Joan Pluymer: School voor de jaloerschen Amsterdam, 1691.
Uitgegeven door EDITEUR
Red. dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Ceneton06745 - UBGent
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk.

Dit is een onderdeel van de Ceneton Groeipagina. Van dit toneelstuk moeten nog alle pagina’s gedaan worden.

Continue

[p. 1]

SCHOOL

VOOR DE

JALOERSCHEN,

BLYSPEL.

Uit het Fransch van de Hr MOLLIERE.

[Vignet: Yver, in liefd’ bloejende].

Te Amsterdam, by d’Erfg: van J. Lescailje, op de
Middeldam, op de hoek van de Vischmarkt, 1691.

Met Privilegie.



[p. 2: blanco]
[p. 3]

Copye van de Privilegie.

DE Staten van Holland ende Westvriesland doen te weten. Alzo Ons vertoond is by de tegenwoordige Regenten van de Schouwburg tot Amsterdam, Dat zy Supllianten zedert eenige Jaaren herwaarts met hunne goede vrinden hadden gemaakt en ten Tooneele gevoert verscheiden Werken, zo van Treurspeelen, Blyspeelen als Klugten, welke zy lieden nu geerne met den druk gemeen wilden maken: doch gemerkt dat deze Werken door het nadrukken van anderen, veel van hun luister, zo in Taal als Spelkonst zouden komen te verliezen, en alzo zy Supplianten hen berooft zouden zien van hun byzondere oogwit om de Nederduitsche Taal en de Digtkonst voort te zetten, zo vonden zy hen genoodzaakt, om daar inne te voorzien, ende hen te keren tot Ons, onderdanig verzoekende, dat Wy omme redenen voorsz. de Supplianten geliefden te verleene Octrooy ofte Privilegie, omme alle hunne Werken reets gemaakt, en de noch in ’t ligt te brengen, den tyd van vytien Jaaren aleen te mogen drukken en verkoopen of doen drukken en verkoopen, met verbod van alle anderen op zeekeren hooge peene daar toe by ons te stellen, en voorts in communi forma. Zo is ’t dat Wy de Zake en ’t Verzoek voorsz. overgemerkt hebbende, ende genegen wezende ter bede van de Supplianten, uit Onze regte wetenschap, Souveraine magt ende authoriteit dezelve Supplianten gekonzenteert, geaccordeert, ende geoctroijeert hebben, conzenteeren, accordeeren ende octroijeeren mitsdezen, dat zy geduurende den tyd van vyftien eerst achter een volgende Jaaren de voorsz Werken die reeds gedrukt zyn, ende die van tyd tot tyd door haar gemaakt ende in ’t ligt gebragt zullen werden, binnen de voorsz Onzen Lande alleen zullen mogen drukken, doen drukken, uitgeven en verkoopen. Verbiedende daarom allen ende eenen yegelyken, dezelve Werken naar te drukken, ofte elders naargedrukt binnen den zelven Onzen Lande te brengen, uit te geven ofte te verkoopen, op de verbeurte van alle de naargedrukte, ingebragte ofte verkogte Exemplaaren, ende een boete van drie honderd guldens daar en boven te verbeuren, te appliceren een darde part voor den Officier die de calange doen sal, een darde part voor den Armen der Plaatze daar het casus voorvallen zal, ende het resteerende darde part voor de Supplianten. Alles in dien verstande, dat wy de Supplianten met dezen Onzen Octroije alleen willende gratificeren tot verhoedinge van haare schade door het nadrukken vande voorsz. Werken, daar door in geenigen deele verstaan, den Inhoude van dien te authoriseren ofte te advouëren, ende veel min dezelve onder Onse protectie ende bescherminge eenig meerder credit, aensien, ofte reputatie te geven; Nemaar de Supplianten in cas daar in iets onbehoorlyks soude mogen influeren, alle het zelve tot haren lasten sullen gehouden wesen te verantwoorden, tot dien eynde wel expresselyk begeerende, dat by aldien sy desen Onzen Octroije voor de selve Werken sullen willen stellen, daar van geene geabbrevieerde ofte gecontraheerde mentie sullen mogen maken; Nemaar gehouden sullen wesen het selve octroy in ’t geheel en sonder eenige Omissie daer voor te [p. 4] drukken, op pene van het effect van dien te verliesen. Ende ten einde de Supplianten in dezen Onsen Conzent en Octroije mogen genieten naar behooren: Lasten wy allen ende eenen ygelyken die ’t aangaan mag, dat sy de Supplianten van den inhoude van dezen doen, laten en gedogen, rustelyk en volkomentlyk genieten, en cesserende alle beletten ter contrarie. Gedaan in den Haage onder Onzen grooten Zegele hier aan doen hangen, den XIX September, in ’t Jaar onzes Heeren en Zaligmaakrs duizent zes honderd vier en tachtig.

                                                        G. FAGEL.

                            Ter Ordonnantie van de Staten

                                                SIMON van BEAUMONT.

    De tegenwoordege Regenten van de Schouwburg hebben het recht der bovenstaande Privilegie, van de School voor de Jaloerschen, Blyspel, vergund aan de Erfgenaamen van J. Lescailje.

                                          Den 12. November, 1692.



[p. 4]

VERTOONERS.

LEONORE, Huisvrouw van Santilane.
BEATRIS, Oude Dienstmaagd van Leonore en Santilane.
DON LOPES, Neef van Santilane.
SANTILANE, Man van Leonore, en Oom van don Lopes.
GUSMAN, Pagie van Karel.
DON KAREL, Gouverneur van Cadix.
FABRITIUS.
ALPHONSUS,
} Edellieden en Huisgenooten van don Karel.
                                ZWYGENDE.
VIER TURKEN.
EENIGE } BOOTSGESELLEN.
SPANJAARDS.

            Het Tooneel is in ’t huis van Don Karel.


[p. 1]

SCHOOL

VOOR DE

JALOERSCHEN,

BLYSPEL.

____________________

EERSTE BEDRYF.

EERSTE TOONEEL.

LEONORE, BEATRIS.

                        LEONORE.
OCh! de droefheid daar ik in steek kan gantsch geen troost verdraagen,
Ei! zwyg, Beatris, laat my maar myn leed beklaagen,
Spreek my van geen vermaak; want myn droefheid en myn pyn
Is al te groot.
                            BEATRIS.
                            Hoe is ’t, Juffrouw, hoe benje zo mistroostig?
Wat zal dit zyn?
(5) Kan u uw Zusters huuwlyk, zo gewenscht in alle zaaken,
En ’t feest, ’t welk voor handen is, u dan niet een weinigje vermaaken?
Je ziet het land nu weêrom, waar in je zyt geteeld;
Maar ’t schynt dat al dit vermaak uw jeugdig hert verveeld.
                        LEONORE.
Hoor toe, Beatris.
                            BEATRIS.
                            Wel nu, ik ben bereid om te hooren.
                        LEONORE.
(10) Myn Zusters Bruiloftsfeest kan my geenzins bekooren,
Gy weet dat myn Vader my, tot myn verdriet en leed,
[p. 6]
Aan een Jaloersche, aan een vieze Gryn ten huuwlyk heeft besteed,
Die, om my beter te bespieden, en achter myn doen en laaten komen,
Hier, by zyn Neef voor een wyl zyn verblyf heeft genomen,
(15) Ik schrik tegen dat ik eens uit zal gaan, op dat zyn vuile jaloezy
Niet meer op zou hitzen, zyn dolle raazerny.
                            BEATRIS.
Hy vreest licht, dat uwe liefde by don Karel de Gouverneur is gebleeven.
                        LEONORE.
Die liefde behoorde hem geen minste achterdocht te geeven.
’K heb don Karel nooit gemind, wat of hem al in de hersenen raakt?
                            BEATRIS.
(20) Wel zie daar, zo my ’t geval, of myn vaâr, of myn moêr, van zo een vent had vrouw gemaakt,
Ik zou...
                        LEONORE.
                Wel wat zou je dan toch doen, terwyl dat de eer zeer êel is?
                            BEATRIS.
Ik zou, zo hy Jan of Klaas heeten, die naam veranderen, in Kornelis.
Ja, ik zou... maar hy heeft gezeid dat hy volgen zou. de droes! daar komt hy aan.
Zo hy nu myn woorden maar niet gehoord heeft noch verstaan,
(25) Of anders ben ik, lieve Juffrouw, uit zyn credit, en gewis verlooren.
                        LEONORE.
Hy heeft onmogelyk, want je hebt niet luid geroepen, uw woorden konnen hooren.
                            BEATRIS.
Hy heeft zyn Neef op zy.
                        LEONORE.
                                        Kom, laten we stilletjes weêr te rug gaan,
Op dat hy ons niet zie.



[p. 7]

TWEEDE TOONEEL
.
LOPES, SANTILANE.

                                LOPES.
                                    MAar, Oom, zo gy my wilt verstaan...
                        SSANTILANE.
Ja, Neef, ik versta je zeer wel; maar ik kan niet langer veinzen.
(30) ’K zie, door uwe oogen, tot in ’t diepste van uwe gepeinzen.
Gy wilt my zeggen, dat ik hier commanderen mag,
Als in myn eigen huis; dat al uw volk my respect, ontzag,
En achting toe moet draagen: dat gy geen moeite zult spaaren,
Om my vermaak te doen; maar laat al deze aanbiedingen vaaren;
(35) ’t Is my genoeg, dat ik, door uw beleefdheid, hier meester ben,
En dat ik uw genegentheid, en vriendschap te mywaards, volkomen ken.
                                LOPES.
Maar, Oom, zeg me eens waarom je zo lang voor je Zusters huuwlyk tot Cadix zyt gekomen?
Hoe heb jy, die zo gaerne t’huis zyt, die moeijelyke reis ondernoomen?
                        SSANTILANE.
Myn lieve Neef, ik wouw wel, dat al het volk dat mind, ik weet niet of je my al recht vat,
(40) ’K wil zeggen dat trouwen wil, op een gloeijende hekel zat;
Want dat ’s de oorzaak, dat ik deze reis heb moeten waagen;
Een reis die wonderlyk myn Vrouw; maar my niet met alle kan behaagen.
O! al die minnaars, al die sneukelaar, die moesjankers, hier gesproken tusschen ons,
Zyn uit, om al de braave mannen, daar ik’er een van ben, te maaken tot poltrons.
(45) ’K was veel beter op myn land, en in myn huis gebleeven.
[p. 8]
                                LOPES.
’K wou dat ik weeten mogt, wat u zo ongerust doet leeven?
                        SSANTILANE.
Gy kend don Karel, geloof ik, de Gouverneur van deze Stad?
                                LOPES.
Zou ik die niet kennen! wel, Oom, wat slegte vraag is dat?
                        SSANTILANE.
Die Gouverneur dan, ’k zeg die Gouverneur, Cozyn, ontsteeken,
(50) Zie, Neef, ik zal ’t nou zeggen, met liefde tot myn Vrouw, zocht myn geluk te breeken;
Maar ’k had de vader tot myn voordeel, in al de vrijaadje, op myn zy:
Want die weigerde haar aan hem te geeven, en besteede zyn kind aan my.
Na vaders sterven, is hy alhier te Cadix Gouverneur gebleven.
Hy doet wat hy wil, terwyl hy kan wet en regels geeven;
(55) Daar en boven, wyl hy met myn Schoonzuster trouwen gaat,
Om my raazende te maaken van gramschap, van achterdocht en van hoofdpyn te maaken, zo verstaat,
Ja, begeerd hy, dat ik met myn Vrouw zyn Bruilogt zal verëeren.
Maar, was de Bruiloft gedaan, ’k wed ik wel haast na huis toe zou keeren.
                                LOPES.
Wie dwong u tot de reis?
                        SSANTILANE.
                                            O! ze was tegen myn zin.
(60) Maar ’k moest om Leonoor, myn Wyf, op weg; o! ’t is zulk een zottin,
Alle dagen wouwze wel op den tril, die heeft me’er toe gedwongen,
[p. 9]
En my zo lang aan ’t oor geleld, en zo zoet gezongen,
Dat ik het eindelyk toestond. O! ’t is ’t meeste van ’t vrouwvolk al evenveel,
Hoe zy’t gat uit komen, en of de man half of heel
(65) Tot zyn ooren in ’t werk steekt, dat lykt haar niet te raaken,
Als zy maar speele mogen vaaren, en haar hartje wat vermaaken.
Myn Wyf dan maakte dat ik my op deze reis begaf;
Maar, ’k wil gebrandmerkt, gehangen, gerabraakt zyn, ja noch veel grooter straf
Verdraagen, zo ik hier na de bruiloft eene dag zal toeven.
                                LOPES.
(70) Moey Leonore is immers kuisch en eerlyk?
                        SSANTILANE.
                                                                                    Hoor, Neef, wy hoeven
Malkanderen in deze zaak niet van willens zot te broên.
Ik ken don Karel, ik ken myn Vrouw, en haar eerlykheid.
                                LOPES.
                                                                                        ’t Is kwaad vermoên.
                        SSANTILANE.
Neen, Neef, zeer dikwils... maar je, kunt het zelve wel weeten,
Gelegenehdi maakt dieven, die honger heeft wil eeten.
(75) Ik volg hier in myn zin, en als ik voldaan ben, en volkomen te vreên,
Dan heeft’er niemand iets in te zeggen, niet het minste, ja, noch neen.
                                LOPES.
Hoe! ben je dan jaloers, Oom?
                        SSANTILANE.
                                        Jaloers? ja ik ben jaloers, en zo jaloers als een Sater.
                                LOPES.
Wat een praat! Oom, jy en je Vrouw zyn immers goed van leeven.
                        SSANTILANE.
                                                                                            O! ik ken de Kater,
[p. 10]
En ’t Katje, dat van natuure snoeps is...maar, a propo, myn vrouw,
(80) Waar magze blyven? Neef, ofze wel slaapen zou?
Vrouwtje, Vrouwtje, hey!


DERDE TOONEEL
.
LEONORE, SANTILANE, LOPES, BEATRIS.

                                LEONORE.
                                    WAt is uw wil?
                        SSANTILANE.
Wel kyk een reis uit al dat getooizel van doeken!
                        LEONORE.
Wel, Liefste, zullen we myn Zuster nu gaan bezoekken?
Zullen wede Gouverneur...
                        SSANTILANE.
                                            Wil je hebben dat ik myn zinnen mis?
De Gouverneur, o bloed! nu vat ik wel wat’er is.
De Gouverneur? neen! neenliefftentje, de Gouverneur is een duivel,
Die zo vol schelmae parten steekt, als een ei vol zuivel.
Point de Gouverneur; maar je Zuster dat heeft reên.
Die moeten we gaan zien; maar de Gouverneur? die Vent? neen! neen!
                            BEATRIS.
Sinjeur, de Gouverneur zel ommers je Schoonbroêr worden, wat heb je daar te vreezen?
                        SSANTILANE.
Watleit’er jou aan, Snapbakkes?
                        LEONORE.
Hy zal met Zufter haast getrouwd weezea.
                        SSANTILANE.
Zoo veel te slimmer is ’t.
                            BEATRIS.
Te slimmer?
[p. 11]
                        SSANTILANE.
                            Ja, te slimmer, ja, zois’t.                                 LOPES.
Maar, Oom, ik weet dat......
                        SSANTILANE.
                                    Maar, Neef, ik weet waar hy na vist,
De Maartze krol buijen hebben veel magt op hem.
                                LOPES.
                                                        Ei! houw je wat geruster,
                        SSANTILANE.
*t Is zo, hy roind maar de eene en de and’re Zufter;
En na ik befpeur, is ’t of hy gaaren maaken zou,
Van de eene zyn lieffte, en van de andere zyn Vrouw.
Kwam hy zo ver, Neef, hoe hoog was’t dan met my gekoomen f Miflchien tot daar en toe.                                 LOPES.
Maar, Oom ,’uw Vrouw is van de vroomen. Santilane. Myn Vrouw, dat kan noch wel zyn; maar gants bloed de Gouverneur!
                        LEONORE.
Wat zegje daar?
                            BEATRIS.
Wis, Jufvrouw, spreek.
                        SSANTILANE.
Zwyg, voort in huis en houwje van venster, cn deur.


VIERDE TOONEEL
.
LOPES, SANTILANE.

                                LOPES.
GY doet niet wyslyk, Oom, dat je jou eerlyke Vrouw zo gaat onteeren.
                        SSANTILANE.
Elk moet zyn dingen, engelegentheidnaar zyn eigen zin regeeren.
[p. 12]

Continue