Forum nummer 2 (maart 2005) 5e jaargang - printversie

Over zwervende priesters en de missie voor een traditie

Interview met Arlo Griffiths

Arlo Griffiths (New York, 1976) bekleedt vanaf 1 juli de leerstoel Sanskrit aan de opleiding Indologie. Griffiths studeerde talen en culturen van Zuid- en Centraal AziŽ in Leiden en Sanskrit aan de universiteit Harvard in de Verenigde Staten. Hij promoveerde in april 2004 bij zijn voorganger prof. Henk Bodewitz, op een onderzoek naar Vedaís uit de Indiase deelstaat Orissa. Vedaís zijn in het Sanskrit opgestelde hymnen die dateren van tussen 1500 en 800 v.Chr. "Ook als je de moderne talen van het taalgebied bestudeert, moet je kennis hebben van Sanskrit."

door Paul Scheltus

Wat zijn dat, talen en culturen van Zuid- en Centraal AziŽ?

"Eigenlijk is dat een politiek correcte manier om talen en culturen van India en Tibet te zeggen. Maar we bestuderen ook Pakistan, Bangladesh, Nepal en Sri Lanka. Dat betekent een combinatie van moderne, en in mijn geval vooral ook oude talen van India. Ook kunstgeschiedenis, waar we overigens hier in Leiden heel sterk in zijn en het Boeddhisme. Het Sanskrit is dť klassieke taal van India en in Zuid India heb je dan nog het Tamil, dat ook een zeer oude taal is. Bovendien stamt het Sanskrit al van 1000 v.Chr., dus zijn er ook nog allerlei oude talen die uit het Sanskrit zijn voortgekomen. De belangrijkste moderne taal die voortkomt uit het Sanskrit, is het Hindi, een taal met vijfhonderdmiljoen sprekers."

Wordt het Sanskrit nog steeds gesproken?

"Nee, het is in feite geen gesproken taal. Dat het nog steeds een van de officiŽle talen van India is, is meer ideologie dan werkelijkheid. In de census die in India eens in de tien jaar wordt afgenomen zijn er altijd wel een paar honderd mensen die bij "mother tongue" Sanskrit invullen. Het is vergelijkbaar met dat monniken in het Vaticaan zouden zeggen dat Latijn hun moedertaal is. Het is een taal die feitelijk 500 v.Chr. vastgelegd is en daarna nooit meer een levende taal is geweest."

Dus het wordt ook niet meer geschreven?

"Jawel. Vanaf 300 v.Chr., waarschijnlijk onder invloed van Alexander de Grote, komt het gebruik op dat heersers middels edicten tot in alle uithoeken van hun rijk instructies geven. In eerste instantie gebeurde dit opmerkelijk genoeg in, uit het Sanskrit voortgekomen, zogenaamde Middelindische dialecten, de spreektaal dus. Vanaf 300 n.Chr. wordt het Sanskrit ook de administratieve taal en begint men opeens op grote schaal ook inscripties in het Sanskrit te schrijven. Vanaf toen is het altijd als staatstaal blijven fungeren. Het is aldoor een taal geweest die door dichters en wetenschappers werd gebruikt, tot op de dag van vandaag."

Hoe oud is het Sanskrit dan precies?

"De vroegste dingen waar ťcht Sanskrit op staat zijn handschriften die gevonden zijn in de woestijnen van Centraal-AziŽ, langs de zijderoute. Daar hebben ze Sanskrit toneelstukken van een dichter gevonden, die zo van rond het jaar nul zijn. Dat zijn de oudste handschriften.

Het Sanskrit zelf is veel ouder dan dat, en dat weten we weer dankzij een andere vondst. Ergens in het noorden van MesopotamiŽ zijn inscripties in spijkerschrift gevonden uit, als ik het goed heb, 1340 v.Chr. De teksten die daar zijn gevonden gaan over paardenrennen en strijdwagens. Dat was een typische bezigheid van de Indo-Europese mensen, de zogenaamde AriŽrs. Allerlei technische termen, zoals bijvoorbeeld lap uit "een lap rond het circuit doen", zijn heel duidelijk een oude vorm van Sanskrit. Sterker nog, in die spijkerschriftteksten komen drie goden voor die ook precies in die volgorde in de Rigveda voorkomen, de oudste religieuze tekstverzameling in het Sanskrit."

Die Vedaís, zijn die ook ontdekt, of zijn die overgeleverd?

"Ik denk een klein beetje van beide. De Rigveda is heel goed, heel secuur overgeleverd. Volledig mondeling, van vader op zoon. Die brachten jaren lang elke dag uren met elkaar door, lettergreep voor lettergreep herhalend. Daarbij ging het niet om de betekenis maar puur om de klank. Toen de Britten daar aankwamen en zich een beetje gingen interesseren voor Sanskrit, konden ze niet om die teksten heen. Elke Sanskrit-geleerde die er toen was, kwam daarmee aanzetten. Maar de teksten waarop ik ben gepromoveerd moesten eerst Ďontdektí worden, omdat die maar aan een heel klein groepje zwervende priesters waren overgeleverd die deze spreuken alleen voor eigen gebruik hanteerden. Zelf ben ik, voor mijn promotie, in het oosten van India geweest, onder andere om handschriften met dit soort spreuken op te sporen."

Wat is het belang van deze leerstoel Sanskrit?

"Nederland heeft een ontzettend sterke traditie op dit vakgebied. Niet alleen het Sanskrit, maar ook in bijvoorbeeld de kunstgeschiedenis, de iconografie en tempelarchitectuur, dat ook weer aan het Sanskrit is gelieerd. Het Sanskrit zelf heeft een ontzettend diepe en brede indruk gehad op het hele taalgebied, dus ook als je de moderne talen bestudeert, zul je kennis moeten hebben van Sanskrit. De gehele culturele achtergrond waartegen zich, bijvoorbeeld, Hindi literatuur afspeelt is voor een groot deel gedomineerd door die Sanskrit cultuur. De grote invloed die van India over AziŽ is uitgegaan, heeft consequenties voor de geschiedenis van China tot Bali. De geschiedenis van Cambodja bijvoorbeeld, kun je niet bestuderen zonder Sanskrit. Die traditie op dit vakgebied willen we graag behouden denk ik. Want we kloppen ons in Leiden vaak op de borst dat we lid zijn van de League of European Universities en allemaal van dat soort blabla. Niet zo lang geleden werd er nog geroepen dat we het Yale van Europa moesten worden. Nu moet ik zeggen dat ik dat soort dingen altijd stuitend vind, want we moeten juist trots zijn dat we niet het Yale zijn, maar juist een openbare universiteit. En toch zijn we hier op heel veel vakgebieden heel goed. Nou, ťťn van de dingen waar Leiden traditioneel sterk in is, is ons bezighouden met India. Daarin staat het Sanskrit centraal, dus moet die leerstoel er zijn."

Wat zijn je doelen op de lange termijn?

"Tot begin jaren tachtig hadden we in Nederland vier plekken waar je indologie kon studeren. Dat is in de loop der jaren fors gereduceerd. Het hele bezuinigingsverhaal heeft tot een sterke kaalslag geleid. Uiteindelijk had je alleen nog deze opleiding, met vier leerstoelen. Van die vier is deze tot nog toe de enige die herbezet wordt. Een van mijn voornaamste doelen is dan ook ervoor te zorgen dat die andere leerstoelen worden herbezet en dat er een breed palet van India-studies blijft. Hoewel ik het Sanskrit absoluut centraal vindt, ontlenen talen en culturen van Zuid India zoals het Tamil juist hun identiteit aan het niet Sanskrit zijn. Daar waren we in Leiden tot nu toe ook heel sterk in, en ik hoop dat voortgezet kan worden.

Studenten is een ander probleem. Je weet hoe de financiering van Nederlandse universiteiten werkt en wij hebben niet al te veel studenten. Het is tragisch dat in het huidige systeem ons vakgebied per definitie bedreigd is en dat wij in de verdediging moeten. Studenten werven is waarschijnlijk dan ook de grootste opgave waar we voor staan. Het lijkt me erg lastig om daar een structurele groei in te bewerkstelligen, maar ik heb daar wel ideeŽn over, en we gaan ons best doen."