze: Indien naer lijden.
GOdt van de Minne,
Die onze zinnen
Zoo met uw’fakkel dringht,
En met uw’ pijlen dwinght,
Dat niemandt ooit heeft uw’ gewelt ontvloôn:
Wat doe ik u,
Dat ghy my nu
Daeghs duizentmael komt doôn?
Heb ik uw’ Autaren
Voorby gevaren,
Of ooit voorby gegaen,
En u geen eer gedaen?
Of zoo ’k u ooit veracht heb, of geschelt,
Zoo ken ik graegh,
Dat deze plaegh
My na verdienst verzelt.
Ik legh gebogen
Voor uwe oogen,
En bidde, dat de smert
Verdwijne uit dit hert,
Kupido, en dat al het naer gezwoel,
En al de pijn
Geslist magh zijn,
Die ’k in dees borst gevoel.
Dat ik mijn leve
My niet begeve
Te minnen eenige Vrouw,
Of haeke na haer trou,
Om dat mijn Daphnes hert zoo is versteent,
Dat zy staegh schiet
Op eens verdriet,
En lacht wanneer men weent.
Ah Goôn! ah menschen!
Ah wat’s mijn wenschen!
Kupido ’k meen het niet;
Ey laet my dit verdriet
Veel liever dat de Brandt dit hert verteer,
Als dat ik zou
Die waerde Vrouw
Verlaten immermeer.
Doch is ’t uw’ willen
Mijn pijn te stillen,
Ey die te lichte wat;
Zoo geeft Kupido dat
Mijn liefd’ met rechte weerliefd’ zy geloont,
Soo is gewis,
Dat niemandt is
Soo met Laurier gekroont,
Veel eerelijker is ’t door trouwe liefd’ te sterven,
Als door verandering’ zijn zoetertjen te derven.
[p. 296]
Herders liedt,
Gezongen ter Bruylofte van Tyter en Daphne.
Vergadert in den Echten-staet den 24. November 1630.
TWee Herders uit onz’ wijk zich vonden by malkander,
Orestes heet den een, den ander was Hylander.
Op ’t midden van den Dijk die onze Schaepen hoedt,
En maekt dat AEools volk haer geen geweld’ en doet;
Twee Herders uit onz’ wijk, die op haer fluitjes spelen,
Beid’ zoeter als ooit deên der Meereminnen kelen.
En na het scheen, zy zouden op een tochje gaen,
Want s’ hadden alle beyd’ de beste vellen aen.
Daer zaten zy by een, het aenzicht na de baren,
Die door de kalmte doe niet zeer ontstelt en waren.
Orestes gaet ter zak, haelt voor den dagh zijn fluit,
En blaest Hylander voor, dit deuntje lustigh uit.
TYter gaet met Daphne paren,
Hoogen Hemel, dat ’s een dagh!
Wil haer voor verdriet bewaren,
Wat het immer wezen magh,
Gun haer voorspoedt, gun haer vreêe.
Hymen o! o Hymene!
Dikwils heeft de zoete vryer
Hier een vreughdigh liedt gespeelt,
Dikwils heeft den armen stryer
Hier een droef’ gezangh gequeelt,
Aen het kantje van de zee.
Hymen ô! ô! Hymene!
Vreughdigh gingh hy zitten spelen,
Had hem Daphne wel getoeft,
Droevigh gingh hy zitten quelen,
Had zijn Vryster hem bedroeft;
Doch ’t verlichte noch zijn wee.
Hymen ô! ô Hymene!
Ende Nymfjes van de baren,
Quamen strakjes op ’t geluit
In een ronde dans vergaren.
Hallef tot haer buikjes uit,
En zich stelden na hy deê.
Hymen ô! ô Hymene!
Speelden hy, zy mosten springen
Na de noten van zijn ried;
Queelden hy, zy mosten zingen.
Na de woorden van zijn liedt,
Die zy wilden leeren meê.
Hymen ô! ô Hymene!
Gingh hy eens zijn Vee bekijken,
Met zijn stafjen in zijn hand’,
Door de groene weiden strijken:
Kermis maekt t’ hy in het Land’,
Al de vreughd’ die bracht hy meê.
Hymen ô! ô Hymene!
Al de Meysjes die hy moete,
Waer hy heene nam zijn keer?
Met een lied’jen hem begroete,
Altijdt van zijn Daphnes eer,
Yeder zongh wat dat zy deê.
Hymen ô! ô Hymene!
D’hoeder God van onze beesjes,
Had alleenigh deze quant
[p. 297]
Uitgekeurt uit al de geesjes
Van het geestigh Noorder-land,
Tot bewaerder van zijn stee.
Hymen ô! ô Hymene!
Phoebus zelve komt hem bieden
Zijne gunst, en noemt hem vriend’.
Dat m’ hier zelden ziet geschieden,
Doch hy heeft het wel verdient.
Phoebe geef hem steets zijn bee.
Hymen ô! ô Hymene!
Hy was eens van huis gevaren,
Verr’ van huis ik weer niet waer,
Door de wilde woeste baren,
Daer hy weinigh vraeghden naer:
Al het Land’ was hier t’ onvreê.
Hymen ô! ô Hymene!
En men zeidt hier, dat hy ginder
Kreegh geweldigh veel beleits;
Hy zagh als een gouwen vlinder,
Tyter werde wonder weids;
Elk stondt tot zijn diensten ree.
Hymen ô! ô Hymene!
Doch het heyligh herders leven,
Doch zijn zoete veld-godin,
Die hy niet en kond’ begeven,
Lagh hem stadigh in den zin,
Liet hem nimmermeer in vreê.
Hymen ô! ô Hymene!
Lange sleep van dienst’bre slaven,
Zijn geëert gelijk een Prins,
Yeder na zijn wenk zien draven,
Was noch minder als zijn wins;
Hy zocht hier een veil’ger reê.
Hymen ô! ô Hymene!
Al ghy boeren Herders knaepjes
Komt te zamen nu in ’t veldt,
Laet een weinigh uwe Schaepjes,
Singh ter eeren onzen heldt,
Zingh ter eeren van zijn E’e.
Hymen ô! o Hymene!
Uit had hy, en de fluit gingh van zijn mondt. Hylander
Woud’ uit een kribbigheidt niet zijn verbluft van d’ ander,
Dies onder uit zijn pijtje trok zijn pijpje drae,
En blies noch wel zoo zoet, zijn makker rustigh na.
Ja de Nymph die is het waerdigh,
Groote Goon hoe schikt ghy ’t al!
Zy is schoon en euvel aerdigh,
En te wonder lief-getal,
Vredigh, zedigh, redigh mee.
Hymen o! o Hymene!
G’lijk als in den Lenten-dagen
Eenen Tullip met haer lof,
Gaet, en magh, haer roeme dragen,
Dat zy d’ eer is van den hof,
Eenigh eere daer ter stee.
Hymen o! o Hymene!
Zoo magh onder d’ Herderinnen
Daphn’, op alles wonder tuik,
Onder al ons Veld-goddinnen,
Roemen dats’ is ’t eenigh’ puik,
’T eenigh dat zich hier op deê.
Hymen o! o Hymene!
Ziet g’ haer door het veldt eens dralen,
’t Zchijnt, al even of Diaen
Ghy dan ziet een luchjen halen,
Ofte na de Jachte gaen.
Teere voetje! zoete tree!
Hymen o! o Hymene!
Komt ghy haer eens onder d’ oogen,
Lukt het dat ghy haer belonkt;
Zie dat ghy niet werdt bedroogen,
Ah! zie dats’ u niet ontvonkt;
’t Is een tweede Cythere.
Hymen o! o Hymene!
Komt ghy eens haer zangh te hooren,
Of haer praet, ah wat een zaek!
Ah hoe kittelen dan d’ ooren!
Ah wat is ’t een zoet vermaek!
’t Schijnt ghy hoort Euphrosine.
Hymen o! o Hymene!
Zoete bloem van onze tijden!
Pronkje van ons’ Noorder deel!
Ah wie zal het eens verblijden!
Wie zal ’t plukken van zijn steel!
Wie’er altijdt leven mee!
Hymen o! o Hymene!
[p. 298]
Menigh’ droeve zwerver treedt ’er,
Die zijn blauwe scheen beschreit,
Menigh’ moedigh quantje weet’er
Schier van spijt niet, wat hy zeidt.
Maer wat wil j’ als ’t d’ Hemel dee?
Hymen o! o Hymene!
Kom Lucina in uw’ wagen,
Juno met uw’ Pauwen-jacht,
Laet u haestigh neder dragen,
Herwaerd’ na ons Bruyloft-nacht.
Ey brengh alje volkje mee.
Hymen o! o Hymene!
Cypris kom haer bedde maeken,
Daer zy zaghjes slapen moet:
Jongen loop en werm het laeken,
Smytje koker aen haer voet,
En je boogh en pyltjes mee.
Hymen o! o Hymene!
Maer wat staet ghy noch te glueren?
Phoebe spoey uw’ trage gangh,
Wil uw’ heinsten neder stueren,
Thetis wacht u over langh
In haer zilt’, en kille zee.
Hymen o! o Hymene!
Of benijdt ghy onzen Herder,
Dat hy g’ niete dit gemak,
Daer ghy niet kost komen verder
Als tot een ontzielde tak,
Daer g’ u steets gaet kroonen mee?
Hymen o! o Hymene!
Haest u, haest u loome ryer,
Seeker ’t is te langh gewacht,
Wegh veroude koude vryer,
Voor een lange winters nacht:
Zie uw’ Suster is al ree.
Hy men o! o Hymene!
Luna wil uw’ toom wat korten,
Laet uw’ Peerden zachjes gaen,
Lieve laetse zoo niet horten,
Zeeker ’t mocht de liefjes schaen,
En haer wekken al te dree.
Hymen o! o Hymene.
Brief.
SEer beminde Swager, ik heb met groote blijdtschap verstaen uit uwer L. missive de goede dispositie van uwer l. midtsgaders van mijn l. Suster ende de kinderkens, daer na ik zeer was verlangende, midtsdien ik, nu zekeren tijdt geleden, daer van geen tijdinge en had ontfangen, de Heer wil haer kloekheidt ende sterkte verlenen, op dat wy hem met blijdschap daer over mogen loven en danken. Op eergisteren is zijn EXCELLENTIE opgetogen, de Heere wil zijn voornemen zegenen, men zeit hier, dat’et op Antwerpen gedyen zal, het ware een hooft-point zoo zulkx gelucte; de mare gaet ook datmen op morgen tot Bruissel zal tournooyen en groote teikenen van blijdschap aenrechten over de beslotene Vrede met Engelandt, laeten zy haer daer mede vast vermaken, terwijle wy ons van d’ een of d’ ander plaetze gaen kamperen. Uittenboogaert is mede opgetrokken, wezen ’s daeghs te vooren Recht van Uitrecht gekomen, alwaer de zaken der Kerken op een goeden voet gebracht zijn, ende van den Borre van Leiden ende met Johannes Matthijsius van Haerlem, van zekeren tijdt by leeninge vergunt zijn, het ware te wenschen dat in uwe Kerkelijke vergaderingen de voorgenomen ordre mochte geeffectueert worden, ik en twijffele niet of daer door zouden vele swarigheden ende misverstanden konnen verhoet werden, zoo ik daer yet toe kan vorderen, zal niet laten mijn beste te doen. ’T is mijn lief dat ons Neef Capitein Beets weder t’ huis gekomen is, maer hebbe niet gaerne verstaen dat zy niet meer uitgerecht hebben, ik vreeze dat de Heeren daer door een afkeer krijgen zullen, om zoodanige zaeken meer by hande te nemen. Rijxen zal ik van uwer l. zaeke eens spreeken, en zijnen advijze als dan mede overschrijven Ik bedank uwer l. van de moeite die gy aenwendende zijt in’t beleggen van mijne Penningen, en dezen voorts endende met onzer aller zeer gedienstige gebiedenissen, zijt hier mede gesamentlijk Gode almachtigh bevolen. Groet ook van onzent wegen alle de Vrunden, als Soop, Brouwer, Beets en
andere. Met haest uit den Hage dezen xiiij. May 1605.
Uwer L. Dienstwillige Swager Rombout Hogerbeets.
[p. 299]
SEer waerde ende beminde vriendt Simon Arentsz. uwer l. ende uwer l. huisvrouwe ende kinderen welvarentheit heb ik met blijdschap uit u schrijvens verstaen, onzenthalven danken wy al te zamen mede Godt almachtigh voor zijne genade, de Heere thoont aen my in deze mijne oude dagen ende ellenden zijne krachten, zoo met verleninge van uitterlijke gezondtheidt des lichaems, als innerlijke gerustigheidt des gemoets, ende hoewel ik my na den vleesche bedroeve in ’t afsterven van onze goede vrunden, welkers goedtgunstigheidt my na menschen oordeel noch zoud hebben mogen vorderlijk geweest zijn, zoo bemerke ik wederom Godes gunste ende goedtdadigheidt over my daer in, dat hy andere in der afgesturvene plaetse verwekt, die zich mijner zeer hertelijk aennemen, daer over dat ik uwe l. met recht een stellen magh, die met zoodanigen ernstigen genegentheidt mijne banden en ellenden soekt te versachten, ende daer beneffens ook dien goeden Heer ende vriendt, daer van den Brief in u Zoons Brief gesloten was, die mijn gants onverwacht met zonderlinge gunste ook bezint heeft, daer voor ik den Heere niet genoegh danken kan; gelijk mede ook daer van, dat Godt door zijne genade de oogen van velen wat meerder begint te openen, ende dat zy de zaeken nu wat meer schijnen te behartigen, de Heere zal alles metter tijdt wel nader ondekken, ende mijne ontschult bekent maken, hoe wel ik daer en tusschen in deze gevankenisse mijne dagen, zoo ’et schijnt, moet endigen, is des Heeren wille zulkx, ik vertrouwe dat hy mijn sterkheidt geven ende niet meer opleggen zal, als ik kan verdragen, zijn wil geschiede, ende zijn H. Name zy geprezen in der eeuwigheidt. Den Brief die ik aen de voornoemde Heer wederom geschreven en neffens dezen aen mijn l. Suster gezonden hebbe, zal hoop ik wel bestelt worden al is de Name daer niet op gestelt, ’t welk ik heb nagelaten, om redenen. Ik verlange om te weten hoe het al is met Aef Jans, mijn Suster zoud daer veel aen verliezen, ik hope dat haer de Heere noch wat
sparen zal, dan hy weet wanneer het ons zaligh is, ende wy weten dat wy onze goede vrienden niet verliezen, maer dat zy alleen ons voorgaen den wegh, die wy al moeten volgen, ende van harten behooren wy te verlangen, om in dat heilige geselschap by malkanderen te mogen komen, daer wy zonder ophouden Godes H. Name zullen loven ende prijzen in der eeuwigheidt. De Heere wil daer toe in ons hoe langhs hoe meer de liefde ontsteeken, ende onze gemoeden tot hem optrekken, op dat wy als hy komt kloppen terstondt mogen bereidt staen om hem met blijdschap te ontfangen ende in te laeten. Hier mede mijn zeer waerde ende beminde vriendt na mijne zeer vriendtlijke groetenissen aen uwe l. ende desselfs zeer l. Huisvrouwe, midtsgaders alle goede bekende Heeren ende vrienden, zijt Gode almachtigh bevolen.
Uit mijne gevankenisse, dezen 13. April 1622.
Uwe l. zeer Dienstwillige vriendt.
Rombout Hogerbeets.
Jano Beetsio
R. Hogerbetius S.P.D.
Cl. D. Cognate.
Officium negligere literarum, mi Beetsi, est amicitiam negligere. Quod dolerem si nobis contingeret. Sane tua mihi consuetudo grata fuit adeò, ut nihil supra. Scilicet ingenium
[p. 300]
in te perspexi summum, facetum: quare jamdudum tuorum editionem rijchmorum desidere. Verum tu, nescio quid, latere eos sinis. Mei nunc claustra rumpent, vide hominem audaculum. Tu in amicitiae signum praefige versus, maximoperè peto. Poëtas magnos, te, Buykium, Zevangium, Vossios, amo, amabo, donec spiritus hos regat artus. Vis autem scire materiam? En habe titulum.
I. BODECHEERS BENNINGHS
LOF-SANGH
VAN
JUPITER
GOUDE MUNT-GODDIN;
MENGEL-DICHTEN,
VELD-DEUNEN.
Vale mi Beetsi, ac excusa quod in literis sim brevior, alias pluribus tecum garriam, nunc occupor in hisce nugis. Raptim è Castro Loevestein. ciɔ iɔc xxii. April. xi.
Brief.
SEer waerde beminde Vriendt Symon Aertsz. laetstmael als uwe l. Huisvrouwe ende Soon van hier vertrok, hadde ik wel voor my genomen een klein Briefken tot groetenisse over te zenden, om my te quijten in de betoninge van eenige dankbaerheidt over uwe l. zeer gunstige affectie ende mededooghzaemheidt over mijne banden, dan ik hebbe ’t zelfde door het haestigh vertrekken, doen niet konnen doen, ende vreesde ook of hy in ’t afgaen zoude mogen onderzocht worden, daer door dan, lichtelijk eenige moeiten alhier zoude konnen ontstaen, daer om ’t gene ik alsdoen, hoewel ongaerne, nagelaten hebbe, zal ik nu by deze gelegentheidt verbeteren, hopende dat hoewel van hier niet veel vermakelijks te schrijven is, dat nochtans uwe l. niet onaengenaem wezen zal van my eenigh schrijvens te ontfangen, met langh verhael van ’t gene hier omgaet, ende hoe mijne tegenwoordigen standt al is, en zal ik uwe l. niet ophouden, alzoo ghy nu ’t zelfde in ’t langh ende breet uit mijn zeer l. Suster zult konnen verstaen; daer toe wende ik alle mijn vliedt ende naerstigheidt aen, dat ik my in deze droeve tijden ende in mijne eenzaemheidt, zoude mogen uit des Heeren woordt, wezende den staf daer mede wy door dit duistre dal der tranen geleidt worden na de eeuwige ruste, vermaken ende versterken, tegens alle de aen vechtingen ende temtatien, die in dusdanige gelegentheden ons aen alle zijden aenkomen van den Duivel, ons eigen vleesch, ende de Wereldt, de Heere hoop ik zal my met zijne genade voorts by staen, op dat ik door de langhdurigheidt des tijdts, wezende nu in ’t vijfde Jaer, niet en beswijke ofte moedeloos werde, maer dat ik van hem genadelijk onderstut wezende, ten uit einde mijns levens toe in ’t goede magh volharden, mijn oogen afwendende van al ’t gene, aerts, vergankelijk, ende ons in den wegh des zaligheits traegh ende afkeerigh maekt, ende dat den inwendigen mensch in my hoe langer hoe meer magh toenemen ende krachtigh worden, op dat ik alle den tijdt mijns levens waerdighlijk voor
den Heere magh wandelen, ende alhier door kruis ende lijden
[p. 301]
beproeft wezende, endelijk den Heere een aengename ziele, gezuivert in ’t dierbare bloedt onzes Heeren ende Salighmakers Jesu Christi, magh opofferen, ende uit dezen jammerdale overgeset werden in dat Hemelsche Paradijs, verwachtende aldaer de toekomste onses Heeren, met alle heiligen. Dit wil uwe l. ende ons allen gunnen Godt almaghtigh in zijnen beminde Sone onsen Heilandt ende Salighmaker. Hier mede zijt van mijn met uwe zeer l. Huis vrouwe ende alle goede bekenden ende vrienden van herten zeer gegroet ende Gode bevolen, hy geve dat zijn woordt rijckelijck, ende vruchtbaerlijck onder u woone, zijn rijcke in ende onder u toeneme, op dat den ouden mensche krachteloos ende de eerste opstandinge uit den slaep der zonden blijckelijck worde, tot grootmakinge van Godes Heylige Name; de genade ende vrede onzes Heeren Iesu Christi, zy met u allen. Wilt mijnder in uwe Christelijcke gebeden gedenkken, ende vaert wel. Uit Loevestein dezen 24. September 1622.
Uwe L. zeer Dienstwillige vriendt
Rombout Hogerbeets.
Brief.
MIJN alderliefste zeer waerde Suster, uwe l. zeer aengenaem schrijvens van den 23. voorleden, is mijn op den 3. deser zeer wel ter handen gekomen, ende hebbe daer uyt met zonderlinge blijdschap verstaen uwer l. aller gesondtheidt, de Heere wil dezelve daer inne lange behouden, tot uwer E. zaligheidt, wat mijn aengaet met mijn Dochter Jozijna, die nu alleen by my is, (Maria verwachten wy van de weekke daer by zoo het Godt gelieft) danken wy Godt van zijne genade, hier zijn mede na deze gelegentheidt vry wat ziekten, ook zoo en heeft Neef Jan Beets een dagh twee ofte drie niet wel geweest, de Heere wil het genadelijk met hem verzien, zoo dat hy nu met Godes hulpe, zijn Moeder in goede gezondtheidt magh t’ huis komen, uit mijn laetste schrijvens heeft uwe l. verstaen wat Apostille dat mijn kinderen op haer Requeste gekregen hebben, waer mede alzoo mijn na menschelijk oordeel ende apparentie alle hope van eenighe verlichtenisse, ik late staen bevrydinge mijnder banden, is afgesneden, zoo bereide ik mijn ganschelijk daer toe, om met gedult ende lijdzaemheidt van boven uit den Hemel mijn verlossinge te verwachten, mijn troostende met de goede zaeke die ik voor gestaen hebbe, ende daer over met een gerust gemoet Godes genadige bystandt zoo langh ik hier in deze benautheden wezen zal, verwachtende, betrouwe ik voorts op Godes beloften ende toezegginge van die eeuwige ruste aen alle die gene die in zijne liefde ten uitterste toe zullen volherden, ’t is waer dat ons vleesch swak is, ende dat wy door de langhduerigheidt van ’t lijden altijdt niet even kloek-moedigh zijn, ja altemet door de aenvechtinge, schier ter neder geslagen werden, maer dit is den strijdt die den Geest tegens het vleesch alhier is opgeleidt, doch zoo dat wy verzekert zijn van de victorie, zoo het aen ons niet en ontbreekt, ende wy door wangelooven en ondankbaerheidt den Heere afvallen, want anders zoo is dien onverwinnelijken heldt met ons, die ons helpt strijden, ende daerna met de kroone der
heerlijkheidt zal beloonen, hy wil mijn bystaen ende versterken tot zijns naems eere. Mijn Zoon Adriaen verwachte ik alle dagen (wilt Godt) weder hier in ’t landt, de Heere vertrouwe ik dat over hem ende mijn andere kinderen, zijne vaderlijke zorge ende zegen strekken zal,
[p. 302]
dat zy, ist niet hier ’t is elders in vrede, ende ware Godes vreeze mogen hare dagen van Pelgrimagie endigen. Groet van mijnent wegen uwe l. Dochters en alle die vriende ende goede bekenden die mijn hebben doen groeten, ende wilt mijnder in uwe gebeden tot Godt gedachtigh zijn, op dat ik in dezen mijne oude dagen, die swak ende vol ellenden zijn, onder dit sware pak niet en beswijke. Ende hier mede mijn van ganscher herten aen uwe E. alle te zamen gebieden, Zijt Godes almachtige protectie bevolen, Sr. Molen werf heeft gezien ende kan getuigenis geven, hoe onbeleefdelijk datmen haer deed’ vertrekken, daer zy niet anders deden dan mijn en Ian Beets aenzagen, ’t welkmen niet wil toelaten, dan wat beleeftheit meentmen te vinden by Soldaten? ’t is mijn leet dat Ian Neef dus ziekkelijk zijn Moeder t’ huis komt, den Doctor vondt goet terstont te reizen, ofte dat hy anders noch wel veerthien dagen zoud’ moeten vertoeven, ik gaf Ian Neef zijn keur, 5. October 1623. Aen Zonneviel heb ik een Brief geschreven, Pieter Pietersz. denk ik, wilt Godt, de naeste reize te schrijven, Ians ziekte heeft het nu belet. Uit Loevestein, dezen 4. October 1623.
Uwe E. zeer l. Dienstwillige Broeder
Rombout Hogerbeets.
Brief.
SEer beminde goede vriendt, Simon Aertsz. hoewel Godt Almachtigh uwe l. Zoone Ian Dirksz. Beets, mijn Neef, nu op zijn afscheidt, ende als hy hem was vaerdigh makende om van hier te vertrekken, eenige lichamelijke swakheidt heeft laten toekomen, zoo hope ik nochtans dat hy wederom door Godes genade zijn voorige gezondtheidt haest zal bekomen, op dat hy zijn Studien voorts magh vervolgen, ende dezelve tot Godes eere, uwer l. zijn Moeders, ende der vrunden vermakelijkheidt ende vreughde zal mogen voltrekken, ende zijne naesten daer mede dienen ende vorderlijk zijn. Ik heb dewijl hy hier by mijn geweest is, zeer goet gezelschap aen hem gehad, bedanke mijn grootelijkx van de goede bedienstigheit die hy mijn heeft beweze, zoo mijn Godt toelaet dat ik hem weder met raedt ofte daedt eenige vriendtschap zoud’ konnen bewijzen, zal zulkx niet nalaten, nu bidde ik Godt den Heere dat hy hem wil nemen in zijn heilige hoede, hem geven dat hy in zijne vreeze magh wandelen, ende hem door zijnen H. Engel wil bewaren van alle quaedt gezelschap, op dat hy van de ongebonden jeught, die inde Scholen ende Universiteiten veel gevonden worden, niet en werde verleidt, in dezen glibberigen standt zijns ouderdooms, ik heb hem altijdt ende nu noch op ’t leste ernstelijk vermaent, dat hy hem doch dagelijkx wil oeffenen in ’t lezen van ’t Nieuwe Testament, daer in ons alles dat ons ter eeuwiger zaligheidt van nooden is, door onzen Heere ende Salighmaeker eerst, ende daer na door zijne Apostelen, klaerlijk ende volkomentlijk is voorgestelt, ende onzes Hemelschen Vaders wille, die te voren niet dan zeer donkerlijk den Ioodschen Volke geopenbaert was, klaerlijk wordt voorgedragen, ende met eenen voorgeschreven hoe wy ons, zoo langh wy hier op Aerden leven, in de beroepingen die ons zouden mogen opkomen, voor Godt den Heere met een goede conscientie zullen hebben te dragen. Alle die hier van afwijken, ende een ander wil haer zelven voorstellen, die komen op doolwegen, ende zullen verloren gaen,
hier van heb ik hem gewaerschout, ende geraden,
[p. 303]
dat hy niet zoud’ zoeken zoo zeer het tijdelijk ende aerdtsche vergankelijk goedt, maer die eeuwighdurende rijkdommen die daer boven zijn inden Hemel, niemandt lichtelijk raden tot plaiten, maer altijdt te arbeiden tot vrede, ende daer toe alle vliedt aen te wenden, dat de parthyen door eenige bequame middelen zouden mogen werden geaccordeert, alwaert ook dat de een ofte andere van zijn recht wat afstondt ende liet vallen, want dat is noch beter dan hem te begeven in een onzeekere, moeyelijke, kostelijke pleit, die de menschen veel al beneemt haer gerustigheidt, belet haere gebeden tot Godt, beswaert de conscientie, baert haet ende nijdt, ende kan zeer qualijk met een Christelijk gemoet aengevangen, vervolght, ende ge-endicht worden, zoo dat wy ons niet lichtelijk daer toe en behooren te begeven, noch anderen daer toe te raden, ende ware te wenschen dat alle Raedtsheeren, Advocaten ende Procureurs dit zelfde de luiden wat dikwils voorhielden, op dat zy haer zelven zouden mogen behoirlijk onderzoeken, of zy ook met een Christelijk gemoet haer in de rechtsvorderinge om ’t tijttelijk goet mogen begeven, ende of zy zoo volmaekt zijn, dat zy zonder door eenige quade bewegingen tegens haer parthye daer zy mede te recht gaen, ingenomen te worden, de uitkomste met zoodanigen onbewegelijkheidt konnen verwachten, als of hem de zaeke niet aen en gingh, ik meen datter weinige zijn die haer gemoet dat zal getuigen, dit altemet de Rechtsgeleerden voor te houden, is zoo ik mijn laet dunken, niet quaedt, op dat zy mogen daer op letten, ende haer zelven benaerstigen, dat zy haer beroep Christelijk met een goet gemoet mogen uitvoeren, houdt het mijn ten besten, dat ik hier van dus breet aen uwe l. die ’t zelfde niet aen en gaet, uytvare, ’t is geschiet om dat ghy nu twee in u huis hebt, die hun om anderen in rechten te dienen voorgenomen hebben, ik hoop dat zy dit advijs, als Christelijk, zullen goet vinden, dit moet haer stokregel zijn, die zy haer zelven ende anderen
die om raet by haer komen moeten, in planten, doet een ander dat ghy wilt dat u geschiede. Dan hier Van nu genoegh. Als uwe l. eens weder in Vrieslandt komt, wilt mijn vrienden ende goede bekenden aldaer hartelijk groeten, ende danken, dat zy noch mijnder gedenken: hier mede zeer beminde goede vriendt ende Broeder in den Heere, mijn van harten aen uwe E. en U l. Huisvrouwe, Zoon, en alle de vrienden gebiedenisse, bidde Godt uwe alle te zamen te willen zegenen aen ziel ende lichaem, en van alle quaedt in goede gezondtheidt tot uwer l. zaligheidt bewaren. ’t Is mijn van herten leet van uwe l. Zoon in deze gesteltenisse uwe l. by komt, het gelieft den goeden Godt, wy moeten ons in zijn heilige wille te vreden stellen, ik hoop dat hy haest door Godes genade zijn voorige gezondtheidt zal bekomen, en dat de Heer hem zal voorts zegenen en in zijne wegen geleiden, den Doctor vondt goet dat hy metten eersten zoud’ reizen, ende hy was daer toe mede genegen, anders zoud’ ik hem noch gaerne wat gehouden ende mijn beste na deze gelegentheidt aen hem gedaen hebben. zijt hier mede werderom hertelijk gegroet. Uit Loevestein, dezen 4. October 1623.
Uwe l. zeer gunstige en dienstwillige vriendt
Rombout Hogerbeets.
Brief.
MYn alderliefste zeer beminde Suster, ik hebbe met blijdschap verstaen uwer l. aller gezondtheidt, ende het voorspoedigh overkomen van Neef Jan Beets, ik was met hem vry wat bekommert, om dat ik vreesde dat hy het ongemak van ’t
[p. 304]
reizen zoo wel niet zoud’ hebben konnen verdragen, ende datmen alsdan mijn niet wel zoud’ afgenomen hebben, dat ik hem van hier had laten vertrekken, ik had hem gaern by mijn gehouden, dan hy begeerde gants te vertrekken, zeggende dat hy alhier zijn gemak zoo wel niet zoude konnen hebben, als t’ huis by zijn Moeder, ’t welk ook de waerheidt is, ende daerom ziende zijne genegentheidt tot het reizen, stelde ik het in zijn geliefte, wilt dit Anna Jans zeggen, op dat zy niet en mene, dat ik hem ziek wezende, heb begeren quijt te zijn, ik hoop dat zy mijn zulken ondankbaerheidt niet zal toeschrijven, Ian Beets zal ook anders, mene ik, van mijn getuigen, ende nu hy zoo haest aen de beter handt is, daer ik zeer blijde om ben, zal zijn komste niet onaengenaem geweest zijn, de Heere wil hem voorts in zijne wegen laten wandelen, hem bewaren van quaedt gezelschap ’t welk hem op den doolwegh zoud’ mogen brengen; laet de Moeder hem hier toe vermanen ende dat hy hem bevlijtige in ’t lezen, overdenken, ende beleven van Godes woordt, daer in wy vinden ’t gene ons ter zaligheidt van noode is, wat mijn perzoon aengaet, ik zien dat na menschen oordeel voor mijn niet anders is te verwachten, dan dat ik hier in deze gevankenisse mijn leven endige, daerom bidde ik God dagelijkx dat hy mijn daer toe met zijne gaven wil bekrachtigen, op dat ik mijn goetwillighlijk na zijne heilige wille magh reguleren, zonder eenige murmureringe als tegens mijne zonden, die oorzaeke zijn van dit quaedt, ende dat ik zijne Goddelijke genade voorts alles toevertrouwe, hy zal ’t maken zoo het tot mijnder zielen zaligheidt beste is, alst tijdt is zal hy niet vertoeven mijn uit alle benautheden te verlossen na zijne goedigheidt, hy en zal dezen swaren staf niet altijdt laten op mijne schouderen, op dat ik onder den last niet en beswijke. Dan mijn komt niet toe Gode eenigen tijdt voor te stellen, hy weet wanneer het best is, in hope ende lijdzaemheidt moeten wy onze zielen bezitten, daer toe ik
bidde dat hy mijn zijn genadige bystandt wil verlenen, ende het werk dat hy in mijn aengevangen heeft, ter eeren van zijn heilige name zal uitvoeren. Mijn Zoon Adriaen had mijn by zijne jonghste Brieven van den 29. September uit Parijs geschreven dat hy van daer over acht dagen daerna meende te vertrekken, ende dat hy binnen drie weeken, met Godes hulpe, verhoopte hier in ’t Landt te zijn, zedert heeft hy goede windt gehadt, maer ik en heb noch van zijn aenkomste niet vernomen, wat de oorzaeke is van zijn vertoeven, weet ik niet, ik stelle hem in Godes handen, die ik bidde dat hem voor alle ongeluk wil bewaren, ende herwaerts in goede gezondtheidt laten overkomen, ende uwe l. zeer waerde Suster met uwe l. zeer l. kinderen ende alle de vrienden nemen in zijn H. bescherminge, ende met goede gezondtheidt en voorspoet beg’nadigen, doet mijn gebiedenisse aen alle. Ik hoop dat Ian Neef aen uwe l. mijn schrijvens, mette bygaende wel behandight heeft, ende dat die al bestelt zijn, nu zende ik noch deze twee bygaende, die uwe l. mede zal gelieven te bestellen. De Man die over Iaer uwe l. dat Boek gaf tot Amsterdam, en weet uwe groote weldaden ende vriendtschap, hem bewezen, niet genoegh te vertellen. Uit Loevestein, dezen 28. October 1623.
Uwe l. zeer l. en dienstwillige Broeder
Rombout Hogerbeets.
[p. 305]

Brief.

ZEer waerde Nicht Anna Ians, zuster in den Heere Christo, ik bedank uwe l. van herten voor die vriendelijke troost-brieven mijn toegezonden, tot verzachtinge van mijn lijden, ende verlichtenisse van de sware lasten daer mede ik nu zoo langen tijdt ben beladen geweest, de Heere wil uwe E. ende desselfs gansche huisgezin daer voren overvloedelijk zegenen na de rijkdommen zijner genade in Jesu Christo onzen Salighmaker, met alle Geestelijke gaven, die u te zamen tot uwe zaligheit van noode zijn. Daer inne verwondere ik mijn dat andere vrienden schroomachtigh zijn, om in gelijker voegen mede de werken der barmhertigheidt aen mijn eenighzins te bethoonen, want wie zoude doch yemandt qualijk konnen afnemen, dat hy aen zijn medeburger, goede bekende, ja verwante vriendt, die nu by de zes jaren, zonder eeniger menschen aenspraeke te mogen genieten, onder der krijsluiden bewaringe, tusschen vier Muren, voor den Vyandt op de uitterste frontieren, is opgesloten geweest, dat men die, zegge ik, met eenige troostelijke Brieven, na dien het na den lichame niet geschieden magh, komt bezoeken? Zoud’ men niet zeggen dat dit zulkx zouden willen beletten ofte tegen spreeken, van alle menschelijke affectie ende mededoogentheit zouden wezen ontbloot? ende dat zy niet anders zoude zoeken, als door zoodanige onnatuerlijke hardigheit de arme troostelooze luiden te brengen tot uitterste wanhoop ende desperatie, om ook na de ziele, zoo het mogelijk ware, den zelven te beschadigen. Dan ’t zy hier inne hoe het wil, ofte datter noch buiten mijn meninge, zoodanige harde luiden onder die haer gereformeerde Chistenen noemen, gevonden wierden, ofte dat andere haer zelven met een ydele vreeze vervaert maken; ik stelle mijn gerust in den Heere, zonder mijn noch in ’t eene; noch in ’t andere eenighzins te ontzetten, maer mijn gans overgenvende in Godes Heylige wille, vertrouwe ik dat hy na zijne Vaderlijke zorge over mijn, alles zal stieren ende beleiden tot mijner zielen saligheidt, daer mede mijn
voorts troostende dat of der menschen conversatie mijn al is benomen, ik evenwel genietende ben het gezelschap des grooten ende over al tegenwoordigen Godes, ook des Heeren Jesu Christi mijnes Salighmakers ende der Heiligen Engelen, ben ik een gevangen ende opgesloten der menschen, ik ben een vrye Godes, vry gemaekt met dat dierbare bloet zijns lieven Zoons, wordt mijn Lichaem hier benaut ende vast gehouden, mijn ziele is onbekommert ende verheft hem tot Godt in de Hemelen, zonder dat eenige menschen zulkx konnen beletten, is het vleesch altemet wat moeyelijk ende bedroeft, den geest vermaekt hem weder ende hoopt op den Heere, die ook tot mijne volkomene verlossinge niet lange zal vertoeven, want den dagh is met mijn ten avondt gekomen, ende met deze maendt zal ik ook zes volle Iaren van mijne slavernye in deze banden volendight hebben, het zevende aenstaende Iaer, zeidt Godt in de wet door Mozen den kinderen van Israel gegeven, dat een vry ofte vier-Iaer zal zijn, daer in de Hebreeuse slaven wederom in vryheidt gestelt werden, ende na zes degen arbeits heeft Godt den zevenden geordineert om te rusten, daerom hope ik dat ook de goede Godt mijn in ’t toekomende Iaer ruste geven ende verlenen zal, van dezen mijnen moeyelijken arbeidt, doch des Heeren wille moet in alles geschieden, zijn heilige name zy altijdt gelooft ende geprezen in der eeuwigheidt. Ende hier mede mijn zeer hartelijk gebieden aen uwe l. Zoon Ian Beets, midtsgaders alle de goedtgunstige Heeren en Vrienden, zijt alle te zamen Gode bevolen, die u alle in goede gezondtheidt lange tijdt wil bewaren, ende aen ziel en licheam zegenen tot uwer zaligheidt. Uit Loevestein, dezen xj. Augusti xvj. en xxiiij.
Uwe E. zeer Dienstwillige vriendt       
Rombout Hogerbeets.


[p. 306]

Brief.

MYn alderliefste beminde Suster, uit uwe l. schrijvens van den xx. April voorleden heb ik met hartelijke blijdschap verstaen, dat uwe l. van de Koorts weder bevrijdt ende wel te passe geworden waert, de Heere zy daer van gelooft, ende wil uwe l. met uwe l. kinderen ende alle de vrienden lange in goede gezondtheidt bewaren tot hare zaligheidt, ik ende mijn Dochter Maria, die nu alleen by mijn is met Neef Ian Beets zijn mede God lof noch welvarende, Christina is voorleden Dingsdagh van hier na den Haege gevaren, had eenige dagen met pijne in de mage gequelt geweest, ik hope met Godes hulpe, dat het geen noodt hebben zal, op ’t verzoek van mijn Kinderen en hebben zy noch geen appostille gekregen, dan het schijnt dat zy nu beter moet hebben, als in voorgaende tijden, de Heere wil haer ende mijn midtsgaders mijne l. mede gevangenen Broeders eenmael met genadigen oogen aenzien, ende is ’t ons zaligh, de aengename vryheidt wederom verleenen, gelieft ook den Heere niet, zoo vertrouwe ik dat hy ons met zijnen Geest zal bystaen ende bekrachtigen, op dat wy ’t gene hy in ons aengevangen heeft, tot zijnder eeren ende onzer zielen zaligheidt mogen volbrengen, van het overlijden van dien vroomen Rem Egberts Bisschop hadden wy al verstaen eer mijn uwe l. schrijvens mijn werde behandight, ik ben daer inne bedroeft, dan de Heere weet de zijnen ter bequamer tijdt uit dezen jammerdale te verlossen, daer in wy ons moeten te vrede stellen. Ik zende hier beneffens mijne Brieven aen de Vrienden daer van uwe l. in den haren mentie gemaekt hadde, dat het haer aengenaem zoude zijn van mijn yet te ontfangen, ’t zal uwe l. gelieven haer die te doen behandigen, ende voorts mijn gebiedenissen te doen, aen alle die andere Vrienden ende goede bekenden, ist dat wy wat goedts verkrijgen, zoo hoop ik dat wy door Godes genade malkanderen noch zullen zien ende spreeken, ist ons zaligh, anders zullen wy ons in des Heeren wille te vreden stellen. Hier mede mijn zeer l. Suster, zijt met uwe l.
kinderen hartelijk van mijn ende van mijn Dochter, en Ian Beets gegroet, met alle de Vrienden, zonder te vergeten Dirk Iansz. Neef Veen met zijn Huisvrouwe, Duyfje Nicht, Simon Aertsz. met zijn Huysvrouwe ende den Doctor, midtsgaders alle andere goeden bekende, en zijt Gode Almachtigh bevolen.
Dezen xxiiij. May 1625. Uwe L. Dienstwillige Broeder

Rombout Hogerbeets.


Brief.

EErsame, seer waerde Vriendt ende beminde Broeder in den Heere Christo, uwe l Zoon, mijn Neef Jan Beets, is alhier over veerthien dagen seer wel ende in goede gesondtheidt, Godt lof, aengekomen, en heeft mijn uwe l. schrijvens behandight, daer uit ik met blijdschap uwe ende uwe l. Huisvrouwe welvarentheidt verstaen hebbe, midtsgaders uwe l. sonderlinge gunstige genegentheidt tot mijnwaerts, daer voren ik uwe l. seer hoogelijk bedanke, ik ben mede door des Heeren genade, noch in goeden doene, ende niet tegenstaende de langhdurigheidt van mijne benaude gevankenisse, ende de hooge Iaren van mijn ouderdom, soo en beswijke ik nochtans niet onder desen swaren last, maer door de kracht, die mijn van boven gegeven wort, blijf ik noch staende, verwachten de des Heeren genadige komste tot mijnder verlossinge, daer toe hy weet wanneer den tijdt bequaem is, sonder dat mijn eenighsins toekomt, daer in mijn Heer mijn God een en anderen tijdt voor te schrijven, maer met gedult ende lijdsaemheidt te verwachten de toekomste des Heeren, gelijk den Landtman met langhmoedigheidt verwacht de kostelijke vruchten van het aerdtrijk, ’t welk den vroegen en spadigen regen eerst moet ontfangen, verdraegh aemheit, seit den Apostel, is ons van noode, op dat wy de wille Godes gedaen hebbende, de belofte verkrijgen mogen; eerst moetter geloopen ende gestreden sijn, daer toe den tijdt van dit tijdelijk leven bestemt is, daer na sullen die gene, die door des Heeren genadige bystandt, haer wel gequeten hebben, het toegeseide loon uit genaden ontfangen; de Heere verlene ons dat wy om sijnen wille te volbrengen ten uyt-ende toe, mogen volherden, want ist dat yemandt wijkt, in den selven sal Gods [p. 307] geen behagen hebben. Het geselschap van uwe l. Zoon is mijn hier lief ende aengenaem, want hoewel ik in mijn eensaemheit wel wesen kan, ende den tijdt met lesen wel kan passeren tot mijne stichtinge, wetende ook dat ik hier niet alleen en ben, maer dat ik hebbe selfs het geselschap van Godt Almachtigh, en de van de Heylige Engelen tot mijnder beschermenisse ende bewaringe by mijn, soo en is evenwel het geselschap van menschen mijn niet onvermakelijk, want daer toe heeft Godt de mensche geschapen om een beminder te sijn van menschelijke conversatie, ende is ook dese persoon mijn aengenamer als andere, om dat hy van mijn vrienden is, ende te voren mijn met liefde by geweest is, ik sal seer gaerne mijne beste met hem doen, om hem na mijne kleine wetenschap in sijne Studien ten besten te raden, onderwijsen, ende voor al tot Godsaligheidt ende een deughdelijk ende Christelijk leven te vermanen, want als dat by de geleertheidt niet en is, soo ist een verkeertheidt die schadelijk is aen siel ende lichaem, daerom sal ik niet laten mijn uitterste best te doen, om hem van drinken, sweren, en andere lichtvaerdigheden af te trekken, en voor oogen te stellen, ’t gene dat eerlijk, stichtelijk ende Gode aengenaem is, te meer om dat uwe l. sulkx op mijn is begerende, hier mede seer waerde beminde Broeder, na mijne hartelijke gebiedenissen aen uwe l. ende uwe l. Huisvrouwe soo van mijnent wegen als uit te naem van mijn Dochters hier wesende, en de Predicant Niellius, sijt te samen met uwe l. kinderen, en den Heere Doctor seer hartelijk gegroet, en Gode bevolen. Uit Loevestein, dezen 15. Februarij 1625.
Uwe l. seer gunstige Vriendt
Rombout Hogerbeets.


BRIEF.

S.P. Cognate charissime I. Beets J.U.D.

TAndem comparavi tibi, &, ut a me petiisti & ego tibi itidem promisi, jam nunc mitto omnes leges tributarias simùl in eodem volumine compactas, sed ab Ordinibus cum maximo subditorum incommodo ad patriae defensionem impositas, omnibus rebus, quae usu consumuntur ut nulla mihi certe libera gravique tributo exempta videatur. Quare tam morigeris, Religionis libertas nequaquam est ìnvidenda: Sed quidquid ejusmodi in his versatur regionibus Cl V. Dn. Carbasio & R.D. Sapmae per amplissimos discursus explicavi, unde te eadem malim resciscere quam longe sermone alioquin morer tua tempora Si quidquam istîc no varum rerum geratur fac mei ut memineris, quem si opus aliquando imo quotiescunque fuerit ad mutuae amicitiae compensationem vicissim promptum ac paratum invenies. Nostris verbis saluta parentes quamplurimùm, & ipse cura ut bene valeas. Hagae ex Musaeo nostro 5. Kalendas Novembres, M DC XXVIJ.

        Has inelusas litteras cum adjuncto
                fasciculo velim D. Sapmae tridas.		Tuus ex animo cognatus       
A. Hogerbeets.


Brief.
Volcardo d’Assonneviele Ianus Beetsius. S.P.D.
LIcet nihil habeam quod ad te scribam, d’ Assonneviele suavissime oblatam tamen occasionem non arripere nec potuì nec debui, Quam primum vero hic studiosus Popularis tuus, qui tibi hasce tradit servitium snum humiliter mihi obtulisset, Calamum per chartam ductitavi, ut te ad rescribendum excitarem ne mutua nostra amititia protinùs deleta videatur, fed crebris litterarum reciprocationibus Continuetur & nonquam interitura reddatur. Quod ad me pertinet in familiaritatis Virtute & Constantia retinenda semper fui Studiosus. Idem nec te latere puto, Multijuga sunt Amoris argumenta, & hoe non postremum quod bene volam tuam mentem erga me hactenus animadverti, quam & saepius intra mea pectora Colui Et Candide exosculatus sum Enitar, si quain me est eritque scintilla sinceritatis & Boni Pectoris, ut dum Spiritus hosce regit artus, Vestrae benevolentiae jacta semina, temporis locique inter capedine non terantur, verum rore recordationis & Bonoe Memoriae madida reddantur & irrigentur te tuae. Parti minimè defuturum spero.
Quod tardus sum in mittendo Belgicas Institutiones mihi imprimis dolet. Vollenhovius illas nondum mihi remisit, diversas litteras ipsi dedi, sed nec manuscriptum nihilque responsi ad manus meas pervenit. Hisce vale Amicorum Intimè, Ex Musaeo. Lugd. Batav. 25 Decembris 1627.
Si Cantilena aliqua nova tibi sit fac me participem illius.


--> [...]
Continue
[p. 308]

BRIEF.

Mon Couzijn BEETS.

IK hebbe op U E. verzoek mijn Neef Sonk aen U E. mede gegeven een Papegaeiboek, eenige geschreven Regulen, ende een Boek daer de ordre van de Rolle te houden inne komt, hadde ik yet meer gehadt om hem in de practijk te oeffenen, zoude het zeer gaerne met eenen daer hebben by gedaen, U E. kan daer uyt trekken dat het dienstighste is ende meest te passe komt, ende my dan die Boeken met mijn Nicht Sonk als die verreist weder over zenden, om dat ik daer in altemets war te zoeken of d’ een en d’ ander goede Vriendt hebbe te laten zien, zoude met Neef Sonk hebben geschreven dan vreezende dat zijn E. magh vertrokken zijn, doe het nu met mijne Neven van Foreest met dat die de reis nu daer na toe aennemen,
anders tegenwoordigh niet hebbende te schrijven,
zal dezen eindigen: bevelende U E. na onze
hertelijke gebiedenissen aen U E. ende
aen U E. Huisvrouwe, Vader ende
Moeder in des Alderhoogh-
sten protectie.

        In den Hage dezen 22.
                    Maert 1633.		            U E. Dienstwillige Neve.
                        A. Hogerbeets.

EINDE.

Tot HOORN,
Gedrukt by Abraham Iacobsz. van der Beeck, 1668.
Continue

Tekstkritiek:

Voorwerk
p. XIII vs. 41 Phoebus, er staat: Phoebus.

Melissa
vs. 594 weesrijm. vs. 874 - vs. 877 combinatie van binnenrijm en tripelrijm.
vs. 1336 zij wordt onderbroken. Anders zou dit vers einigen op -angt (‘verlang’t?) en het volgende op -aken (‘By u te mogen raeken’?)
p. XXI, vs. 15 hy er staat: by
vs. 594 weesrijm
vs. 874 weesrijm
vs. 877 is tripelrijm
vs. 1336 De tekst breekt hier af.

Daphne 1
vs. 265 moog’lijk er staat: moog lijk
vs. 772 Terstont er staat: Lerstont
vs. 845-847, 976-78, 983-85 en 990-92 drievoudig rijm